وسى اۋىلدا قانداي ۇلت جوق دەيسىز. قازاقتى ايتپاعاندا, ازەربايجانى دا, تاتارى دا, نەمىسى دە, ورىسى دا, ۋكراينى دا وسىندا. بۇرىن نەگىزگى تۇرعىندارى بولعان نەمىس اعايىندار اتامەكەنىنە كوشتى دە, 90-شى جىلدارى قوستاناي وبلىسىنىڭ شالعاي اۋداندارىنان, ءتىپتى وزگە وبلىستاردان كوشىپ كەلگەندەر وبلىس ورتالىعىنا جاقىن وسى اۋىلعا جايعاستى. اۋىل ولاردىڭ بارلىعىنا دا قۇتتى قونىس بولدى. اۋىلداستار وسىعان شۇكىرشىلىك ەتەدى. وسى اۋىلدا قادىر مەن ەفيميا وڭايبەكوۆتەر الىستان ەمەس, 10-15 شاقىرىم جەردەگى جاقسىلىق دەگەن اۋىلدان كوشىپ كەلگەن بولاتىن. قازىر ەفيميا يۆانوۆنا مەن قادىر توقتامىس ۇلى دا ەگدە جاسقا اياق باستى, نەمەرەلەردىڭ اتا-اجەسى اتانىپ وتىر. سوندا دا «قولدا وسكەن تۇيەنىڭ تايلاق اتى قالمايدى» دەگەن عوي, ەفيميانىڭ «فيما كەلىن» اتى قالعان جوق. ونى ايسارىلىقتار اۋىلداعى ەڭ ۇلگىلى كەلىن سانايدى, جاس تۇسكەن كەلىندەرىنە, بالالارىنا ۇلگى ەتىپ ايتىپ وتىرادى.
فيما قالانى قولايلاپ تۇرسا, قادىر ونىڭ ايتقانىنان قارا ءۇزىپ كەتەر مە ەدى, كەتپەس پە ەدى, كىم ءبىلسىن. بىراق فيما ءوزىنىڭ كەلىنشەك بولىپ تۇسكەن جاقسىلىق دەگەن اياداي اۋىلىنان الىس كەتكىسى كەلمەدى. مولداۆان قىزىنا قازاقتىڭ جاقسىلىق دەگەن اۋىلى جەردىڭ ءجانناتى كورىنگەن ەدى.
– سوناۋ 70-ءشى جىلداردىڭ ورتاسىندا وزىمنەن ۇلكەن اپام كومسومولدىق جولدامامەن وسىندا كەلدى. مەن 1976 جىلى سول اپامنىڭ ارتىنان قوناققا كەلگەنمىن. مەكتەپتى بىتىرگەن, 17 جاستاعى قىز ەدىم. مەن ساتۋشى بولىپ ورنالاسقان دۇكەنگە قازاق جىگىتى ماشينامەن زات تاسيدى. ول زات اكەلگەن سايىن ەكەۋمىزدىڭ كوزىمىز ءتۇيىسىپ قالا بەرەدى. الگى جىگىتتى جاقسى كورىپ, عاشىق بولىپ قالدىم. كەلەسى جىلى قادىر ەكەۋمىز وتاۋ قۇردىق, – دەيدى ەفيميا يۆانوۆنا.
– قازاق اۋىلىن, وتباسىن جاتىرقاعان جوقسىڭ با؟ – دەيمىز فيما جەڭگەمىزگە.
– قازاق وتباسى مەنى جابىرقاتپاي, بوتەنسىمەي, جاقسى قارسى السا, مەن نەگە جاتىرقايمىن؟ قادىر كوپ بالالى وتباسىنان ەكەن, مەن كەلگەندە اتا-ەنەمنىڭ توعىز بالاسى بار ەكەن. جاقسىلىق اققايىڭ توعايىنىڭ شەتىندە, تابيعاتى تامىلجىعان جەردەن ورىن تەپكەن شاعىن اۋىل ەكەن. مەنى تاڭعالدىرعانى دا, قىزىقتىرعانى دا, قازاققا ءسىڭىپ كەتۋىمە دە سەبەپ بولعان اۋىلدىڭ تابيعاتىنان بۇرىن تاتۋلىعى ەدى. ءبىر اۋىل ءبىر ءۇيدىڭ ادامىنداي بولىپ سىيلاسادى ەكەن. مەن قازاقشانى وسى اۋىلدا جاس كەلىن بولىپ جۇرگەندە ۇيرەنىپ العانمىن, – دەيدى فيما.
جاس كەلىن اشىقتىعىمەن, ەڭبەكقورلىعىمەن تەك اتا-اناسىنا عانا ەمەس, اۋىلعا سۇيكىمدى كەلىن اتاندى. اتا-ەنەسىن ءوزى قاراپ, قولىنان اتتاندىردى. ەنەسى قايتقان سوڭ, اتاسىن الاقانىنا سالدى. قازاقتا اتا-انا قارتايعاندا كوبىنە كىشى ۇلدىڭ قولىندا بولادى عوي. اتاسى توقتامىس قارتايعاندا اعايىندارى «كىشى ۇلىڭنىڭ قولىنا بارمايسىڭ با؟» دەپ سۇراپتى. سوندا توقتامىس اقساقال: «بالانىڭ ءبارى بىردەي. قادىر مەن فيمانىڭ قولىنان شىعامىن. ويتكەنى فيمانىڭ مەندە ەڭبەگى بار, وسى ۋاقىتقا دەيىن ماپەلەپ باعىپ-قاقتى. ەندى ولەر شاعىمدا كىشى ۇلدىڭ قولىنان شىعامىن دەپ كەتىپ قالعانىم ءجون بولا ما؟» دەپتى.
قادىر مەن فيما ەكى ۇل, ءبىر قىز ءوسىرىپ, ولاردان نەمەرە ءسۇيىپ وتىر. فيما قازاقتىڭ بارلىق ءداستۇرىن ساقتايدى. ناۋرىز, قۇربان ايت, ورازا ايت, قىستاعى سوعىمنىڭ شەكەسى, اتا-ەنەسىنىڭ ارۋاعىنا قۇران وقىتىپ وتىرۋدىڭ ەشقايسىسىن قۇر جىبەرمەيدى.
– قادىر اعاڭنىڭ ورازا ۇستاعانىنا 10 جىل بولدى. تاڭ الاكەۋىمنەن تۇرىپ, سارەسىسىن دايىنداپ بەرەمىن, سەرىك بولىپ بىرگە ءشاي ىشەمىن. كەشكە اۋىزاشارىن دايىنداپ وتىرامىن. ەندى ءوزىمنىڭ ورازا تۇتپاعان نەم قالدى؟ – دەپ اڭگىمەسىنىڭ اياعىن ازىلگە بۇرىپ تا قويادى فيما جەڭگەمىز. ول قازاققا كەلىن ەتكەن تاعدىرىنا ءدان ريزا.
– «مولداۆياعا كەتكەنىڭدە قالاي بولار ەدى؟» دەيسىڭ بە؟ ءاي, قايدام, وسىدان ارتىق بولا قويماس ەدىم, ءسىرا. ويتكەنى مەن قادىردى ۇناتقان سوڭ ونىڭ اتا-اناسىن دا, ەل-جۇرتىن دا, جالپى قازاقتى جاقسى كوردىم. ەڭ باستىسى سول ەمەس پە؟ – دەيدى فيما. ءيا, ءوزى دە باقىتتى بولدى, قازاقتىڭ ءبىر وتباسىن دا باقىتتى ەتتى. ەڭ باستىسى وسى بولسا كەرەك.
ءنازيرا جارىمبەت,
«ەگەمەن قازاقستان»
قوستاناي وبلىسى,
قوستاناي اۋدانى
