فوتو: اۆتور
- ءبىز ءورت سوندىرۋشىلەردەن «كومەك كەرەك پە؟» دەپ سۇرادىق,-دەدى «سەمەي ورمانى» مەملەكەتتىك تابيعي ورمان رەزەرۆاتىنىڭ ديرەكتورى مۇرات داۋلەتوۆ,-ولار كومەك كەرەك ەمەس دەدى. ءسويتىپ تۇرعاندا ورمان القابىنىڭ تاعى ەكى-ءۇش تۇسىنان وتتىڭ تۇتانۋى باستالدى. بۇنى بايقاعان سوڭ, وت شىققان تۇسقا ءوزىم دەرەۋ جەتتىم. كىرۋ مۇمكىن ەمەس. ورماننىڭ وسى تۇسىنا تەحنيكا كىرە المايتىن بولعان سوڭ, ءبىراز كەدەرگى, قيىندىقتارعا تاپ بولدىق. سول سەبەپتى ەرىكسىز تىكۇشاقتاردى كوتەرىپ, سۋ اسپاننان جاۋدىرۋعا تۋرا كەلدى. ەكى تىكۇشاق جانتالاسا ءورتتى جوعارى جاقتان سوندىرۋگە تىرىستى. كوك ءتۇتىن باسىپ كەتكەنىن بۇكىل قالا كورىپ وتىر. شەتكى تۇستارىنا تەحنيكانى دا اكەلىپ قويدىق, ءورت بەرى قالاعا قاراي كەلسە سوندىرمەك نيەتتەمىز. بۇكىل ءبىزدىڭ فيليالدارداعى ءورت سوندىرەتىن كولىكتەردى جيناپ, جۇمىلدىردىق. ەكى ساعاتتىڭ ىشىندە 40 ءورت ءسوندىرۋ كولىگى, 3 تىكۇشاق, 10 تراكتور, 4 اۆتوبۋس, سۋ شاشۋعا ارنالعان «زەلەنستروي» مەكەمەسىنىڭ 5 سۋ تاسۋشى كولىگى بار, 350 ادام جۇمىلا ءورت ءسوندىرۋ جۇمىستارىنا كىرىستى.
مۇرات داۋلەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, تەز ارادا سۋ تولتىرۋ ماسەلەسى دە قيىندىق تۋعىزىپ, قالالىق گيدرانتتاردى پايدالانۋعا تۋرا كەلگەن. كەشكى 19.50-دە ءورتتىڭ باسىم بولىگى اۋىزدىقتالدى. جەل سەكۋندىنا 10-12 مەتر جىلدامدىقپەن سوققان. قازىردە كۇيگەن, قوڭىرسىعان اعاشتىڭ تۇپتەرى تولىعىمەن ءوشىرىلىپ جاتىر. 350 ادامنىڭ تەڭ جارتىسى عانا جۇمىس ىستەۋدە. كوپشىلىگى تارادى, قازىر قاۋىپ جوق. ءورت اۋىزدىقتالدى, دەپ ايتۋعا بولادى. كەلگەن شىعىن ءالى ەسەپتەلگەن جوق.
- 300 گەكتارداي جەر ورتەنىپ كەتتى,-دەدى جۋرناليستەردىڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرۋ بارىسىندا مۇرات داۋلەتوۆ,-بىراق, ول جەرلەر كۇيىك, كۇلدەن تولىق ارشىلعان سوڭ, قايتادان قاراعاي, شىرشا سياقتى ورمان اعاشتارى مەن ورمان وسىمدىكتەرىن وتىرعىزامىز. ءبىز جىل سايىن 14-15 ميلليون كوشەت, ورمان وسىمدىكتەرىن وتىرعىزامىز, بۇل جەر تولىق قالپىنا كەلەدى. ول ءۇشىن ءبىزدىڭ تاجىريبەمىز جەتكىلىكتى.
ەنەرگەتيك كەنتىنە ءورت ءسوندىرۋ كولىكتەرىنىڭ كىرە الماۋى دا كەشە ۇلكەن پروبلەماعا اينالعان. مۇرات داۋلەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەنەرگەتيك كەنتىنىڭ ورمانمەن جالعاس تۇسىنا تۇرعىندار قوقىس قاعازدارى مەن قالدىقتارىن توگە بەرەدى ەكەن. وسى قوقىستاردىڭ تاۋ بوپ ءۇيىلىپ كەتكەنى سونشالىق, ءورت ءسوندىرۋ كولىكتەرى كىرە الماپتى. تۇرعىنداردىڭ وسى جاۋاپسىز ارەكەتىن ايتىپ, تارتىپكە ەشكىم شاقىرىپ وتىرعان جوق.
- كەشە ءبىز ورماننان شىققان ءورت قالانى الىپ كەتپەسە دەپ جانتالاستىق,-دەپ جالعادى ءسوزىن مۇرات داۋلەتوۆ,-بارلىق كۇشىمىزدى ءورت ۇيلەردى قوسا الماسىن دەپ سول جاققا دا جۇمىلدىردىق. شەتكى ۇيلەر ءتىپتى 200-300 مەتردە عانا بولدى. سەمەي قالالىق تج باسقارماسى ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتىمەن بىرلەسىپ, اقىرى ءتىلسىز جاۋدى توقتاتتىق.
- ءورتتىڭ شىعۋ سەبەبى نەدە؟ - دەگەن سۇراققا مۇرات داۋلەتوۆ بىلاي دەپ جاۋاپ قايىردى:
- بۇعان كىنالى تەك قانا ادامداردىڭ ءىسى دەي الامىن. كەشە جاڭبىر جاۋىپ, نايزاعاي تۇسكەن جوق. بىزدە كوبىنەسە نايزاعاي ءتۇسىپ, ورتەنىپ جاتادى. 21 مامىر كۇنى كۇن اشىق بولدى. ورماننىڭ وسى تۇسىندا ادامدار كوپ جۇرەدى, قالاي بولسا سولاي قوقىس تاستاپ كەتۋى مۇمكىن, بالالار ويناپ ورتەپ كەتۋى دە مۇمكىن, بىرەۋ شىلىم شەگىپ, تاستاپ جىبەردى مە, كىم ءبىلسىن, بىرەۋ ءتىپتى ادەيى ورتەۋ دە مۇمكىن, ءالى انىقتالعان جوق. نە بولسا ادام ءىسى بولىپ وتىر. بيىل بەسقاراعاي اۋدانىنداعى كانونەركا تۇسىندا بالالار ويناپ, تۇتاتىپ العان ەدى. مەن ءوزىم بارىپ دەرەۋ ءوشىرتتىم, ارينە ورتەنگەن جوق, ورمان ول كەزدە امان قالدى. ال سەمەيدە كەشە ورتەنگەن جەر ەنەرگەتيك كەنتىندەگى جەر ۇيلەر ورنالاسقان ورماننىڭ تۇسى, ءورت سول جەردە باستالعان. ءورت بىردەن ءۇش جەردە بولعانىنا قاراعاندا, بىرەۋ ادەيى ورتەدى مە دەپ وتىرمىز. بۇل ءالى بولجام. سوندىقتان, قۇرمەتتى تۇرعىندار, ورمان ءبىزدىڭ بايلىعىمىز! ونى قاستەرلەي بىلەيىك دەگىم كەلەدى.
راۋشان نۇعمانەكوۆا
