قوردىڭ ماقساتى نە دەگەن سۇراققا وسى جەردە «ەل بىرلىگى جانە قاھارماندار ساباقتاستىعى» دەگەن تاقىرىپپەن ۇيىمداستىرىلعان دوڭگەلەك ۇستەلدە ونىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى س.قاسىموۆ ءوز بايانداماسىندا تولىق جاۋاپ بەردى. وزدەرىنىڭ تاۋەلسىزدىگىنە قول جەتكىزگەن بارلىق مەملەكەتتەر حالقىنىڭ ازاتتىعى مەن بوستاندىعى جولىندا قان مەن تەرىن توككەن, بىراق ۇزاق جىلدار وتارلىق ساياسات ەسىمدەرىن اتاۋعا تيىم سالعان ەرلەرىنىڭ تاعدىرى, جاساعان ەرلىگى تۋرالى ارنايى شەشىم قابىلداپ, ولاردىڭ لايىقتىلارىن ءتىپتى ۇلتتىق باتىر دەڭگەيىنە كوتەرۋگە تىرىسادى. بۇل ۇلتتىق سانانىڭ, پاتريوتتىق سەزىمنىڭ, جاسامپاز ۇلگىنىڭ ورىستەۋىنە كەڭ جول اشاتىن ماڭىزدى مىندەت. وسىنىڭ ءوزى تاريحي اقيقات پەن ادىلدىكتى قالپىنا كەلتىرۋ بولىپ سانالادى. ال وتارلاۋشىلار جازعان تاريحتىڭ ءبارى ارقاشاندا ادىلەتسىز, وزدەرىنىڭ زورلىق-زومبىلىقتارىن اقتاعان, شىنايى تاريحتى ءوز ىڭعايىنا بۇرمالاپ جازىلعاندىعى بەلگىلى. سونىڭ ىشىندە ازاتتىق ءۇشىن كۇرەسكەندەردى قىلمىسكەرلەر قاتارىنا جاتقىزىپ, ال ولاردىڭ كۇرەسىن تالقانداعان قاندى جورىقتارىن ەرلىككە بالاپ جازعان جايلار ءجيى كەزدەسەدى. سوندىقتان تاريح ساحناسىنا قايتادان شىققان جاس مەملەكەتتەر وزدەرىنىڭ ۇلتتىق ازاتتىعى مەن تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن كۇرەسكەن ەرلەرىن اقتاۋدى وزدەرىنىڭ بورىشى مەن مىندەتى سانايدى.
بايانداماشى وسى جەردە بۇرىنعى كسرو-دان تاراعان جاس مەملەكەتتەردىڭ ۇلتتىق ەرلەرىنىڭ ەسىمدەرىن جاڭعىرتۋ جولىندا جاساعان ۇلگىلى ەڭبەكتەرىن ەسكە الىپ ءوتتى. ماسەلەن, ليتۆادا وسى ماقساتتى مۇرات تۇتقان 29 مەملەكەتتىك اكتى قابىلدانعان. گرۋزيا مەن رەسەي فەدەراتسياسىندا دا بىرنەشە زاڭنامالىق قۇجاتتار ومىرگە كەلگەن. ال بىزدە جەكەلەگەن تاريحي وقيعالار مەن داڭقتى تۇلعالارعا عانا ارنالعان عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالار وتكىزىلىپ, ەسكەرتكىشتەر تۇرعىزىلعان. ەسىمدەرى كوشەلەرگە بەرىلىپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ باياندامالارىندا دا ايتىلادى. ءتىپتى كىتاپتار جازىلىپ, فيلمدەر دە تۇسىرىلۋدە, بىراق وسىنىڭ ءبارى مەرەيتويلىق داتالارعا ارنالعان ءبىر رەتتىك شارالار دەڭگەيىندە قالىپ قويۋدا. ارنايى مەملەكەتتىك اكت قابىلدانباعاندىقتان جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارى اتاۋسىز قالىپ بارا جاتقان باتىرلار مەن ەرلەردىڭ ەسىمىن جاڭعىرتۋعا تەك كوڭىل حوشىنا قاراي كەلىسىم بەرەدى نەمەسە ودان ءتىپتى باس تارتادى. ال ەسىمدەرى اقتالماي, حالىققا تانىلماي جاتقان ەرلەر وتە كوپ. بۇل وتە ۇلكەن پروبلەما. «قاھارماندار» قورىنىڭ مىندەتى سولاردىڭ ەڭبەكتەرىن تانىتۋ, ەسىمدەرىن حالىققا جەتكىزۋ جانە قولدانىستاعى زاڭنامالارعا ولاردىڭ جارقىن ەسىمدەرى مەن ىستەرىن جاڭعىرتۋ تۋرالى تولىقتىرۋلار مەن وزگەرىستەر ەنگىزۋگە باستاماشى بولۋ. سونداي-اق جارقىن ەسىمدەرمەن ۇيلەستىرىلگەن ءپاتريوتيزمدى دە زاڭناماعا ەنگىزگەن ءجون. ءوز ماقساتىمىزعا قول جەتكىزۋ ءۇشىن بىزگە ۇلانعايىر ىستەر اتقارۋعا تۋرا كەلەدى. بارلىق وبلىستاردىڭ ورتالىقتارىندا قوردىڭ فيليالدارىن اشىپ, ەلدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە ازاتتىق جولىندا قۇربان بولعان, جازىقسىز جاپا شەككەن, قۋعىنعا ۇشىراعان ەرلەر مەن ولاردىڭ ۇرپاقتارىن حالىققا تانىستىرۋ, تاريحقا ەنگىزۋ كەرەك. سانانى جاڭعىرتۋدىڭ جارقىن جولىنىڭ ءبىرى وسى بولادى, دەدى بايانداماشى.
جيىندا سويلەگەن ازاماتتاردىڭ ءبارى دە ايتىلىپ جاتقان ماسەلەگە بايلانىستى اعىنان جارىلىپ, قالىڭ كوپشىلىك بىلە بەرمەيتىن دەرەكتەردى ورتاعا سالدى. سونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق ارداگەرلەر كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, تاريحشى ومىرزاق وزعانباەۆ 1996 جىلى سانكت-پەتەربۋرگكە پارلامەنتتىك دەلەگاتسيانىڭ قۇرامىندا ىسساپارمەن بارعاندا سول كەزدەگى ءۇش سەناتور 1927 جىلى وسىندا جەرلەنگەن مەمدۋمانىڭ قازاقتان سايلانعان دەپۋتاتتارىنىڭ ءبىرى ا.ءبىرىمجانوۆتىڭ زيراتىن تاۋىپ, باسىنا ءمىناجات ەتكەنىن ايتتى.
«وسىنداي ۇمىت بولا باستاعان ارداقتىلارىمىز كوپ. ءبىز بۇگىنگى كۇنىمىزگە ۇمىت بولا باستاعان سول قاھارماندارىمىزدىڭ قاناتىنىڭ استىندا جەتتىك, سوندىقتان ولاردىڭ ەسىمدەرى مەن ىستەرىن جاڭعىرتۋ – ۇلاعاتتى ءىس بولادى», دەدى ول.
«مەملەكەت پەن قوعامنىڭ بەلسەندىلىكتەرى ەكى باسقا, ال وسىنداي ىستەر قوعامنىڭ بەلسەندىلىگىمەن جاسالادى», دەي كەلىپ, تاريح عىلىمىنىڭ دوكتورى مامبەت قويگەلدى «جاپونيانىڭ قوعامدىق ۇيىمدارى قازاقستاندا جەرلەنگەن تۇتقىندارىنىڭ ءبارىنىڭ ەسىمدەرىن انىقتاپ, ولاردىڭ ۇرپاقتارىن تاۋىپ, باستارىنا بەلگىلەر قويىپ جاتىر. سونداي جۇمىستاردى پولشانىڭ قوعامدىق ۇيىمدارى دا اتقارۋدا. ءبىزدىڭ مىنا قورىمىز دا سونداي ۇلاعاتتى ىستەردىڭ باستاماشىسى بولۋى كەرەك. سونىمەن بىرگە قازاق جەرى ءۇشىن, قازاق حالقىنىڭ مۇددەسى ءۇشىن كۇرەسكەن كەيبىر ورىستىڭ دەموكراتتارىن دا ۇمىتپاي, ولاردىڭ ەسىمدەرىنە لايىقتى باعاسىن بەرۋگە تىرىسقانىمىز ءجون. ماسەلەن, تيموفەي سەدەلنيكوۆ دەگەن مەملەكەتتىك دۋمانىڭ دەپۋتاتى بولعان ادام وزىمەن بىرگە 54 دەپۋتاتتىڭ قولدارىن قويدىرىپ, پاتشاعا قازاق جەرىنە پەرەسەلەندەردى قاپتاتۋدى توقتاتۋ كەرەك دەپ حات جازعان. سول سياقتى كەڭەس وكىمەتى ورناعاندا قازاقستاندا باسشى قىزمەت اتقارعان ا.شكاپسكي دەگەن كوميسسار لەنينگە «ۋبەريتە سۆويح شوۆينيستوۆ» دەپ حات جولداعان. وسىنداي ەرلەردىڭ ەسىمدەرىن دە جاڭعىرتۋعا ءتيىسپىز», دەدى ول.
ءسوز العان عالىم, قوعام قايراتكەرى امانگەلدى ايتالى ءوزىنىڭ پىكىرىن قازىرگى قوعامىمىزدا قاھارماندارعا دەگەن سۇرانىس بار ما دەگەن ساۋالدان باستادى. «قازىر ءبىز تسيفرلى قوعام بولىپ بارا جاتىرمىز, قالىپتاسىپ كەلە جاتقان زيالى قاۋىمىمىز دا تسيفرلى ينتەلليگەنتسيا, قازىرگى يدەولوگيامىز دا وسى تەحنولوگيانىڭ اينالاسىندا بولىپ جاتقاندا بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ ساناسىن وتكەنىمىزبەن قالاي ساباقتاستىرامىز؟ وسى ماسەلە ءبىزدى قاتتى تولعاندىرادى. سوندىقتان قاھارماندار ەسىمدەرىن بۇگىنگى ۇرپاقتىڭ قاھارماندارىمەن قالاي ۇيلەستىرۋ كۇن تارتىبىنەن تۇسپەۋى كەرەك. قازىر ەكى زاماننىڭ قاھارماندارى ءوزارا يدەولوگيالىق باسەكەلەستىككە تۇسۋدە. وسى تۇرعىدان كەلگەندە ءبىزدى اقپاراتتىق سالادا دا, يدەولوگيالىق سالادا دا ۇلكەن جۇمىستار كۇتىپ تۇر. ءبىز رۋحاني جاڭعىرۋدى قازىرگى تسيفرلى يدەولوگياعا بەيىمدەۋىمىز كەرەك, سوندا عانا جەڭەتىن بولامىز. قاي سالا بولسا دا ۇلتتىق رۋحتى كوتەرمەي, تەك جاڭا تەحنولوگيالاردىڭ ىعىندا كەتەتىن بولساق, ءبىز جاڭا قىسپاققا ءتۇسۋىمىز مۇمكىن», دەدى عالىم.
«قازاق حالقى – باتىر حالىق», «الاش جانە جاستار», «قازاقتىڭ ۇلى ويشىلدارى جانە قازاقستاندىق پاتريوتيزمگە تاربيەلەۋ», «الاش جانە تاريحتى تانۋداعى تۇلعالىق ۇستانىم» دەگەن تاقىرىپتاردا بايانداما جاساعان ز.قابىلدينوۆ, د.قامزابەك, و.جالەل ۇلى, ق.كەمەڭگەر جانە ت.ب. باسقالاردىڭ باياندامالارى مەن جارىسسوزگە شىققانداردىڭ سوزدەرىندە دە ماڭىزدى دەرەكتەر مەن ۇتىمدى ويلار ايتىلىپ, سونىمەن قاتار «قاھارماندار» قورىنىڭ ماقساتى زور ەكەندىگى اتاپ كورسەتىلدى.
ءسويتىپ قازاقتىڭ جوعالتقانىن تۇگەندەۋگە قوعام اتىنان نيەت ءبىلدىرىپ وتىرعان تاعى ءبىر ۇيىم دۇنيەگە كەلدى, تەك ونىڭ ءىسى العا باسسىن دەيىك.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
