شامامەن ءحىح عاسىردىڭ ورتا تۇسىندا سالىنعان ءۇيدىڭ ءبىزدىڭ ۋاقىتىمىزعا تەك ىرگەتاسى عانا جەتكەن بولاتىن. ارقالىق قالاسىنداعى «جاسۇلان» بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ەلەنا تسۆەنتۋح حانىمنىڭ باستاماسىمەن 2009 جىلدان بەرى احمەت تۋعان ولكەگە قاتارىنان بىرنەشە رەت تانىمدىق ەكسپەديتسيا جاسالعان بولاتىن.
– بۇل جەردە احاڭنىڭ اكەسى بايتۇرسىننىڭ كەنجە ءىنىسى ماشەننىڭ شىمنان سالىنعان قىستاۋى بولعان. سيىر قورالارى بەرتىنگە دەيىن ساقتالعان. احاڭ وسىنداعى قورجىن ۇيدە تۋعان ەكەن. ونىڭ قابىرعاسى 1974 جىلعا دەيىن ساقتالعان. اۋىل اقساقالدارى ول كەزدە «احاڭنىڭ ءۇيى عوي» دەگەندى سىبىرلاسىپ ايتادى ەكەن, – دەيدى وسى توڭىرەكتىڭ تاريحىن قولمەن قويعانداي بىلەتىن, احاڭ اۋلەتىنىڭ شەجىرەسىن «بابامىز بەكزات دانىشپان» دەگەن كىشكەنتاي كىتاپشاعا سىيدىرعان يبراگيم اعىتاي اقساقال.
راسىندا, احمەت بايتۇرسىنوۆ تۋعان بۇل ۇيدە وتكەن عاسىردىڭ 50-ءشى جىلدارى وسى اينالاداعى شارۋاشىلىقتىڭ قويشىلارى تۇرىپتى.
– ءبىزدىڭ ەكسپەديتسيا ەڭ العاش 2009 جىلدىڭ جازىندا كەلدى. ول كەزدە ءۇي ىرگەتاسىنىڭ نوبايى عانا قالعان ەكەن. اۋىل اقساقالى, وسى ۇيدە 50-ءشى جىلدارى تۇرعان قادىرجان بورىباەۆ اقساقالدى ۇيىپ تىڭدادىق. ول كىسى «ساماننان قۇيىلعان كەسەكتەن ورىلگەن قورجىن ءۇي» دەپ سۋرەتتەگەن ەدى, – دەيدى ارقالىق قالاسىنداعى «جاسۇلان» بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى يگور روگوۆوي.
احمەت بايتۇرسىنوۆ تۋعان ءۇي يۋجنىي مەن قاراسۋ اۋىلدارىنىڭ قاق ورتاسىندا ورنالاسقان. ەكى جاعىنا دا 3,5 شاقىرىم جەردە تۇر. ەكى اۋىلدان مانات ءۋالين, بالعاباي قاليەۆ, جەتپىسباي قادىرحانوۆ, بالدىك بەكەتوۆ سياقتى جىگىتتەر بىلەك سىبانىپ شىعىپ, اسار ۇيىمداستىرادى دا, قادىرجان اقساقال سىزىپ بەرگەن جوبامەن ءبىر جازدا ءۇيدى سالىپ ۇلگەرەدى.
– ءۇي قايتا تۇرعىزىلعاننان كەيىن, 2011 جىلى جازدا ءبىزدىڭ ەكسپەديتسيا تاعى دا كەلدى. ءۇيدىڭ ىشىنە كىلەم, كورپەشە توسەلىپ, اۋىل تۇرعىندارى اس بەردى. بالالار احمەتتىڭ ولەڭدەرىن وقىدى, مەن ايتىپ جەتكىزە المايتىن كەرەمەت اسەرلى وتىرىس بولدى. سول جولى اۋىل اقساقالدارىنىڭ كوزىنە جاس العانىن كورگەن ەدىم. سودان كەيىن احمەت بايتۇرسىنوۆتىڭ 140 جىلدىعى مەن «قازاق» گازەتىنىڭ 100 جىلدىعىندا دا وسى ۇيدە باسقوسۋ ءوتتى, دەپ جالعاستىرادى اسەرىن يگور يۆانوۆيچ.
بىراق ۋاقىتتىڭ كوشىنە سامان ءۇي توتەپ بەرەر ەمەس. احاڭ ۇرپاقتارى قالپىنا كەلتىرگەن ءۇيدىڭ تاعى دا توزىعى جەتىپ تۇر. وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ بيىل «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا وبلىستاعى كيەلى ورىنداردى جوندەپ, قالپىنا كەلتىرۋگە دەمەۋشىلىكتەن تارتىلعان 88,5 ميلليون تەڭگە قارجى جۇمسالاتىنىن ايتتى. بيىل احمەت بايتۇرسىنوۆ تۋعان ۇيگە, باراق باتىردىڭ كەسەنەسىنە جانە قاسيەتتى نيكولسكي شىركەۋىنە قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. احمەت ۇرپاقتارىنىڭ ءبىرى يبراگيم اعىتاي اعا احاڭ ءۇيىنىڭ جوباسىن ماماندارعا ايتىپ وتىرىپ جاساتىپ تا قويىپتى. ءۇي دايىن بولعاندا وعان كەلۋشىلەر دە كوپ بولارىنا اۋىلداستاردىڭ سەنىمى مول.تورعايداعى اقكول ماڭىنا تابانى تيگەن كىم بولسا دا: «احاڭ ۇيىنە تىزە بۇگىپ شىعايىق» دەپ قالايشا ايتپاس ەكەن؟ يگى حابار قازاق دالاسىنا قۋانىشپەن تاراپ جاتىر.
ءنازيرا جارىمبەت,
«ەگەمەن قازقستان»
قوستاناي
سۋرەتتە: احمەت تۋعان ءۇي ورنىندا قالعان كەسەك
