ۇكىمەت وتىرىسىندا كوتەرىلگەن ماسەلەلەرگە شولۋ

كوكتەمگى ەگىس ناۋقانى قالاي جۇرگىزىلۋدە؟

كوكتەمگى ەگىن جۇمىستارىن جۇرگىزۋ بارىسى تۋرالى اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان ەۆنيەۆ باياندادى. ۆيتسە-ءمينيستردىڭ مالىمدەۋىنشە, بيىل جالپى ەگىستىك القابى 21,8 ملن گەكتاردى قۇراماق, بۇل ءىس جۇزىندە وتكەن جىلعى دەڭگەيمەن شامالاس. ءداندى داقىلداردى 14,7 ملن گەكتارعا, ونىڭ ىشىندە بيدايدى 11,4 ملن گەكتارعا سەبۋ جوسپارلانعان, بۇل 2017 جىلعىدان 544 مىڭ گەكتارعا از. بۇل رەتتە جەمشوپ داقىلدارى وسى كولەمگە كوبەيەتىن بولادى, جەمدىك ءداندى داقىلدار 2,5 ملن گەكتارعا سەبىلەدى, بۇل وتكەن جىلعىدان 49 مىڭ گەكتارعا ارتىق. مايلى داقىلدار 2,6 ملن گەكتاردى قۇرايدى. كارتوپ القابى دا وڭ ءوسۋ ديناميكاسىن كورسەتىپ, 210 مىڭ گەكتاردى قۇرادى, بۇل وتكەن جىلعى دەڭگەيدەن 15 پايىزعا ارتىق.

«قازىرگى تاڭدا كوكتەمگى ەگىس بارلىق جەردە تولىق قارقىنمەن ءجۇرىپ جاتىر. 21 مامىرداعى جاعداي بويىنشا جازدىق ءداندى داقىلدار جوسپارلانعان القاپتىڭ 31 پايىزعا, مايلى داقىلدار – 50 پايىزعا, كوكونىس-باقشا داقىلدارى – 77 پايىزعا, كارتوپ – 55 پايىزعا ەگىلدى. قانت قىزىلشاسى مەن ماقتا ەگۋ جۇمىستارى اياقتالدى», دەدى ا.ەۆنيەۆ.

دەگەنمەن, اۋا رايىنىڭ سالقىندىعىنان جانە توپىراقتىڭ كەش قىزۋىنا بايلانىستى ەگىس جۇمىستارىنىڭ قارقىنى وتكەن جىلداعىدان ءبىرشاما تومەن دەڭگەيدە ورىندالىپ جاتىر ەكەن. وسىعان بايلانىستى ەگىس جۇمىستارىن وڭتايلى مەرزىمدە اياقتاۋ ءۇشىن تەحنيكانى جوعارعى ونىمدىلىكپەن پايدالانۋدى قامتاماسىز ەتۋ شارالارىن قابىلداۋ قاجەت. اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى بيىلعى استىق ونىمىنە 2,6 ملن توننا تۇقىم دايىندالعانىن اتاپ ءوتتى.

ايتقانداي, بيىل شارۋالاردىڭ كوكتەمگى دالا جۇمىستارى ءۇشىن ديزەل وتىنىنا قاجەتتىلىگى 375 مىڭ توننانى قۇرادى. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, بيىل اقپان-ماۋسىم ايلارىندا وڭىرلەرگە ديزەل وتىنىن جەتكىزۋ كەستەسى بەكىتىلگەن. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ءساۋىر-مامىر ايلارىنا ءموز شىعارۋ باعاسىن ليترىنە 134 تەڭگەدەن بەلگىلەدى, بۇل رەتتە وپەراتورلاردىڭ جەتكىزۋ شىعىنىن ەسكەرە وتىرىپ, وڭىرلەردەگى ورتاشا باعا ليترىنە 150 تەڭگەنى قۇرايدى, بۇل نارىقتاعى باعادان 9 پايىزعا ارزان.

جيىن بارىسىندا وڭىرلەردەگى كوكتەمگى ەگىن جۇمىستارىن جۇرگىزۋ بارىسى تۋرالى قوستاناي وبلىسىنىڭ اكىمى ا.مۇحامبەتوۆ, سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ق.اقساقالوۆ, اقمولا. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ق.اقساقالوۆ, اقمولا وبلىسىنىڭ اكىمى م.مىرزالين باياندادى. ال ءوز كەزەگىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ومىرزاق شوكەەۆ ەگىن ەگۋ ناۋقانى بارلىق وڭىرلەردە كەستەگە سايكەس جۇرگىزىلىپ جاتقانىن, وبلىس اكىمدەرى كوكتەمگى ەگىستىكتى ۋاقىتىلى اياقتاۋ ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەرلەرىن جۇمساۋ كەرەكتىگىن ايتىپ ءوتتى.

ورمان ءورتىنىڭ ءورشۋ سەبەبى نە؟

ۇكىمەت وتىرىسىندا ورمان جانە دالا ورتتەرىنىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى جويۋعا دايارلىق ماسەلەلەرى جونىندە ىشكى ىستەر ءمينيسترى ق.قاسىموۆ پەن اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ا.ەۆنيەۆ ەسەپ بەردى. ءىىم باسشىسى اتاپ وتكەندەي, جىل سايىن تابيعي ءورت دەڭگەيى ايتارلىقتاي ارتىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار بۇگىندە وڭىرلەردە ورمان جانە دالا ورتتەرىنىڭ الدىن-الۋ شارالارى باستالدى. «مامىر ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن توتەنشە جاعدايلار كوميتەتىنىڭ ءورت ءسوندىرۋ ينسپەكتسياسى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى مەن اكىمدىكتەرگە قارايتىن ۇلتتىق پاركتەردى, تابيعي قورىقتاردى تەكسەرۋدى اياقتايدى. بالالار لاگەرلەرىن تەكسەرۋگە دە ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىرمىز»,  دەدى ق. قاسىموۆ.

ورمان-دالا القاپتارى مەن دەمالىس ورىندارىن كۇن سايىن پاترۋلدەۋ قولعا الىنعان. وسى ماقساتتا مەملەكەتتىك ءورت باقىلاۋ, ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرى مەن جەرگىلىكتى پوليتسيا قىزمەتكەرلەرىنەن تۇراتىن ءموبيلدى توپتار قۇرىلۋدا.

جيىندا وسى جىلدىڭ ءورت قاۋپى بار ماۋسىمىندا مەملەكەتتىك ورمان يەلەنۋشىلەردىڭ ورمان ورتتەرىن جويۋعا دايىندىعى تۋرالى اۋىل شارۋاشىلىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ا.ەۆنيەۆ باياندادى. ءمالىم بولعانداي, بۇگىندە ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك ورمان قورىنىڭ جالپى كولەمى 29,8 ملن گەكتاردى قۇرايدى. ال ءورت تارالۋىنىڭ نەگىزگى سەبەبى – ورمان مەكەمەلەرىنىڭ ءالسىز ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسى, سونداي-اق ءورت باقىلاۋ مۇنارالارىنىڭ جوقتىعى.

ىشكى ىستەر جانە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىكتەرىنىڭ ەسەپتەرىن قاراعاننان كەيىن, پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆ, بيىل قازگيدرومەت بولجامىنا سايكەس رەسپۋبليكانىڭ كەيبىر وڭىرلەرىندە جاز مەزگىلىندە اۋا تەمپەراتۋراسى نورمادان جوعارى بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل جاعدايلار ەلىمىزدىڭ ورمان جانە دالا ايماقتارىندا ءورت قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىنە كوبىرەك نازار اۋدارۋدى تالاپ ەتەدى.

بيىلعى ۇبت-دا قانداي وزگەرىس بار؟

بيىل ۇبت 15-ءشى رەت وتكىزىلەدى. وسى جىلدار ىشىندە ۇبت-عا 1,5 ملن استام مەكتەپ ءبىتىرۋشى قاتىسقان. بۇل بارلىق مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ 80 پايىزىن قۇرايدى. بۇل تۋرالى ۇكىمەت وتىرىسىندا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ حابارلادى. ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, 2017 جىلعا دەيىن ۇبت ءۇش فۋنكتسيانى اتقاردى: 11 جىلدىق وقۋدى اياقتاۋ قورىتىندىسى رەتىندەگى ءبىتىرۋ ەمتيحانى, جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ ەمتيحانى جانە تۇلەكتەرگە مەملەكەتتىك گرانتتاردى تاعايىنداۋ مەحانيزمى.

«وزدەرىڭىز بىلەتىندەي, تەستىلەۋدىڭ بۇل فورماتى 2017 جىلى وزگەردى. ەندى قورىتىندى اتتەستاتتاۋ نەمەسە ءبىتىرۋ ەمتيحاندارى مەكتەپتەردە وتكىزىلەدى, ال ۇبت – جوعارى وقۋ ورنىنا ءتۇسۋ جانە مەملەكەتتىك گرانتتاردى تاعايىنداۋ ەمتيحانى بولىپ قالىپ وتىر», دەدى ە. ساعاديەۆ.

2018 جىلى ۇبت فورماتى وزگەرمەيدى, ياعني بىلتىرعى جىلعى فورماتقا سايكەس وتكىزىلەدى. ۇبت-نىڭ وتكىزىلۋ مەرزىمى جانە بەرىلەتىن تەست سۇراقتارىنىڭ سانى دا وزگەرمەيدى. بۇگىنگى كۇنى بارلىق ۇبت پاندەرى بويىنشا تەست سۇراقتارىنىڭ بازاسى قۇرىلعان. 2018 جىلى تەست سۇراقتارىنىڭ بازاسى 50 پايىزعا جاڭارتىلعان.  وسى جىلعى ۇبت-عا قاتىسۋعا ءوتىنىش بەرگەن مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ سانى 102 442 نەمەسە جالپى بىتىرۋشىلەر سانىنىڭ 70 پايىزىن قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە 77 مىڭ نەمەسە 76 پايىزى قازاق تىلىندە, 25 مىڭى نەمەسە 24 پايىزى ورىس تىلىندە تاپسىرادى. بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا ۇبت تاپسىرۋعا ءوتىنىش بەرگەن جالپى بىتىرۋشىلەردىڭ سانى 10 مىڭعا ءوسىپ وتىر. ۇبت-عا قاتىساتىن بالالاردىڭ ۇلەسى 70 پايىزدى قۇراپ, قازاق تىلىندە تاپسىراتىن بالالاردىڭ سانى 5 پايىزعا وتكەن. بيىل بىتىرۋشىلەرگە العاش رەت ۇبت-نى اعىلشىن تىلىندە تاپسىرۋ مۇمكىندىگى بەرىلمەك.

تەست تاپسىرۋشىلارعا ارنالعان جاعدايدى جاقسارتۋ ماقساتىندا بيىل بىرقاتار جاڭالىقتار ەنگىزىلگەن. ماسەلەن, ءار تۇلەككە ۇبت سەرتيفيكاتىمەن بىرگە, بەيىندىك پاندەردىڭ كومبيناتسياسى بار اقپاراتتىق پاراقشانى بەرۋ; قانداي ماماندىقتارعا بارۋعا بولاتىنى تۋرالى ماماندىقتار ءتىزىمى; ۇبت-عا دالەلدى سەبەپپەن قاتىسا الماعان جاعدايدا ۇبت-نى كەلەسى لەكتە تاپسىرۋ نەمەسە كت تاپسىرۋ مۇمكىندىگىن بەرۋ; ەرەكشە ءبىلىم الۋ قاجەتتىلىگى بار بالالاردى جەكە كومەكشىمەن, سونداي-اق سۋردواۋدارماشى ماماندارىمەن قامتاماسىز ەتۋ; قازاقستان بويىنشا تەگىن قوڭىراۋ جاساۋعا بولاتىن بىرىڭعاي call-ورتالىقتى ىسكە قوسۋ.

بيىلدان باستاپ «التىن بەلگىگە» يە بولعان تۇلەكتەر ءبىلىم بەرۋ گرانتتارىن تاعايىنداۋ كەزىندە تەك بالدارى تەڭ بولعان جاعدايدا عانا باسىم قۇقىققا يە بولادى. وسى جىلدىڭ تامىز جانە كەلەسى جىلدىڭ قاڭتار ايلارىندا جوو-نىڭ اقىلى بولىمىنە ءتۇسۋ مۇمكىندىگى بۇرىنعىسىندا ساقتالادى. وسى نورمانىڭ ارقاسىندا 30 مىڭنان استام جاسقا جوعارى ءبىلىم الۋ قۇقىعى بەرىلگەن.

ماسەلەنى قاراۋ قورىتىندىسى بويىنشا پرەمەر-مينيستر ۇبت ارقاشان دا الەۋمەتتىك ماڭىزدى ماسەلە ەكەنىن اتاپ ءوتتى.وسىعان بايلانىستى ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە اكىمدەرمەن بىرلەسىپ, بارلىق ىقتيمال سىن-تەگەۋرىندەردى ەسكەرە وتىرىپ, تالداۋ جۇرگىزۋ جانە ۇبت-نى ءتيىستى دەڭگەيدە وتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ تاپسىرىلدى. ىشكى ىستەر, دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىكتەرى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنە ۇبت قاتىسۋشىلارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا كەشەندى شارالار قابىلداۋ قاجەت. اكىمدەرگە مەكتەپتەردە قورىتىندى ەمتيحانداردى ۇيىمداستىرۋ جانە ۇبت وتكىزۋ ماسەلەلەرىن جەكە باقىلاۋعا الۋ تاپسىرىلدى.

تسيفرلاندىرۋ جايى قالاي؟

ۇكىمەت وتىسىندا ەڭبەك جانە الەۋمەت سالاسىن تسيفرلاندىرۋ بارىسى تۋرالى ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ ءمينيسترى م.ابىلقاسىموۆا, اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى د.اباەۆ باياندادى.

ءمادينا ابىلقاسىموۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇگىنگى تاڭدا ەڭبەك, جۇمىسپەن قامتۋ, الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ, زەينەتاقىمەن جانە الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ, الەۋمەتتىك قولداۋ كورسەتۋ, ارناۋلى الەۋمەتتىك قىزمەتتەر جانە كوشى-قون سەكىلدى ۆەدومستۆو قىزمەتىنىڭ بارلىق باعىتتارى بويىنشا 11 كىشى اقپاراتتىق جۇيەنى قامتيتىن الەۋمەتتىك-ەڭبەك سالاسىنىڭ بىرىڭعاي اقپاراتتىق جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى. بۇل جۇيە تۋعاننان باستاپ ءومىر بويى 15 ملن-نان استام قازاقستاندىقتىڭ دەربەس ەسەبىن جۇرگىزەدى جانە ءومىردىڭ بارلىق كەزەڭدەرىندە اۆتوماتتاندىرىلعان قىزمەتتەردى كورسەتەدى. مينيسترلىكتىڭ 34 قىزمەتىنىڭ 17-ءسى اۆتوماتتاندىرىلدى, بالا تۋعا بايلانىستى 2 قىزمەت پرواكتيۆتى كورسەتىلەدى, 3 قىزمەت ءىشىنارا اۆتوماتتاندىرىلعان, 7 قىزمەتتى تاعايىنداۋ بويىنشا اقپاراتتى ەلەكتروندىق تۇردە الۋعا بولادى.

اقپارات جانە كوممۋنيكاتسيالار ءمينيسترى د.اباەۆ تا سالانى تسيفرلاندىرۋ بارىسى تۋرالى باياندادى. «ەڭبەك كىتاپشالارىن جانە ەڭبەك شارتتارىن تسيفرلاندىرۋ قاعاز تۇرىندەگى قۇجاتتاردى قىسقارتۋعا الىپ كەلەدى, سونداي-اق ساقتاۋدى جانە مۇراعات دەرەكتەرىنە قولجەتىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتەدى. بۇدان بىلاي ەلەكتروندىق ەڭبەك شارتتارى ەڭبەك ءوتىلىن راستاۋ ءۇشىن تالاپ ەتىلەتىن زەينەتاقىنى, جاردەماقىنى تاعايىنداۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى اكم باسشىسى.

مينيسترلەردىڭ باياندامالارىن تىڭداعاننان كەيىن ۇكىمەت باسشىسى ەلەكتروندى ەڭبەك بيرجاسى – مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا ونەركاسىپتىك پايدالانۋعا بەرىلگەن «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسىنىڭ العاشقى ءونىمى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. جوبانىڭ تابىستى بولۋى تەك ەڭبەك مينيسترلىگىنە عانا ەمەس, سونداي-اق, بارلىق ۇلتتىق كومپانيالارعا, حولدينگتەرگە, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ۆەدومستۆوعا باعىنىستى ۇيىمدارىنا جانە جەرگىلىكتى اكىمدەرگە دە بايلانىستى.

دينارا بىتىك,
«ەگەمەن قازاقستان»