باتىس قازاقستان وبلىسىندا رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار اۆتوجولداردىڭ ۇزاقتىعى 1392,6 شاقىرىمدى قۇرايدى. ونىڭ 76,4%-ى عانا اسفالتتالعان. ال وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزى بار 5103,7 كم جولدىڭ نەبارى 23 پايىزى عانا وسى زامانعى جول دەۋگە لايىق.
باتىس قازاقستان وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى بەرگەن مالىمەتكە قاراعاندا, وڭىردەگى رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردىڭ 118 شاقىرىمى, ال وبلىستىق جانە اۋداندىق ماڭىزى بار جولداردىڭ 3674,7 كيلومەترى مۇلدەم قاناعاتتانعىسىز كۇيدە.
– بوكەي ورداسى مەن جانىبەك اۋداندارىنا كەڭەس وكىمەتى كەزىندە دە اسفالت جول بولعان جوق. وبلىس ورتالىعىنان 500-600 شاقىرىم قاشىقتا جاتقان اۋدان ورتالىقتارىنا جول سالۋ ماسەلەسى تالاي جىلدان ايتىلىپ كەلەدى. بىراق ول ماسەلەنى شەشۋگە وبلىستىڭ كۇشى جەتپەيدى. ءوزىڭىز بىلەسىز, جول سالۋ شىعىندارى وتە قىمبات. ونىڭ ۇستىنە, قاتقىل تاباندى جول قۇرىلىسىنا قاجەتتى قيىرشىق تاس تا, بيتۋم دا ءبىزدىڭ وڭىردە جوق, تۇگەلىمەن سىرتتان تاسىمالدانادى. مۇنىڭ ءبارى جول قۇرىلىسى شىعىنىن ەسەلەپ ارتتىرادى, – دەيدى باتىس قازاقستان وبلىستىق جولاۋشىلار كولىگى جانە اۆتوموبيل جولدارى باسقارماسى اۆتوموبيل جولدارىن پايدالانۋ ءبولىمىنىڭ باسشىسى باۋىرجان ەسەنعاليەۆ.
شىنى كەرەك, بۇرىن وڭىردەگى جول ماسەلەسى ءتىپتى مۇشكىل بولعان. سوڭعى ءتورت جىلدان بەرى ورالدان تاسقالا ارقىلى رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ساراتوۆ قالاسى باعىتىنا شىعاتىن اۆتوجول «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا سالىنىپ جاتىر. ۇزىندىعى 104 كم بولاتىن بۇل حالىقارالىق تراسسا بيىل پايدالانۋعا بەرىلەدى. سونداي-اق چاپاەۆ – جالپاقتال –قازتالوۆ باعىتىنداعى 213 شاقىرىمدىق جولدى كۇردەلى جوندەۋ دە بيىل اياقتالادى. ءسويتىپ قازتالوۆ اۋدانىنىڭ ورتالىعى مەن ورال قالاسىنىڭ اراسى اسفالت جولمەن جالعانادى. ەندى قالىپ تۇرعانى – جانىبەك جانە بوكەي ورداسى اۋداندارى. قازتالوۆتان ءارى قاراي 300 شاقىرىمعا جۋىقتايتىن بۇل جولدى جوندەۋگە ءوڭىردىڭ ءوز كۇشى جەتپەيدى. جىلىنا 15-20 شاقىرىم «جىلدامدىقپەن» نە بىتەدى؟!
ءبىر ءتاۋىرى, ءوڭىر باسشىسى بۇل ماسەلەنى جاسىرىپ-جاپپاي, ەلباسىنىڭ الدىندا ناقتى جاعدايدى ءمالىم ەتتى. مەملەكەت باسشىسى ورالدا وتكىزگەن باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كەڭەستە بوكەي ورداسى مەن جانىبەككە دەيىن 300 شاقىرىم جولدا اسفالت مۇلدەم جوقتىعىن, ەگەر بۇل ماسەلە شەشىلسە, جەرگىلىكتى حالىققا ۇلكەن قولداۋ بولاتىنىن التاي كولگىنوۆ اشىق ايتتى.
– بوكەيورداعا ءبىز ونى سالۋىمىز كەرەك. مەن ۇكىمەتكە تاپسىرما بەردىم, قاراجات شىعارىپ, ەكى جولاقتى, جاقسى جول سالىنۋى كەرەك. ءبىز بوكەي ورداسىنا تۋريستەردى اپارعىمىز كەلەدى. جول بولماسا قالاي اپارامىز؟ سوندىقتان وسى ماسەلەنى قولعا الىپ, بىرگە شەشەمىز, – دەدى ەلباسى.
شىنى كەرەك, مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل ءسوزىن باتىس قازاقستان وبلىسى تۇرعىندارى ەرەكشە قۋانىشپەن قارسى الدى. ءتىپتى الەۋمەتتىك جەلىلەردە, whatsapp تورابىندا ءبولىسىپ, ءبىر-بىرىنەن ءسۇيىنشى سۇراعاندار كوپ بولدى.
– وتكەن عاسىرلاردا ورالدان ورداعا باراتىن جولاۋشىلار ات كولىكپەن ايعا جۋىق ۋاقىت ءجۇرىپتى. قازىر استىندا جەلمەن جارىسقان اۆتوكولىك بولسا دا بوكەي ورداسى مەن جانىبەك اۋدانى تۇرعىندارى كوكتەم مەن كۇزدە, اۋا رايىنىڭ قولايسىز كەزىندە ەكى اراعا 10-12 ساعات جۇرەدى. ءتىپتى جولدا قونىپ, ەرتەسىنە كەلىپ جاتامىز. «جول ازابى – كور ازابى» دەگەن ماقالدى شىعارعان مەنىڭ جەرلەستەرىم شىعار, – دەيدى ءتۇبى بوكەيوردالىق, بۇگىندە ورال قالاسىندا تۇراتىن ولكەتانۋشى ايبولات قۇرىمباەۆ.
ءحىح عاسىردىڭ عاجايىپ ەسكەرتكىشى, قازاقستاننىڭ جالپىۇلتتىق 100 كيەلى نىسانى قاتارىنا كىرگەن بوكەي ورداسى تاريحي-مۋزەي كەشەنى مەن كۇيشى-كومپوزيتور داۋلەتكەرەي شىعاي ۇلىنىڭ كەسەنەسى ورنالاسقان وڭىرگە اسفالت جول كەلسە, تاريحي مەكەندى تاماشالاپ كەلۋشىلەر دە كوبەيىپ, جەرگىلىكتى ءتۋريزمنىڭ دە تىنىسى اشىلار ەدى دەپ سانايدى بوكەي ورداسى تاريحي مۋزەي-كەشەننىڭ ديرەكتورى عايسا ماقىموۆ.
ءبىزدىڭ عاسىر قارىم-قاتىناستىڭ عاسىرى عوي. ءححى عاسىردىڭ ادامىنا بۇگىندە ءبىر قالادان تاڭعى اسىن ءىشىپ, ءبىر قالادان تۇستەنىپ, تاعى ءبىر شاھارعا قونىپ جۇرە بەرۋ تاڭسىق ەمەس. ال تۋعان اۋىلىنان وبلىس ورتالىعىنا جەتۋ ءۇشىن ءبىر كۇن ۋاقىتىن ىسىراپ قىلۋ ادام توزگىسىز جاعداي عوي. جول ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن ءتۇرلى يدەيانى ورتاعا تاستاپ, ۇسىنىس ايتىپ جۇرگەندەر كوپ. بوكەي ورداسى اۋدانىنىڭ ءبىراز اۋماعى «كاپۋستين يار» سىناق پوليگونىنا قارايدى عوي. «تەلەگەي» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى نۇرلان ءسادىر «پوليگونعا بەرىلگەن جەر ءۇشىن رەسەيدەن الىناتىن وتەماقىنى تۇگەلىمەن جول سالۋعا جۇمساۋ كەرەك» دەگەن ويىن جاريالاپ ءجۇر. ءتىپتى « ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە جانىبەك پەن بوكەي ورداسى اۋداندارى ۆولگوگراد مايدانىنىڭ جاقىن تىلى بولعان, جاۋ ۇشاقتارى سايحىندى, جانىبەكتى بىرنەشە مارتە بومبالاعان, بۇل جەردە قانشاما ادام قازا تاپقان. سوندىقتان بۇل ەكى اۋىلعا «قاھارمان كەنت» مارتەبەسىن بەرىپ, گەرمانيادان وتەماقى تالاپ ەتەيىك, سول وتەماقىعا جول سالايىق» دەۋشىلەر دە بار. مۇنىڭ ءبارى, ارينە, جول ازابىن ابدەن تارتقان بوكەيلىكتەردىڭ تىعىرىقتان شىعار جول ىزدەۋى عوي.
سونىمەن بوكەي ورداسىنا جول سالىنا ما؟ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ ورالدىق وقىرماندارى دا بىزدەن مۇنى ءجيى سۇرايدى.
ايتا كەتەيىك, مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنان كەيىن كىدىرمەي ءوڭىر باسشىسى التاي كولگىنوۆ جاۋاپتى ماماندارىمەن بىرگە استاناعا ارنايى بارىپ, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى اسقار ءماميننىڭ قابىلداۋىندا بولدى. ماسەلەگە جان ءبىتتى, ءىس قوزعالدى دەۋگە بولادى. ودان كەيىن ورالعا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سايرانبەك بارماقوۆ پەن «قازاۆتوجول» اق توراعاسىنىڭ ورىنباسارى بەرىك جەلدىكباەۆ ارنايى كەلدى. استانالىق ماماندار ءمان-جايدى كوزىمەن كورىپ, جول جاعدايىمەن تانىسۋ ءۇشىن وبلىستىڭ جانىبەك, بوكەي ورداسى اۋداندارىنا ساپار شەكتى. بۇيىرسا, كوپ كەشىكپەي ناقتى جۇمىس جوسپارى دا جاريالانىپ قالار. ەكى اۋداندا تۇراتىن 35 مىڭداي تۇرعىننىڭ تالاي جىلدان بەرى شەشىلمەي كەلە جاتقان ماسەلەسىنە قوزعاۋ سالعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆقا حالىقتىڭ العىسى شەكسىز. ەندى ناقتى جۇمىس قولعا الىنىپ, جول قۇرىلىسى باستالىپ كەتسە بولعانى. باتىسقازاقستاندىقتاردىڭ كۇتكەنى وسى.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
