15 ماۋسىم، 2018

«Minecraft»: ەڭبەككە جەتەلەي مە، ەلىكتىرە مە؟

686 رەتكورسەتىلدى

بۇگىندە بالالاردى ەلىكتىرىپ، باۋراپ الاتىن قىزىقتاردىڭ سانى جەتكىلىكتى. بارلىعى جەتكىنشەكتىڭ وي-ءورىسىنىڭ دامۋىنا، فيزيكالىق تۇرعىدا شىڭدالۋىنا، جان-جاقتى بولىپ وسۋىنە ىقپال ەتە مە، جوق الدە زياندى تۇستارى مولىراق پا؟

جۋىردا WhatsApp جەلىسىندە اقپارات تارادى. وندا بالالاردىڭ ەسى كەتە، بەرىلە وينايتىن «Minecraft» ويىنىنان ءتۇننىڭ ءبىر ۋاعىندا «توسەگىڭنەن تۇر، تەرەزەڭنىڭ الدىنا شىق، ءۇش رەت الاقانىڭدى سوعىپ، سوسىن تەرەزەدەن سەكىر» دەگەن سيپاتتا بالاعا بۇيرىق كەلگەنى ايتىلادى. ال ۇيقىلى- وياۋ بالا سۇيىكتى ويىنىنان جىبەرىلگەن بۇيرىقتى بۇلجىتپاي ورىندايدى. ارينە بۇل اقپاراتتىڭ شىن-وتىرىگى قۇزىرلى ورگاندار تاراپىنان تەكسەرىلە جاتار. بىراق باقىلاۋسىز ويناعان بالانىڭ جادىن جاۋلاپ العان ويىن ونىڭ تۇسىنە كىرۋى دە مۇمكىن عوي. سوندىقتان اتا-انالاردىڭ باۋىر ەتى بالاسىنىڭ گادجەتتەن قانداي ويىن وينايتىنىن قاداعالاعانى اسا قاجەت. سونداي-اق وقىس وقيعالاردان ساقتانۋ ءۇشىن ءتۇن بالاسى بالانىڭ سمارتفوندى باسىنا جاستانىپ ۇيىقتاۋىنا جول بەرمەي، ءسوندىرىپ قويعانى ابزال. جازعى دەمالىس ۋاقىتىندا بالالاردىڭ نەمەن اينالىسىپ جۇرگەنىن ۇنەمى نازاردا ۇستاۋ كەرەكتىگى جونىندەگى اتا-انانىڭ الاڭداۋشىلىعى بايقالعان حابارلاما ەلدى ەداۋىر ەلەڭدەتتى. 

وسىدان كەيىن اركىمنىڭ دە بالاسى مەن نەمەرەسىنە وسىناۋ ويىندى بىلەسىڭ بە دەپ سۇراق قويارى انىق. ءبىز دە 7 جاسار نەمە­رەمىزدەن سۇرادىق. ء«يا، بۇل وتە قىزىق ويىن. مەن دە وينايمىن، وندا قۇرىلىسپەن اينالىسىپ ۇيلەر تۇرعىزاسىڭ، التىن الۋ ءۇشىن شاحتا قازاسىڭ، اۋىلعا بارىپ ءسابىز ەگىپ، اعاش جونىپ، ءتۇرلى جۇمىس ىستەيسىڭ، سۋدان سەكىرەسىڭ»، دەيدى نەمەرەمىز. «بۇل ويىندا «سەكىر» دەپ ايتادى ەكەن عوي، ونداي جامان ويىندى ويناما، قۇرىسىن» دەدىك. ء«يا، دۇرىس ەمەس نارسەنى جاساۋعا بولمايتىنىن بىلەمىن، سەكىرمەيمىن. ول بالا شاحتاعا سەكىرىپ تۇسكەن شىعار، مەن ەشقاشان سەكىرمەيمىن»، دەپ جاۋاپ بەردى. بۇدان كەيىن بويىڭىزدى ۇرەي بيلەيتىنى انىق. قورقىنىشتى.

راس، بۇگىندە گادجەتكە تاۋەلدىلىك، ونداعى ويىن الەمىنە سۇڭگۋ بەل الىپ كەتتى. جەلىلەرگە كىرىپ تەگىن ويناي بەر. بىراق ءار قولدانۋشى كىرگەن سايىن ويىندى ويلاپ تاپقان جان­داردىڭ قالتالارى قالىڭداي تۇسۋدە. سون­دىقتان دا جاڭارتىلعان نۇسقالارى شىعا­رى­لىپ، ۇزدىكسىز اينالىپ جاتقان يىرىمدەر ءار كىرگەن سايىن بالا-شاعانى ەلىكتىرە تۇسەدى. اسىرەسە بۇلدىرشىندەر ءۇشىن زيانى زور. كومپيۋتەرلىك باعدارلامالار ارقى­لى جەتىلدىرىلىپ، جىل وتكەن سايىن «تۇت­قىندارىنىڭ» سانىن ۇلعايتىپ وتىر­عان وسىنداي ويىندارعا كەشەندى زەرتتەۋ جۇرگىزگەن عالىمدار مۇنىڭ تەك ميدىڭ كورۋ، قول-اياقتى قيمىلداتۋ ءتارىزدى عانا بولىكتەرىنىڭ جۇمىس ىستەۋى مەن دامۋىنا اسەر ەتىپ، قالعان ەموتسيانى باسقارۋ، وقۋ، ۇيرەنۋ سىندى بولىكتەرىن «ۇيقىدا» ۇستايتىنىن انىقتاعان. ءبىر قاراعاندا «Minecraft» ويىنى بالانى ويلاۋعا جەتەلەيتىندەي، ءۇي تۇرعىزىپ، شاحتا قازىپ، بايلىق تاۋىپ، مال باعىپ، ەگىن ەگىپ دەگەندەي پايدالى ىستەر­دى ۆيرتۋالدى بولسا دا ۇيرەتەتىندەي كو­رى­­نەدى. «الايدا ويىننىڭ كرەاتيۆتىلىگى باع­­دارلاماسىنىڭ نەگىزىندە جاتىر. وندا كوپ­تەگەن كومبيناتسيالار قاراستىرىلىپ، بالالار وزدەرىنە بەيمالىم الەمدى زەرتتەپ، ءوز قولىمەن قۇراستىرادى. بۇل ءۇشىن قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار دا بەرىلەدى. سوندىقتان ونى شىعارماشىلىق تۇرعىداعى ويىن دەپ ويلاپ قالۋعا بولعانداي. الايدا ويىننىڭ اشىق فينالى جوق. سوندىقتان ۇنەمى ءۇي سوعۋ، شاحتا قازۋ سياقتى بىتپەيتىن مىندەتتەر لەگى بالانى جالىقتىرىپ، دىڭكەلەتەدى. زەرتتەۋ ۋاقىتىندا جەتكىنشەكتەردىڭ ۇزدىكسىز ويىننان سوڭ تىز ەتىپ تەز اشۋلاناتىنىن، شارشاپ قالاتىنىن انىق كوردىك. بۇل – بالالار ءۇشىن وتە زياندى ويىننىڭ ءبىرى» دەگەن قورىتىندىعا كەلىپتى وزدەرىنىڭ زەرتتەۋلەرىندە روبەرت پەيزوناۋ، يۋنا لي اتتى عالىمدار.

اتالعان ويىنعا ادەيىلەپ كىرىپ، ماقسات­تى تۇردە اشىپ كورگەنبىز. شىنىندا «ماينكرافت» باتىرى تىنىمسىز كورىنەدى. عيمارات سالۋ ءۇشىن قۇم جيناپ، كىرپىش قۇيىپ، ەسىك-تەرەزە ءۇشىن اعاش جونىپ، اشىعىپ قالماس ءۇشىن تاماعىن، اس-سۋىن ازىرلەپ، ونىڭ قورىن جاساپ، كوكونىستەر ەگىپ، كۇتىپ-باپتاپ، سونىڭ ءبارىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن شاحتا قازىپ، التىن، كۇمىس ءوندىرىپ، سىڭعىرلاتىپ تيىن-تەبەن جيناپ تىنىمسىز قارەكەتتە جۇرگەن، قاجەت بولسا، تەرەڭ سۋدان دا، بيىك قۇزدان دا قورىقپايتىن جاۋجۇرەك باتىر، قولىنان كەلمەيتىنى جوق حاس شەبەر. بىراق ويىن ارقىلى بالا قيالىن جاۋلاپ، ەندى انانى ىستەپ بىتىرگەن سوڭ مىنانى باستا، عيماراتىڭ سالىنىپ، اقشاڭ كوبەيدى. ءۇستى-ۇستىنە مولايتىپ، ىرگەڭدى كەڭەيتۋىڭە مۇمكىندىك مول دەپ ەلىتكەن ۇستىنە ەلىتىپ، يەكتەپ اكەتەتىن ويىننىڭ قۇرىعى تىم ۇزىن كورىنگەن. بۇل از دەگەندەي، تاڭ اتپاستان ەلدىڭ بارلىعى شىرت ۇيقىدا جاتقاندا بۇيرىق ءتۇسىپ، شاحتاعا سەكىرىپ ءتۇسىپ، مول اقشانى تەز ال دەگەنگە ۇيقىلى وياۋ جەتكىنشەك تەرەزەدەن قارعىپ كەتسە، ورنى تولماس وكىنىشتىڭ وزەكتى ورتەرى انىق.

سول سەبەپتى بالاڭىزعا ۋاقىت ءبولىپ ءجۇرسىز بە، بوس ۋاقىتىندا نەمەن اينالىسادى، قانداي ويىندار وينايدى؟ دالاعا شىعىپ ويناي ما، الدە كوزىن ءسۇزىپ، تەك كومپيۋتەر، گادجەت پەن پلانشەتتىڭ الدىندا وتىرا ما دەگەن ساۋالدارعا ءبىر ۋاق جاۋاپ بەرىپ كورىڭىزشى. ءبىر مەزگىل وتباسىڭىزعا كوڭىل ءبولىپ، بىرگە قىدىرىپ، بىرگە كىتاپ وقىپ، بىرگە ەڭبەك ەتىپ بايقاڭىزشى. ايتپەسە بالالار مەن نەمەرەنى گادجەت تاربيەلەپ جاتقانداي اسەردەمىز...

انار تولەۋحانقىزى،
«ەگەمەن قازاقستان»
 

سوڭعى جاڭالىقتار

مارقاكولدە كۇزەت كۇشەيتىلدى

ايماقتار • بۇگىن، 10:41

پورترەت (ۇشتاعان)

ادەبيەت • بۇگىن، 08:51

ءار ادام – جەردىڭ تۇتىنۋشىسى

ەكولوگيا • بۇگىن، 08:48

وسىنداي ەلىم بار!

پىكىر • بۇگىن، 08:42

ءار ەلدىڭ ءوز دامۋ جولى بولادى

ساياسات • بۇگىن، 08:40

بايلامى بەكەم ءباتۋالى ءسوز

ساياسات • بۇگىن، 08:37

كەي وڭىردە ۆيرۋس ءورشي ءتۇستى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 08:24

«مەنىڭ تۋىم» اكتسياسى ءوتتى

ايماقتار • بۇگىن، 08:09

ەلىمىزدىڭ باستى قۇندىلىقتارى

ساياسات • بۇگىن، 08:06

شارالار قاتاڭ ساقتالۋى ءتيىس

تەننيس • بۇگىن، 08:04

«بارىس» – ۇزدىكتەر قاتارىندا

حوككەي • بۇگىن، 08:03

ۇشتى، ۇشتى، شاتىر ۇشتى!..

قوعام • بۇگىن، 07:56

الماتىدا اقىن كوپ...

ادەبيەت • بۇگىن، 07:44

«اقبىلەك». جان جاراسى...

ادەبيەت • بۇگىن، 07:42

شۇعىلا-نۇردى بەتكە الىپ...

رۋحانيات • بۇگىن، 07:38

ابايعا ارنالعان ءمۇشايرا

اباي • بۇگىن، 07:36

سالعىرتتىق سان سوقتىرماسىن

قوعام • بۇگىن، 07:10

كوش باسىندا – مەيۆەزەر

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 07:10

ۇقساس جاڭالىقتار