تابىستىڭ تايقازانىن تاسىتىپ, ەل ريزىعىنا زور ۇلەس قوسىپ جۇرگەن اگروقۇرىلىمداردىڭ ەرەن ەڭبەگى مەرەيدى تاسىتسا, كەي شارۋاشىلىقتاردىڭ ءوز الەۋەتتەرىن ءتيىمدى ۇقساتا بىلمەيتىن وراشولاق ءىس-قيمىلى كوڭىلگە قاياۋ تۇسىرەدى. كەزىندە «بوگبي», «ترانساۆتو» سەكىلدى سىرتتان كەلگەن الپاۋىت فيرمالاردىڭ داۋرەنى ءجۇرىپ, تۇكىرىگى جەرگە تۇسپەي تۇردى. «بارماق باستى, كوز قىستى» جولمەن 1 ميلليون گەكتاردان استام جەردى مەنشىكتەپ, ۇقىپسىز پايدالانۋدىڭ اقىرى بانكروتتىققا ۇرىندىردى. ولاردىڭ قاراماعىنداعى ۋاقىتپەن ساناسپاي جۇمىس ىستەپ كەلگەن 43 شارۋاشىلىق قازىر دالادا قالعانداي كۇي كەشىپ وتىر. نە ماندىتىپ جالاقى بەرىلمەگەن, نە كۇتكەندەگىدەي ءونىم الىنباعان, نە سالىق تولەنبەگەن. الىستا جاتىپ اۋىلدى باسقارىپ, جەكە قۇلقىنىن تويدىرۋدى ادەت ەتكەن قالتالىلاردى جۇمىسشى قىزمەتكەرلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنان گورى جەر تەلىمدەرىن كەپىلگە قويۋ ارقىلى ەسەپسىز العان ميللياردتاعان نەسيەلەر كوبىرەك قىزىقتىرعان سەكىلدى.
قازىر ودان 400 مىڭ گەكتار عانا كەرى قايتارىلعان. سوت پروتسەسىنىڭ ۇزاق جۇرۋىنە قاراعاندا جۋىق ارادا نۇكتە قويىلادى دەگەنگە سەنۋ قيىن. جاسىراتىنى جوق, كوكتەمدە كەلىپ, كۇزدە قايتاتىن جىل قۇسىنا ۇقساعان كەزدەيسوق جانداردىڭ قاتارى ازىرگە قالىڭ. كەرىسىنشە, وسى وڭىردە تۋىپ-وسكەن, بار عۇمىرىن تۋعان ولكەمەن بايلانىستىرعان, قولىنان ءىس كەلەتىن جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر ءۇشىن كەدەرگىلەر جەتىپ ارتىلادى. ىشكى مۇمكىندىكتەردى ۇتىمدى ۇيىمداستىرۋدىڭ ورنىنا ارقانى كەڭگە سالاتىن, جاعاسى جايلاۋدا جۇرەتىن اۋداندار دا بارشىلىق. بىلتىر ءۋاليحانوۆ, اققايىڭ, ع.مۇسىرەپوۆ اۋداندارىندا قاجەتتى تىڭايتقىشتاردىڭ 33-52 پايىزى عانا جەرگە سىڭىرىلگەن.
تۇقىم الماستىرۋ شارالارى دا سىن كوتەرمەيدى. وسى ەكى فاكتور ونىمدىلىككە ۇلكەن اسەر ەتەتىنىن كەي اۋدان اكىمدەرى مەن شارۋاشىلىق باسشىلارى ەسكەرمەيتىن ءتارىزدى. تراكتورلاردىڭ – 84, كومباينداردىڭ 72 پايىزى توزعان. اگروقۇرىلىمداردىڭ جاۋاپتى ناۋقانعا دايىندىق جۇمىستارى تالقىلانعان جۋىرداعى جيىندا وبلىس باسشىسى قۇمار اقساقالوۆ تاعى دا ەگىنشىلىك مادەنيەتىن, اۋىسپالى ەگىس جۇيەسىن جەتىلدىرۋ, اگروتەحنيكالىق شارالاردى قاتاڭ ساقتاۋ, اۋىل ەڭبەككەرلەرىنىڭ جالاقىسىن كوتەرۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا توقتالدى. «قازاقستاندا وندىرىلەتىن استىقتىڭ ۇشتەن بىرىنە جۋىعى ءبىزدىڭ وڭىرگە تيەسىلى بولعاندىقتان, كوكتەمگى دالا جۇمىستارىن ۇيىمشىلدىقپەن وتكىزۋ اسا ماڭىزدى. بولاشاق ءونىمنىڭ مول ءارى ساپالى بولۋى كوبىنەسە جاقسى ازىرلەنگەن باعدارلامالار مەن جاڭا تەحنولوگيالارعا بايلانىستى», دەدى قۇمار ىرگەباي ۇلى.
وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى ايداربەك ساپاروۆتىڭ حابارلاۋىنشا, بيىل 4,1 ميلليون گەكتار القاپقا اۋىلشارۋاشىلىق داقىلدارى ەگىلەتىن بولسا, ونىڭ 2,6 ميلليون گەكتارىن ءداندى داقىلدار قۇرايدى. مايلى داقىلداردىڭ كولەمى 1 ميلليون گەكتارعا جەتكىزىلەدى. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 41 پايىزعا ارتىق. كارتوپ القابىنىڭ كولەمى ەكى ەسە ۇلعايتىلماق. الايدا ەگىس تاناپتارىن تىڭايتقىشپەن قۇنارلاندىرۋ جايى ءالى دە وزەكتى كۇيىندە قالىپ وتىر. تاپسىرىس بەرىلگەن 109,1 مىڭ توننا مينەرالدى تىڭايتقىشتىڭ ۇشتەن بىرىمەن عانا ەسەپ ايىرىسقان. ايىرتاۋ اۋدانىندا – 10, ءۋاليحانوۆ اۋدانىندا – 13, تايىنشا اۋدانىندا 20 پايىز عانا ورىندالعان.
سول سياقتى قاجەتتى جانار-جاعارماي جەتكىزۋ ماسەلەسى دە كوڭىل كونشىتپەيدى. ۇكىمەت جەڭىلدەتىلگەن باعامەن 66,6 مىڭ توننا سۇيىق وتىن ءبولىپ وتىرعانىنا قاراماستان 38,2 مىڭ تونناسىنا عانا كەلىسىمشارت جاسالعان. قىردا ەڭبەك ءدۇبىرى قىزعان شاقتا 13,6 مىڭ تراكتور, 16,2 مىڭ تۇقىمسەپكىش, 1,1 مىڭ ەگىس كەشەنى جۇمىسقا جاپپاي اتسالىساتىن بولادى. 34,2 ميلليارد تەڭگەگە 1310 جاڭا تەحنيكا ساتىپ الۋ جوسپارلانسا, اققايىڭ, تايىنشا اۋداندارى بىردە-ءبىر ءوتىنىش بەرمەگەن.
«سولتۇستىك قازاقستان اۋىلشارۋاشىلىق تاجىريبە ستانساسى» جشس ديرەكتورى بەلگىباي قانافين قاردىڭ از تۇسۋىنە بايلانىستى كليماتتىق ەرەكشەلىكتى جەتە ەسكەرۋگە, توپىراقتى جەتكىلىكتى تۇردە ىلعال قورىمەن قامتاماسىز ەتۋگە كەڭەس بەردى. س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق اگروتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ رەكتورى ا.كۇرىشباەۆ IT-تەحنولوگيانىڭ, تسيفرلاندىرۋدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىنا تيگىزەر پايداسى جونىندە اڭگىمەلەدى. وڭىردە استىق تاناپتارىنىڭ 52 پايىزى ەلەكتروندى كارتاعا ەنگىزىلگەن. جارتى ميلليون ەگىستىك القابى جەر سەرىگى ارقىلى باقىلانادى.
القالى باسقوسۋدا شارۋاشىلىقتاردىڭ جالعا بەرىلگەن جەرلەردى ماقساتتى پايدالانۋىنا قاتىستى مونيتورينگ جاريا ەتىلدى. بىلتىر 188,2 مىڭ گەكتار القاپتى جالعا العان اگروقۇرىلىمدارمەن كەلىسىمشارت بۇزىلىپتى. 91,4 مىڭ گەكتار جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلعان. وسى ورايدا جەر بەي-بەرەكەت پايدالاناتىنداردان ءماجبۇرلى تۇردە قايتارىپ الىنىپ, جەرگىلىكتى ىسكەر ادامدارعا ۇلەستىرىلسە, ناتيجە دە ەسەلەنە تۇسەر ەدى.
ءومىر ەسقالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
