ادەبيەت • 06 ماۋسىم، 2018

«بىرەۋ تويىپ سەكىرەدى...»

808 رەتكورسەتىلدى

قاسيەتتى قۇران كارىمدە: «ىشىڭدەر، جەڭدەر، بىراق ىسىراپ قىلماڭدار. شىن­­دىعىندا، اللا تاعالا ىسىراپ قى­لۋشىلاردى سۇيمەيدى»، – دەلىنگەن [اعراف سۇرەسى 31 ايات]. قۇلقىننىڭ قۇدى­عىنا قۇمىعىپ، ىسىراپ ەتۋشىلەردى جا­را­تۋشى يەمىزدىڭ ءوزى جاراتپايتىنىن، «قۇت­قاراتىن ءۇش نارسەنىڭ ءبىرى – بار كەزدە دە، جوق كەزدە دە، بايلىقتا دا، كەدەي­لىكتە دە ۇنەم­دەۋشىلىك» (بايھاقي) ەكەنىن يسلام عۇلا­مالارى جازبالارىنان ءجيى كەزدەس­تىر­گەنىمىزبەن، قازىرگى دۇنيەنىڭ كەپيەتىنە قاراپ تۇرساڭ، كەيدە سونى قاپىسىز ورىن­داۋعا ادام بالاسىنا ۇلى ابايدىڭ: «بەس اسىل ءىس» ولەڭىندەگى:
 «وسەك، وتىرىك، ماقتانشاق، 
 ەرىنشەك، بەكەر مال شاشپاق –
 بەس دۇشپانىڭ، بىلسەڭىز...» دەگەن قارا­پايىم عانا قاعيداسىن كوكەيگە قون­دىرۋى جەتىسپەي تۇراتىنداي كورىنەدى.

ءۇيىڭىزدىڭ جانىنداعى قوقىس تاستايتىن جاشىكتەردىڭ جانى بەيبەرەكەت شاشىلعان اس اتاسى – نانعا تولى. وبال-اق! بۇل ماڭدا­عى قاڭعىعان يت پەن مىسىق كافەلەردىڭ جۋىن­دىسىنان جۇعىن ىزدەيدى. ۇشىپ جۇر­گەن قۇس ەكەش قۇسقا دەيىن تۇمسىعىمەن نۇقىپ-نۇقىپ، مايلىلاۋ ازىققا اڭسارى اۋعان سىڭاي تانىتادى. ولار دا تويىنعان. جەمەيدى... مۇندايدا انامىزدان بالا كۇنىمىزدە ەستىگەن: «ە، قاراقتارىم، ناننان ۇلكەن اس جوق. ناندى قادىرلەڭدەر. جەردە نان جاتسا، قولدارىڭمەن الىپ جوعارى كوتەرىپ قويىڭدار. وسى ءبىر ءۇزىم نانعا زار بولىپ، تالاي قازاق كوز جۇمعان اشارشىلىق ناۋبەتىن قۇداي ەندى كەيىنگى ۇرپاقتىڭ باسىنا ەشقاشان بەرمەسىن» دەگەن اقىل-كەڭەسى، داستارقانداعى ناننىڭ قيقىمىن تاستاماي، الاقانىمەن ايالاي تەرىپ وتىراتىن عيبراتتى بەينەسى ساناعا بەرىك ۇيالاپ، اركەز استامشىلىق پەن توقمەيىلسۋدىڭ قۇربانى بولۋدان ساقتاپ كەلەدى. ارالاپ تالاي جەردىڭ ءدامىن تاتقاندا دا انامنىڭ شوققا كومىپ پىسىرگەن تابا نانىنىڭ سونداعى ءتىل ۇيىرەر تاتتىلىگىنە بىردە-ءبىر ەلدىڭ اسىل اسى تەڭ كەلمەگەن.

كەيدە «ادامدار نەگە بۇلاي تويىنىپ، توقىراۋعا ۇشىراۋدا، رۋحاني ازىپ-توزۋدىڭ سەبەبى نەدە؟» دەگەن سۇراق كومەكەيگە كول­دەنەڭ كەپتەلەدى. دۇكەننەن دايىن كۇيىندەگى ناندى ساتىپ الىپ جەگەن ۇرپاق مۇنىڭ قادىر-قاسيەتىن بۇرىنعىلارداي قايدان سەزىنسىن؟ مالدىڭ قيىن ويىپ، دالاداعى وتقا ءجۇزى شىجعىرىلىپ وتىرىپ تاباعا پىسىرسە، نايساپتاردىڭ ناندى وڭدى-سولدى قوقىسقا لاقتىرىپ تاستاعاندارىن كورەر ەم. دەيسىڭ. كۇيىنەسىڭ. كۇبىرلەيسىڭ. 

...ەركىندىك اڭساعان اتا-بابالارىمىزدىڭ ارمان-تىلەگى ورىندالىپ، تاۋەلسىزدىككە، توقشىلىق زامانعا قول جەتكىزدىك، قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان زاماندا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز. تاۋبە، دەرلىك جاعداي. بىراق «اشتىقتا جەگەن قۇيقانى توقتىقتا ۇمى­تاتىنىمىز» قانداي جامان. شاش ەتەكتەن قارىزعا باتىپ توي وتكىزۋ، نەسيەگە قىمبات كولىك ءمىنىپ، قۇندىز تون كيۋ سەكىلدى قۇلقىننىڭ ق ۇلىنا اينالۋ مەن ماقساتسىز مال شاشپاقتىڭ جاعالاي جالپىنىڭ دەرتىنە اينالۋى توبە قۇيقاڭدى شىمىرلاتادى. انادا الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى ءبىر بايشىكەشتىڭ بالاسىنىڭ ۇيلەنۋ تويىنا ارناپ ازىرلەگەن عالامات قىمبات تورتىن كوزىمىز شالىپ قالدى. باعاسى سويقان ەندى. «بىرەۋ تويىپ سەكىرەدى، بىرەۋ توڭىپ سەكىرەدى» دەمەكشى، استامشىلىقتىڭ مۇنان اسقان سوراقى كورىنىسى جوق-اۋ، ءسىرا. تويحانالار قىپ-قىزىل اقشا تابۋدىڭ الىمساقتان قاينار كوزىنە اينالىپ كەتتى. قىسى-جازى وعان كەزەككە تۇرۋعا سابىلعان جۇرتتىڭ ءنوپىرى ەش تولاستامايدى. ورتا ەسەپپەن العاندا، ءبىر تويدان ءبىر ميلليون تەڭگە تۇسىرەتىن تويحانالار بار ەكەن. اساباعا، ءانشى، بيشىگە بولەك اقشا تولەنەدى. سىيلى قوناقتارعا ات مىنگىزىپ، شاپان جابۋ ءتارىزدى قۇرمەت كورسەتۋ جورالعىلارى تاعى بار. قاراپ وتىرساڭىز، وسىلارعا قىرۋار قارجى توگىلەدى. بۇل جەردە اتا-بابالارىمىزدىڭ ەجەلدەن كەلە جاتقان ادەت-عۇرپى مەن سالت-ءداستۇرى تامىرىنا تۇبەگەيلى بالتا شاۋىپ تاستاماق ەمەسپىز، توي-تومالاق – قازاقتىڭ قاشاننان قازىناسى عوي، ءبىزدىڭ تىلگە تيەك ەتىپ وتىرعانىمىز، اركىم ءوزىنىڭ كورپەسىنە قاراي كوسىلسە ەكەن دەگەن اڭگىمە. اينالىپ كەلگەندە، سونداي ىسىراپقا، ىنساپسىز قارەكەتكە جول بەرۋدىڭ سالدارىنان حالىقتىڭ ىرىس-ىرزىعى كەمىپ، نانىنا ىقىلاسىنىڭ ازايىپ كەتكەنىن ايتۋ. 

بەيىمبەت ءمايليننىڭ «كۇلپاشىن» وقى­عاندا كوزىنە جاس الماعان مەكتەپ وقۋشىسى كەمدە-كەم شىعار. مۇنداعى: 

«– قاراعىم، قاليجان، تۇر!..

ءتونىپ كەلىپ قاليدى سۇيەيىن دەپ ۇمتىل­عاندا، كوزى ماقتىمنىڭ كوزىنە ءتۇسىپ كەتتى: كوزى ادىرايىپ، اۋزى اشىلىپ، ءتىسى اقسيىپ جاتىر ەكەن!..

كۇلپاش شوشىپ:

– ءاي... – دەدى.

بۇدان كەيىن نە بولعانىن ءوزى دە بىلمەي ءولىپ جاتقان بايى مەن بالاسىن قۇشاقتاي قۇلادى» دەگەن جولدار جۇرەكتى ەلجىرەتىپ، ماڭدايدىڭ تامىرىن سولقىلداتىپ جىبە­رەتىن ەدى. الداعى ۋاقىتتا اشتىقتىڭ قۇر­بان­دارىنا وراي ادەبي شىعارمالاردىڭ كەيىپ­كەرلەرىنە ارناپ ەسكەرتكىش ورناتاتىن بولساق، وعان ءدال وسى كۇلپاشتىڭ بەينەسى ابدەن لايىق-اق. بالالارعا اشارشىلىق تۋرالى ءبىر ساباقتى سول ەسكەرتكىشتىڭ تۇبىندە تۇرىپ وتسە، كەيىنگى ۇرپاق ءۇشىن بۇل اسەرلىرەك ءارى ۇلكەن تاربيە ساعاتى بولار ەدى-اۋ. نان قادىرىن باعالاتۋدىڭ، ىسىراپسىز تۇرمىسقا بەيىمدەۋدىڭ مۇنان باسقا تاعى قانداي اششى امالى بار؟! 
 

سوڭعى جاڭالىقتار

التىن قورىمىز كوبەيىپ كەلە جاتىر

قازاقستان • بۇگىن، 17:30

اقمولادا تاعى ءبىر ناۋقاس انىقتالدى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 16:07

قارعىن سۋ بالكاشيندى باسىپ قالدى

ايماقتار • بۇگىن، 16:05

تاسقىننىڭ بۇگىنگى احۋالى

ايماقتار • بۇگىن، 15:42

سالەحاردتان كەلگەن تسيكلون

ايماقتار • بۇگىن، 15:30

ەلوردادا جالپى جاعداي تۇراقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 14:50

فۋتبول ماۋسىمى جالعاسا ما؟

سپورت • بۇگىن، 14:48

ۇقساس جاڭالىقتار