شەشەمنىڭ تۋعان ءسىڭلىسى وسىندا تۇردى. اقمولانى ىلعي كورەمىن. بولاشاق استانامەن وسىلاي جاستايىمنان تانىس بولدىم. ول كەزدەردە مەن سەگىز جاستامىن. اقمولاعا كەلىپ جۇرگەندە تاڭعالعانىم – كوشەدە كەشكە جانىپ تۇرعان شامدى العاش كورۋىم ەدى. سونىڭ ءوزى مەن سياقتى قاراپايىم اۋىل بالاسىنا كەرەمەت اسەر ەتكەنى ەسىمدە. ءسويتىپ اقمولاداعى العاشقى اسەرىم قالا كوشەسىندە جارقىراپ جانىپ تۇرعان شام بولعان ەكەن. كەشكە جاقىن قالاي جاناتىنىن قىزىقتاپ قاراپ جۇرەتىنمىن. ماڭاي جاپ-جارىق. ءبىر تاماشا. اۋىلدا ونداي جوق قوي. بالا كوڭىلگە ۇيالاي قالىپتى.
ال نەگىزى, بۇل اقمولامىز شاڭ باسقان قالا بولاتىن. كوشەلەرىندە اسفالت از. سيىر-ەشكىلەرى شارباقتارعا سۇيكەنىپ ءۇي-ءۇيدىڭ اراسىندا جۇرەتىن. سونداي جۇپىنى قالا ەدى. مەكتەپتە بىرگە بولعان قۇرالىپتاستارىمنىڭ كوبىسى كەيىن وسى جەردە وقىدى. مەن قاراعاندى جاقتا ءبىلىم الدىم. ايتكەنمەن, قول ۇزبەدىم, ىلعي كەلىپ-كەتىپ ءجۇردىم.
ودان تسەلينوگراد اتاندى, ءبىرشاما دامىپ, كوپ قاباتتى ۇيلەر سالىنا باستادى. بىراق ارينە قاراعاندىمەن سالىستىرا المايسىڭ. اگرارلىق وبلىس بولعاننان كەيىن بە, وعان قاراعاندا كىشكەنە دەڭگەيى تومەندەۋ بولىپ كورىنەتىن. كەيىن زاۋىتتار سالىنىپ, ينستيتۋتتار اشىلىپ, سول كەزدە كوركەيە باستادى. تسەلينوگراد اتانعان سوڭ جاڭادان جاقسىراق عيماراتتار بوي كوتەردى.
سونىمەن بىرگە ۇلتتىق قۇرامى دا ەرەكشە بولاتىن. تىڭعا كەلگەندەر, باسقا دا بۇرىننان قالعاندار بار, حالقىنىڭ مەنتاليتەتى دە باسقاشالاۋ, سولتۇستىكتىڭ تابيعاتىنا تارتقان – سالقىنداۋ. ادامعا جۇعىمى جوق, قاتقىلداۋ ەدى. بىراق تسەلينوگرادتاعى سول كەزدەگى قىزمەت ىستەپ جۇرگەن زيالى قاۋىم, ءادىلىن ايتۋ كەرەك, مىقتى بولدى. قاسىم تاۋكەنوۆ سياقتى مارعاسقا ازاماتتار وبلىستىڭ اتقارۋ كوميتەتىن باسقاردى.
مەن سول جىلدارى تسك-دا اقمولا وبلىسى بويىنشا ينسپەكتور بولدىم. قايتا قۇرۋ ۋاقىتى. رەسپۋبليكانىڭ ءبىرىنشى باسشىسى اۋىسقاندا ورتالىق كوميتەتتىڭ ۇيىمداستىرۋ بولىمىندە سەكتور مەڭگەرۋشىسى بولىپ ىستەيتىنمىن. قىزمەت بابىمەن ساپارلاپ كەلگەن سايىن ارقا توسىندەگى وبلىستى ءبىراز ارالاپ, قالانىڭ وزىندە, اۋداندارىندا بولىپ, تانىسىپ ءجۇردىم. ارينە باسقا وبلىستارعا قاراعاندا ەگىندى كوپ ەگەتىن, استىعى مول, ابىرويى ۇستەم بولاتىن.
ودان بۇرىن قاراعاندىدا كومسومولدا ىستەپ جۇرگەنىمدە تسەلينوگرادتا «زونالنايا كومسومولسكايا شكولا» دەگەن بولدى. سوندا ءبىر اي وسىندا وقىعانىمىز بار. قاراشا ايى. بۇرىنعى ەسكى بازار, قازىرگى «استانالىق» بازاردىڭ ماڭايىندا ءبىر باراقتا تۇردىق. سۋىق. ەدەننىڭ استىنان شىلقىعان سۋ ءبىلىنىپ جاتادى. سازدى تولارساقتان, توبىقتان كەشىپ جۇرەسىڭ. بۇرىنعى اقمولانىڭ سۇرقى وسىنداي-دى. بۇدان ەندى, قانداي جاقسى اسەر قالسىن.
قاراشا ايىندا قار ءتۇستى. سول كەزدە ءبىزدى ءبىر اۋدانعا اپاردى. اقكول-الەكسەەۆكا عوي دەيمىن. سوندا ماشينامەن بارا جاتساق, اپپاق قاردىڭ ۇستىندە كومبايندار ءالى دە ەگىن ورىپ جاتتى. ەگىن قاردىڭ استىندا قالعان عوي.
كەيىن دە بۇل جەردەگى ازاماتتارمەن ۇنەمى قارىم-قاتىناستا بولىپ تۇردىق. ول ازاماتتار ازدىعىنا قاراماي, نامىستارىن ەشقاشان قولدان بەرگەن ەمەس. سول كەزدەردە شىڭدالىپ, تاربيەلەنگەن ازاماتتار ءىس باسىندا ءجۇردى. اقمولانىڭ ەلى مەن جەرى جونىندەگى تانىم-تۇسىنىگىم وسىلايشا ەرتە قالىپتاستى. جاسىراتىنى جوق, قانداستارىمىزدىڭ ىشىندە كادىمگىدەي ورىستانىپ كەتكەندەرى دە از بولمادى. ويتكەنى سول كەزدەردە سونداي ازاماتتار بيلىك تاراپىنان قولداۋ تاپتى. زامان سولاي بولدى.
1990 جىلى قازاندا «ەگەمەندىك تۋرالى» دەكلاراتسيا قابىلدادىق قوي. سودان كەيىنگى ەلباسىنىڭ ءبىر تاريحي شەشىمى – استانانى اۋىستىرۋ. سوندا ءبىر جولى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ماعان سىناي قاراپ: «ورالباي, سەن قالاي, اقمولاعا باراسىڭ با؟» دەپ سۇراعانىن ءالى كۇنگە ۇمىتپايمىن. «ارينە بارامىن, تۋعان اۋىلىم عوي» دەيمىن مەن. وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى بارلىق شارالاردى قابىلداپ, ورىندالۋىن قالت جىبەرمەي قاداعالاپ وتىردى. مەن وندا پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە اپپارات باسشىسىنىڭ ورىنباسارىمىن. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىمەن مەكەمەلەردى كوشىرۋ ماسەلەلەرىمەن شۇعىلدانۋىما تۋرا كەلدى.
وسى ورايدا مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرىلىپ, فاريد گاليموۆ دەگەن قۇرىلىسشى ىسكەر ازامات سونىڭ توراعاسى بولدى. مەن سولارمەن قويان-قولتىق جۇمىس ىستەپ, مينيسترلىكتەردىڭ قايسىسى قانداي عيماراتقا باراتىنىن اقىلداسىپ ويلاستىردىق. كوشەردىڭ الدىندا, 1996 جىلى ءبىر جىلداي پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى بولدىم. سول تۇستا اقمولاعا جيىرەك كەلىپ, عيماراتتاردىڭ دايىندىعىن باستان-اياق مۇقيات تەكسەرىپ, ارالاپ ءجۇردىم.
پارلامەنت, جوعارعى سوت قايدا وتىرادى, مينيسترلەر كابينەتى قاي جەرگە وتىرادى, ءبارى ءبىر عيماراتقا سىيا ما؟ وسى جاۋاپتى ءىستىڭ تىكەلەي باسى-قاسىندا ءجۇرۋ قۇرمەتى ءبىزدىڭ ەنشىمىزگە بۇيىرىپتى.
وسى ارادا باسا ايتاتىن نارسە, استانانى كوشىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانۋىنىڭ ءوزى ەرەكشە جاعداي بولدى. پرەزيدەنتتىڭ تاريحي ۇسىنىسىن العاشىندا ءبارى بىردەي قولداعان جوق. جوعارعى كەڭەستىڭ ءۇشىنشى شاقىرىلىمى, ءابىش كەكىلباەۆ توراعا. ءبىر عاجابى سول, ماسەلەنىڭ تالقىعا سالىنۋى ەلباسىنىڭ تۋعان كۇنىمەن سايكەس كەلدى. 1994 جىل. پىكىرتالاس بولىپ, ءارتۇرلى كوزقاراستار ايتىلىپ, بىرەۋلەر قارسى شىقتى. دۇرىس تۇسىنگەندەردىڭ ءبىرازى قولدادى. سوسىن ابەكەڭ دە قينالدى. قيىن جاعداي, ەلباسى ءتوردىڭ توبەسىندە, تۋ سىرتىندا وتىر. سويتسە دە سۇڭعىلا عوي. قيىننان جول تاپتى. «قۇرمەتتى دەپۋتاتتار! بۇگىن پرەزيدەنتىمىزدىڭ تۋعان كۇنى. داۆايتە, سدەلاەم پوداروك ناشەمۋ منوگوۋۆاجاەمومۋ ەلباسى!» دەگەندە زال ءدۇر سىلكىندى. دەپۋتاتتار جايراڭداپ ك ۇلىپ جاتىر. ەندى قالاي داۋىس بەرمەسىن؟! سونىمەن قولداپ جىبەردى. ديپلوماتيالىق تاپقىرلىق تانىتتى.
بيلىكتىڭ ءبىرىنشى كوشى 1997 جىلدىڭ قاراشاسىندا قوزعالدى. مەن ول كەزدە جوعارى تارتىپتىك كەڭەستىڭ توراعاسىمىن. العاشقى ۇشاقپەن 240 ادام كەلدىك. پرەزيدەنتتىڭ اپپاراتى بار. ءبارى تەگىس. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى: «ورالباي, سەن باسقارىپ بار» دەپ تاپسىرعان بولاتىن. 6 قاراشا كۇنى قاسيەتتى قاراوتكەل جەرىنە تابانىمىز ءتيدى. كەلسەك, جاڭبىر قۇيىپ تۇر. وبلىستىڭ باسشىسى جانىبەك كارىبجانوۆ قارسى الدى, جانىندا ورىنباسارلارى بار. سودان شاعىن اۋدانداعى «ۆسترەچا» دەگەن جەردەگى ءۇش-ءتورت ۇيگە الىپ باردى. بۇرىنعى ەسكى جوبامەن سالىنعان حرۋششەۆكالار. سول جەردە ءبارىمىز ورنالاستىق. كەشكە قوناعاسى بەردى.
تاڭەرتەڭ تۇرساق, دالادا قار جاتىر, تەرەزەلەرگە مۇز قاتقان. تۇندە سابالاپ جاۋعان جاڭبىر قارعا اينالىپتى. قازىر وسىنىڭ ءبارى ەرتەگىدەي وتكەن شاق. استانانىڭ, ارقانىڭ تابيعاتى ءبىزدى وسىلاي قارسى العان بولاتىن. قاي جەرگە بارساڭ دا قاقاعان سۋىق. تاماقتاناتىن ورىندار دا قازىرگىدەي كوپ ەمەس قوي ول كەزدە. «يشيم» قوناقۇيىنىڭ قاسىندا ءبىر اسحانامىز بولدى. اقمولانىڭ قازاقتارى قوناققا شاقىرادى. ايتەۋىر, قارنىمىزدى اشىرمادى. قازاقتىڭ مەيماندوستىعى, اق كوڭىلى كوتەرىپ اكەتتى.
بۇل وتكەن كەزەڭ عوي ەندى. بىراق كەزىندە, كوشتىڭ الدىندا كەلدىك. جۇمىس ىستەدىك. اناۋ «ۆسترەچادان» جاياۋ دا كەلىپ جۇردىك. ءبىر-اق اۆتوبۋس بولدى. ارنايى بولىنگەن. جۇمىسقا اكەلىپ تاستايدى. ول دا ءبىر داۋرەن ەدى.
پرەزيدەنت اكىمشىلىگى قازىرگى تۇڭعىش پرەزيدەنت مۋزەيىنىڭ عيماراتىنا ورنالاستى. كابينەتتەر الدىن الا دايىندالىپ قويىلدى. ۆەدومستۆولارعا كەلەر بولساق, ەڭ الدىمەن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى كوشىپ كەلدى. سوسىن – كولىك جانە كوممۋنيكاتسيالار مينيسترلىگى. ولار بۇرىنعى تەمىر جول باسقارماسىنىڭ عيماراتىنا جايعاستى. پرەزيدەنت اكىمشىلىگى سوعان جالعاس سالىنعان ۇيدە بولدى. قازىرگى مۋزەي. كۇمبەزدى زالدا ءبىرىنشى رەت جينالىس وتكىزىلدى. سودان كەيىن جەلتوقساننىڭ باسىندا ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەردى الىپ كەلدى. قاقاعان اياز. سوندا ەلباسىمىز رامىزدەردى, تۋ مەن ەلتاڭبانى 30 گرادۋستان اساتىن قاتتى سۋىقتا جەڭىل كوستيۋممەن عانا قارسى الدى. ءبارىن رەسمي تۇردە اكەلىپ ورىن-ورنىنا سالتاناتتى جاعدايدا قوندىردى. ەلباسى كابينەتىنىڭ جانىنان تۋ دا, ەلتاڭبا دا, قول قويىلعان اتا زاڭ دا وزدەرىنە تيەسىلى مارتەبەلى ورىندارىنا جايعاستىرىلدى.
استانا كوشىپ كەلگەننەن كەيىنگى سول العاشقى ايداعى ەيفوريا, شاتتىق كۇيى كەرەمەت-ءتىن. ءجۇرىپ جاتقان جۇمىستان, جاڭا ەلوردادا اتقارىلىپ جاتقان ءىس-شارالاردان ەل حابارلانىپ, قالىڭ قاۋىم, قارا ورمان جۇرت تىلەكتەس بولىپ وتىردى. مۇنىڭ ءوزى حالىقتى قاناتتاندىرىپ, بارشامىزعا سەرپىن بەردى. قىزمەتكەرلەردىڭ ءبارى دەرلىك شىن كوڭىلىمەن, جاڭا استانانى جانىمەن قالاپ كەلگەندەر ەدى. اراسىندا ايازعا, باسقا قيىندىققا شىداي الماي نەمەسە باسقا ءبىر سەبەپتەرمەن كەيىن قايتقاندار دا بولدى. بىراق نەگىزگى قۇرام تەزىنەن قالىپتاسىپ, جاسامپازدىقپەن جۇمىس جاساپ كەتتى.
ءوز باسىمدا اۋەلدەن-اق ەشقانداي كۇمان, كۇدىك بولعان جوق. اقمولاعا كوشەيىن دەپ جاتقاندا توقسانعا كەلگەن انام:
– ءاي ورالباي, ساعان جاقسى بولدى عوي, – دەگەنى.
– نە جاقسى, اپا؟
– ە, مەن ولسەم, مىنا الماتىدان, مىڭ شاقىرىم جەردەن اپاراسىڭ ەلگە جەرلەۋگە. ال انا جەر اۋىلعا ءتيىپ تۇر عوي. اپارىپ قويا سالاسىڭ, – دەيدى. سول جارىقتىق انامىز جاڭا استاناعا كەلىپ, توقسان جىلدىعىن ءۇرىم-بۇتاعى وسىندا تويلادىق. بۇل جاڭا استاناداعى وسىنداي العاشقى تويلاردىڭ ءبىرى بولىپ ەدى. ءبيبىجان انامنىڭ تىلەگى اق ەكەن, ودان كەيىن تاعى سەگىز جىل, 98 جاسقا دەيىن ءومىر ءسۇرىپ, توپىراق تۋعان اۋىلىنان, اكەمىزدىڭ قاسىنان بۇيىردى.
بىردە ۇشاقپەن كەلە جاتىرمىز. ەلباسى, احمەتجان ەسىموۆ جانە مەن. احمەتجان ول كەزدە ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى. شاي ىشتىك. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى احمەتجانعا قاراتا:
– مەن, جارايدى, قايىنجۇرتىما بارا جاتىرمىن. ورالباي ءوز جۇرتىنا بارا جاتىر. ءا سەن قايدا باراسىڭ؟ – دەپ ءبىر قالجىڭ ايتىپ ەدى.
ەلباسىنىڭ قالجىڭى ارقاشان بىرگە جۇرەدى. «جارايدى, ساعان الاتاۋدى ساعىنساڭ, استانانىڭ قاسىنان ءبىر بيىك مۇنارا جاساپ بەرەمىز. سونىڭ ۇستىنە شىعىپ قارايسىڭ» دەگەنى بار. ەلباسى وسىلاي ادەمى ازىلمەن, جان شۋاعىمەن نەبىر قيىن شاقتاردا دا ءبارىمىزدى قاناتتاندىرىپ وتىردى.
استانانىڭ اتىن قالاي قويۋ ماسەلەسى تۋىنداعانى ەسىمدە. بىرەۋلەر «قازاقستان» قويايىق دەيدى. بىرەۋ تاعى باسقا ۇسىنىس ايتادى. ەلباسى سوندا تىنىمسىز ويلانىپ ءجۇردى. سودان كەيىن وسى «استانا» دەگەن اتقا توقتادى. بارلىق حالىقتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى.
ال استانانى اۋىستىرۋدىڭ ءوزى, جاڭا ايتتىم عوي, ۇلكەن تاريحي شەشىم. مىناۋ اقمولانىڭ ءوزى ۇلكەن اڭگىمە بولدى. بۇل ءۇشىن قالانىڭ ءوزىنىڭ وتىزدان استام پارامەترلەرى بار ەكەن. سوعان سايكەس بولۋى كەرەك. سوعان ەڭ جاقىن تۇرعانى اقمولا بولىپ شىققان. كەزىندە قاراعاندىنى, پاۆلوداردى كورىپ, ول كىسى دە جاڭا استانانى ەرەيمەنتاۋدىڭ ماڭايىندا سالام با دەگەن دە وي بولدى. بىراق ءتۇپتىڭ تۇبىندە وسى اقمولاعا توقتادى. بۇل ەندى, قالاي بولعاندا دا, جەرىمىزدىڭ كىندىگى, ەلىمىزدىڭ قاق ورتاسى. سوسىن بۇل جەردە ەڭ دامىعان تەمىر جول بولدى. قاي جاققا بارسا دا تسەلينوگراد ارقىلى وتەدى. ءوزى ۇلكەن يندۋستريالىق, وندىرىستىك ورتالىقتاردىڭ جانىندا. مىنا جاعىندا پاۆلودار, مىنا جاعىندا – قاراعاندى, ءبىر جاعىندا – قوستاناي, كوكشەتاۋ, سولتۇستىك قازاقستان. ەڭ ءتيىمدى, وڭتايلى شەشىم وسى بولعانىن ءومىر كورسەتتى.
مەن ىلعي ايتام: مەملەكەت باسشىسى وسى ارقىلى ءبىر بەلگى بەردى حالىققا. استانانى اۋىستىرۋىمەن ەندى كەيىن قايتاتىن جول جوقتىعىن مەڭزەدى. مۇلدەم جاڭاشا ءومىر باستايتىنىمىزدى بەينەلى تۇردە ايتتى. استانا شىنىندا دا ءبارىمىزدىڭ دامۋىمىزدىڭ, ىلگەرى باسۋىمىزدىڭ, رۋحىمىزدى اسقاقتاتۋدىڭ لوكوموتيۆى بولادى دەدى. راسىندا دا سولاي بولدى. ول ەكونوميكالىق داعدارىستىڭ كەزى, ودان كەيىن 2008 جىلعى داعدارىس. سوعان قاراماستان, وسىندا قۇرىلىس باستاۋ ءۇشىن ەلباسى ينۆەستورلار جينادى. ءوزى شەتەلگە, مۇسىلمان ەلدەرىنە, ەۋروپاعا ءجيى باراتىن. ءبارىن ۇگىتتەپ ءجۇرىپ, كوزدەرىن جەتكىزىپ, ميللياردتاعان قارجىنىڭ بەتىن بەرى بۇردى. سونىڭ ءبارىن از جىلدا جارقىراپ شىققان جاڭا استاناعا سالدى عوي.
قانداي عيماراتتار! ءبىر ەرەكشە جاڭا قالا پايدا بولدى. وسى ءححى عاسىرعا ساي دارالانعان استانا بوي كوتەردى. وسىندا حالىقارالىق جيىندار, فورۋمدار وتكىزىلە باستادى. تۇساۋكەسەر جيىن كونگرەسس-حولدا ءوتتى. ءبىرىنشى جيىن. ورتالىق ازيانىڭ, ءوزىمىزدىڭ باۋىرلاس رەسپۋبليكالاردىڭ, رەسەيدىڭ باسشىلارى كەلدى. ەلباسى بايانداما جاسادى. استانا حالىقارالىق دارەجەدە مويىندالا باستادى.
استانانى, قازاقستاندى تانىتۋ ءۇشىن ەلباسىمىز كوپ ەڭبەكتەندى. ول كەزدە ءبىزدى اسا كوپ بىلە قويمايدى. سوۆەتتىڭ قۇرامىندا بولعاسىن سولاي عوي. وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسى تىنىمسىز جۇمىس ىستەدى. ونداعان ەلدەردە بولىپ ءسوز سويلەدى, ىسكەر توپتارمەن كەزدەستى. امەريكانىڭ ءبىر ۋنيۆەرسيتەتىندە سۇرايتىن كورىنەدى: «قازاقستاندا ەلەكتر بار ما؟» دەپ. ەلباسى سوندا: «بىزدە ەلەكتر تۇگىلى, تۇيە دە بار دەپ» جاۋاپ بەرىپتى.
ءيا, سونداي دا بولعان. ودان بەرى بىرقىدىرۋ ۋاقىت ءوتتى. استانامىز كوركەيدى. قازىر كورسەڭ, وسى قالادا تۇرعانىڭ ءۇشىن باقىتتى ادام دەپ ەسەپتەيسىڭ ءوزىڭدى. ەسىلدىڭ جاعاسىمەن سەيىلدەپ جازدا جۇرگەن كەزدە, كوكتەمنىڭ سوڭىندا جۋساننىڭ ءيىسى دالادان لەكىتىپ سوققان جەلمەن مۇرىن جارادى. كەرەمەت!
ەلباسىمىز استانانى ەرەكشە جىگەرمەن, قۇلشىنىسپەن سالدى. بىلايشا ايتقاندا, ول كىسىنىڭ ءوزىنىڭ ويىنان, قيالىنان شىققان, اڭسارلى ارمانىنان تۋعان قالا عوي. ءاربىر سالىنعان عيمارات سولاي. مەن تالاي جوبالاردىڭ دۇنيەگە قالاي كەلگەنىنىڭ كۋاسىمىن. كوشەلەر قالاي تۇزىلەدى. ۇيلەر قانداي بولىپ بوي كوتەرەدى – شىنىمەن دە استانانىڭ باس ساۋلەتشىسى ەلباسىنىڭ ءوزى بولدى.
قالا سالۋ ءۇشىن كونكۋرس جاريالاندى ەمەس پە؟! جاپوننىڭ ساۋلەتشىسىن اكەلدى. ءبىرىنشى ورىندى سول الدى. فوستەر دەگەن اتاقتى اعىلشىن ارحيتەكتورىن شاقىرتىپ, قازىرگى «حان شاتىر», ءبىزدىڭ پيراميدا, تاۋەلسىزدىك سارايى – ءبارى سول كىسىنىڭ جوبالارىمەن سالىنعان. استانامىزدىڭ كوركى, كوزىمىزدىڭ قۋانىشى بولىپ تۇر. شىنىندا دا, اسا بىرەگەي ساۋلەت تۋىندىلارى. ەشكىم تاڭىرقاماي كەتپەيدى. نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى وسىنداي جوبالاردى ومىرگە كەلتىرۋ ارقىلى جاڭاشىلدىقتى, كەلەشەكتى نۇسقاعانداي. جاڭا قالانى كورىپ قازاعىمىزدىڭ وي-ساناسى دا جاڭارىپ وزگەرۋدە.
سەنات توراعاسى بولىپ جۇرگەنىمدە استانادا ءبىرىنشى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزدىك. ول كەزدە بۇۇ دب بولدى, كومەكتەستى. سينگاپۋردان, مالايزيادان, ەۋروپادان ىلعي رەكتورلاردى شاقىردىق. پارلامەنتتىڭ دوڭگەلەك زالىندا وتكىزدىك. ەلباسى قۇتتىقتاۋ جولدادى. بۇل – 1999 جىل. كونفەرەنتسيا ماتەريالدارىن كىتاپ ەتىپ شىعاردىق.
سەناتتا جۇرگەندە قانشاما زاڭدار قابىلدادىق. سول كەزدەگى پارلامەنتىمىز ەرەكشە بولاتىن. بارلىق دەپۋتاتتاردىڭ ۇسىنىستارى تىركەلەتىن. جەكە-جەكە جاۋابى بەرىلىپ, جالپى وتىرىسقا شىعارىلاتىن. استانانىڭ كوركەيۋى, قاراجات ءبولۋى وسى زاڭدار ارقىلى ءوتتى عوي. ينۆەستيتسيا سالىنىپ باستالعانىمەن, قالا بيۋدجەتسىز دامىمايتىنى بەلگىلى. وسىنداي قامقورلىقتىڭ ارقاسىندا قازىر استانانىڭ ءوزى دونور بولىپ, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ءوزىنىڭ سۇبەلى ۇلەسىن قوسۋدا. بۇل كوبىنە-كوپ ورتا جانە شاعىن بيزنەستىڭ دامۋىنا بايلانىستى مۇمكىن بولىپ وتىر. كوپتەگەن حالىققا قىزمەت كورسەتۋ مەكەمەلەرى پايدا بولدى. سول جىلدارى استانانىڭ مارتەبەسى تۋرالى زاڭدار قابىلداندى. ەركىن ەكونوميكالىق ايماق قۇرىپ, قالانى سالىپ جاتقان مەردىگەرلەرگە, ينۆەستورلارعا جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلدى. بۇل ايماق ءالى كۇنگە دەيىن بار. مىنە, استانانىڭ كوركەيۋىنە وسى جاعدايدىڭ كوپ سەپتىك-شاراپاتى تيگەنى انىق.
ارينە ەلوردامىز بۇل كۇندە عاجاپ قالاعا اينالدى. وسىندا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى قانشاما ۇلكەن جيىندار ءوتتى. 2010 جىلعى ەقىۇ ءسامميتى, قازىرگى مىنا سيرياعا بايلانىستى كەلىسسوزدەر, ءداستۇرلى دىندەر باسشىلارىنىڭ جيىندارى, ەكسپو – وسىلار ارقىلى استانا الەمگە تانىلۋدا. ازيادا مەن ۋنيۆەرسيادا سىندى حالىقارالىق سپورت جارىستارى. سونىڭ ءبارى استانانى اسقاقتاتا ءتۇستى.
سپا دەيدى, فيتنەس-كلۋبتار, سالاماتتى ءومىر سالتى. سپورتپەن اينالىسۋ. ءاربىر اۋلادا – فۋتبول الاڭى, جاتتىعۋ جاسايتىن سپورت جابدىقتارى. سوعان قازىر ۇكىمەت تە, جەكەمەنشىك تە كوپ كوڭىل بولۋدە. بولاشاعىمىز – سالاماتتىلىقتا. ەلدە ءومىر ءسۇرۋدىڭ ورتاشا ۇزاقتىعى 75,5 جاسقا دەيىن جەتتى. استانا وسىنىڭ, جالپى مادەنيەتتىڭ كوش باسىندا كەلەدى. سولاي بولۋى كەرەك. مۇندا كەلگەن ادامدار, اسىرەسە دامىعان ەلدەردەن, ەۋروپادان كەلگەندەر وزدەرىن سۋداعى بالىقتاي سەزىنۋى كەرەك. وسى تۇرعىدا كوپ جۇمىستار جاسالىپ جاتىر. ءالى دە جاسالادى. بۇل رەتتە ەلباسىنىڭ قويىپ وتىرعان تالاپتارى وتە جوعارى.
استانانىڭ 20 جىلدىق مەرەيلى تويى دا كەلىپ قالدى. قالادا سوعان وراي كوپ جۇمىستار اتقارىلۋدا. قاراساڭىز, الەمنىڭ ونەر جۇلدىزدارىنىڭ ءجيى كەلەتىن جەرىنە, تۇركى دۇنيەسىنىڭ ورتالىعىنا اينالىپ كەلەدى. سالت-داستۇرلىك تۇركىلىك فەستيۆالدەر وسىندا وتۋدە. بيىل مەرەكەنىڭ اۋقىمى جىلداعىدان دا كەڭ بولادى دەپ ويلايمىز. بۇل دا قالا مادەنيەتى مەن ونەرىنىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرمەك. بۇرىن قازاق تەاترى بولعان جوق ەدى. ەندى استانامىزدا ۇلتتىق مادەنيەتىمىز, ۇلتتىق ونەرىمىز ورلەۋ ۇستىندە.
ءوزىم دە استانانىڭ ارداگەرىمىن. بالالارىم تۇگەل وسىندا, جۇمىس ىستەپ جاتىر. وسىندا ءوسىپ-ونۋدەمىز. ءوزىمنىڭ سۇيىكتى قالام. وسى قالانىڭ پاتريوتىمىن. نەمەرەلەرگە دەيىن سولاي تاربيەلەۋدەمىز. وسى جاقىندا جۇمىس ورنىما اياڭداپ كەلە جاتسام, اناسىمەن كەلە جاتقان ءبىر بالا «بايتەرەكتى» كورىپ قالدى دا, قۋانىپ كەتىپ: «بايتەرەك»! انە, «بايتەرەك» دەپ ايقاي سالدى. سوعان ءبىرتۇرلى ءىشىم جىلىپ, ەلجىرەدىم. استانامىز – بولاشاق ۇرپاعىمىزدىڭ دا ماڭگىلىك التىن بەسىگى بولا بەرگەي دەپ تىلەدىم.
استانامىز التىن تۇعىرعا اينالعانىنا سۇيىنەمىز. قازىر بىزگە قازاقتىڭ بىرلىگى كەرەك. ەلباسى جالعىز قازاقتىڭ عانا ەمەس, وسىندا تۇراتىن بارلىق ۇلتتاردىڭ وزدەرىن قازاقستاندىقپىن, ودان ءارى قازاقپىن دەپ سەزىنۋىن قالايدى. بولاشاقتا وسىلاي بولادى دەپ ويلايمىن. باسقا ۇلت وكىلدەرى دە: «قازاق مەملەكەتى مەنىڭ ەلىم. مەن قازاقتىڭ ىشىندەمىن» دەپ تىلەك بىرىكتىرسە, تۇعىرىمىز بەكي تۇسپەك.
استانا ءالى دە دامۋى, بۇدان دا كوركەيۋى كەرەك, قازىرگىدەن دە جاقسارماعى ءلازىم. «اقىلدى قالا» دەگەن باعدارلاما بار. وسىعان كىرىسىپ جاتقانىنا دا ىشتەي قۋانامىن. مىسالى, مەن شۆەيتساريادا بولعاندا ايالداماداعى تاقتادا قاي اۆتوبۋستىڭ قانشا مينۋتتان كەيىن كەلەتىنى الاقانداعىداي كورىنىپ تۇر. وسىنداي نارسەلەر بىزدە دە بولسا, قانداي عانيبەت. سونداي ءار تاراپتاعى جاقسى تالپىنىستار ءبىزدىڭ ەلوردامىزدا دا بار ەكەندىگى قۇپتارلىق.
ءاربىر استانالىق «مەنىڭ قالام, سۇيىكتى قالام» دەپ سەزىنىپ, استانانىڭ پاتريوتى بولعانى ءجون. استانانىڭ كوركەيۋىنە, جاقسىلىعىنا, تازا بولماعىنا اتسالىسقانى ابزال. مىنە, سونداي دەڭگەيگە جەتسەك, بارلىق استانالىقتار سولاي ويلاسا, ەڭ عاجابى سول بولماق. استانانىڭ عانا ەمەس, استانالىقتاردىڭ دا دەڭگەيىن, وي ءورىسىن كوتەرۋ تالابى وتە وزەكتى. بۇل – رۋحاني جاڭعىرۋ اياسىنداعى مىندەت.
وسىدان ون جىل بۇرىن ەلباسى استانانىڭ 10 جىلدىعىنا بايلانىستى عوي دەيمىن, جينالىس وتكىزىپ جاتتى. استانا قالاسىنىڭ باسشىلىعىنا: ء«بىز بۇرىنعى تسەلينوگرادتىقتاردى استانانىڭ دەڭگەيىنە جەتكىزەمىز دەپ جۇرسەك, سەندەر نەمەنە, وزدەرىڭ تسەلينوگرادتىق بولىپ كەتكەندەرىڭ؟» دەپ ۇيالتىپ ەدى. بىلە بىلسەك, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ بۇل سوزدەرىندە ۇلكەن دە استارلى ءمان-ماعىنا جاتىر. ول جاي ايتىلا سالعان ءسوز ەمەس. باسشىلىققا الاتىن ۇلاعاتتى قاعيدا. استانالىقتاردىڭ مىنەز-قۇلقى, ءبىلىم-بىلىگى, ءجۇرىس-تۇرىسى, مادەنيەتى, كۇللى بولمىسى استانالىق دەگەن اتاق, مارتەبەگە ساي بولۋى ءتيىس. استانا ورايىنداعى ەلباسىنىڭ تالابى دا, تىلەگى دە وسى. سوعان ساي بولماعىمىز ءلازىم. ءوز باسىم ەلباسىنىڭ سوڭىنا ەرىپ استانانىڭ كوركەيۋىنە قايراتكەر رەتىندە ۇلەس قوستىم. استانادا ءومىر كەشىپ جاتقانىما ادام رەتىندە باقىتتىمىن.
ورالباي ابدىكارىموۆ,
مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى
