قۇرىلىس قارقىندى جۇرۋدە
اقتاۋداعى «كاسپي بيتۋم» زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى ەلىمىزدىڭ ۇدەمەلى يننوۆاتسيالىق-يندۋستريالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىنداعى اسا ماڭىزدى سەرپىندى جوبالاردىڭ ءبىرى سانالادى. قازىر زاۋىتتىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى قارقىن الۋدا. جوبانىڭ قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىن قازاقستاندىق «قازسترويسەرۆيس» اكتسيونەرلىك قوعامى جانە قىتايلىق CITIC Construction Co., Ltd كومپانيالارىنان قۇرالعان كونسورتسيۋم اتقارۋدا.
اتالمىش جوبانىڭ جالپى قۇنى 290 ملن. اقش دوللارىن قۇرايدى. جوبانىڭ 80 پايىز قارجىسىن «CITIC Group» كومپانياسىنىڭ كەپىلدىك بەرۋى ارقىلى Bank of China قامتاماسىز ەتسە, قالعان قارجى «Caspi Bitum» بىرلەسكەن كاسىپورنى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى تەڭ ۇلەس سالۋى ارقىلى قۇرالادى. زاۋىتتىڭ قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى 2010-2012 جىلدار ارالىعىندا جۇرگىزىلىپ, قۇرىلىس 2012 جىلدىڭ اياعىندا پايدالانۋعا بەرىلەدى. سول كەزدە زاۋىتتىڭ جىلدىق ءونىمى 406,5 مىڭ توننا جوعارى ساپالى, ەلىمىزدىڭ كليماتىنا ساي كەلەتىن جول بيتۋمدارى بولماقشى.
جوبانىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى شارتتى تۇردە ەكى بولىمگە بولىنگەن. ولار جالپى زاۋىت قوجالىعى جانە تەحنولوگيالىق نىساندار. جالپى زاۋىت قوجالىعىنىڭ قۇرىلىسىن قازاقستاندىق «قازسترويسەرۆيس» اق تەحنولوگيالىق نىساندار قۇرىلىسىن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىندا جاسالىنعان تەحنولوگيا ءجانە ءوندىرىستىك قۇرال-جابدىقتاردىڭ نەگىزىندە قىتايلىق CITIC Construction Co., Ltd سەرىكتەستىكتەرى جۇرگىزۋدە.
جالپى, زاۋىت قوجالىعىندا قازىرگى تاڭدا 24 رەزەرۆۋارلاردا جانە ولاردىڭ ايداۋ قوندىرعىلارىندا, 14 قاتتى بيتۋم ساقتايتىن قويمالاردا, زاۋىتتىڭ جەڭىل فراكتسيالارى مەن ۆاكۋمدىق گازويلدەرىن قۇياتىن تەمىر جول مەن تەمىر جول ەستاكادالارىندا, اۆتوكولىككە سۇيىق بيتۋمدى قۇياتىن ستانساسىندا, ورتكە قارسى وبەكتىلەرىندە جانە تاعى دا باسقا نىسانداردا قىزۋ قۇرىلىس جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل جۇمىستاردىڭ مەحانيكالىق اياقتالۋىن وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جۇزەگە اسىرۋ كوزدەلگەن. تەحنولوگيا بولىمىندە جەردىڭ نولدىك جۇمىستارى مەن ىرگەتاسىن قۇراستىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. جالپى, زاۋىت قوجالىعىنداعى ىشكى ينجەنەرلىك جۇيەلەر جانە اۆتوماتتاندىرىلۋ, ەلەكترلەندىرىلۋ جۇيەلەرى, باسقا دا ينفراقۇرىلىمدىق جۇمىستارى جانە دە تەحنولوگيالىق بولىمدەرى كەلەسى جىلدىڭ ءۇشىنشى توقسانىندا ءجۇزەگە اسىرىلماقشى.
بۇگىنگى كۇنگى اتقارىلعان جۇمىستارعا توقتالساق, 22 رەزەرۆۋاردىڭ 80 پايىزعا جۋىق جۇمىسى اتقارىلدى. جىل اياعىندا ولارعا گيدراۆليكالىق بايقاۋلار وتكىزىلىپ, كەلەسى جىلى كۇن جىلىنا ءىشى-سىرتىن بوياۋ جۇمىستارى ءجۇرگىزىلەدى. 14 قويمانىڭ قابىرعالارى بيىكتەپ, جۇمىستارى جارتىلاي ءبىتسە, 8-ءىنىڭ ىرگەتاسى قالانۋدا.
جوبانى جۇزەگە اسىرۋ بارىسىندا قۇرىلىس جۇمىستارىنا جالپى سانى 1000-نان اسا جۇمىسشىلار تارتىلىپ وتىر, جوبا ىسكە قوسىلعان سوڭ 500-گە جۋىق ينجەنەر-تەحنيك ماماندار مەن جۇمىسشىلار تۇراقتى ءتۇردە جۇمىس ورىندارىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى دەپ جوسپارلانۋدا. ول جۇمىسشىلاردىڭ 90 پايىزىنان استامى جەرگىلىكتى مامانداردان قۇرالادى. زاۋىتتىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى ساتىسىندا قىتاي ماماندارى تەك قانا مونتاجداۋ جۇمىسىن باسقارۋشىلار (شەف-مونتاج) رەتىندە قاتىسادى. ويتكەنى نەگىزگى قوندىرعىلار مەن قۇرال-جابدىقتار الەمگە بەلگىلى قىتاي قوندىرعىلار دايىنداۋ زاۋىتتارىندا جاسالىناتىن ءونىمدەر بولىپ كەلەدى.
سونىمەن قاتار جوبانىڭ تاپسىرىسشىسى «Caspi Bitum» بك» سەرىكتەستىگى تاراپىنان تاۋارلار, جۇمىستار جانە قىزمەت كورسەتۋ بارىسىندا قازاقستاندىق ۇلەستىڭ ءمولشەرىن ۇلعايتۋعا باسا ءمان بەرىلىپ وتىرعاندىعىن ايتقىمىز كەلەدى.
كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, 2011-2015 جىلدارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ بيتۋم ونىمىنە جالپى مۇقتاجدىعى 600 مىڭ توننا بولسا, ونىڭ 400 مىڭ تونناسى اقتاۋ بيتۋم زاۋىتىندا وندىرىلەدى. سوندىقتان دا بۇل زاۋىتتىڭ كەلەشەگى زور, مارتەبەسى بيىك دەۋگە بولادى.
قورىتا ايتساق, مەملەكەتتىك ۇدەمەلى يننوۆاتسيالىق-يندۋستريالىق دامۋ باعدارلاماسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان بيتۋم زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى مەن ىسكە قوسىلۋى ەلىمىزدىڭ جول-كولىك سالاسىنىڭ دامۋىنا, ولكەدەگى الەۋمەتتىك جاعدايدىڭ جاقسارۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوساتىنى انىق.
اسلان مىڭباەۆ, «Caspi Bitum» بىرلەسكەن كاسىپورنى» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگىنىڭ باس ديرەكتورى.
دەرەك پەن دايەك
كاسپي بيتۋم زاۋىتى جوباسىنىڭ جالپى قۇنى 290 ملن اقش دوللارى مولشەرىندە.
* * *
اتالمىش زاۋىت 2012 جىلى ىسكە قوسىلىپ, ءونىم شىعارا باستايدى.
* * *
كولىك جانە كوممۋنيكاتسيا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, ەلىمىزدىڭ بيتۋم ونىمىنە مۇقتاجدىعى 600 مىڭ توننا بولسا, اتالمىش زاۋىت جىلىنا 400 مىڭ توننا ساپالى بيتۋم شىعارادى.
* * *
زاۋىتتىڭ نەگىزگى شيكىزاتى قاراجانباس كەن ورنىنان شىعاتىن ەرەكشە ساپالى مۇناي. جانە دە ول ءونىم قۇبىرمەن زاۋىت قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتقان جەر ارقىلى وتۋدە.
* * *
بۇل كۇندەرى زاۋىت قۇرىلىسىنا 1000-عا جۋىق جۇمىسشى تارتىلعان, ال جوبا ىسكە قوسىلعاندا 500-گە جۋىق جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى.
* * *
قازىنالى تۇبەكتە العاش سالىنۋداعى زاۋىتتىڭ بولاشاق ماماندارى مەن جۇمىسشىلارىنىڭ 90 پايىزىنان استامى جەرگىلىكتى تۇرعىندار بولماقشى.
تويعا تارتۋىمىز – ەسەلى ەڭبەك
قازىنالى تۇبەك سوڭعى جىلدارى الىپ قۇرىلىستار الاڭىنا اينالىپ كەلەدى. اسەم اقتاۋ مەن اۋىل, ەلدەگى قۇرىلىستاردى كورگەندە كوڭىل قۋانادى. قالا ىشىندەگى اۆتوكولىك جولدارى قانداي تەگىس, ۇنەمى تازا ۇستالادى. ونىڭ ءبارى تۇرعىندارعا عانا ەمەس, قالا قوناقتارىنا دا يگى اسەر ەتەدى ەكەن. سايىپ كەلگەندە مۇنىڭ ءبارى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى الىپ قادامى, بيىك اسۋلارى. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تىنىمسىز ەرەن ەڭبەگى, سارابدال ساياساتىنىڭ جەمىسى ەكەندىگىن حالىق جاقسى بىلەدى. سولاردىڭ ءبىرى مەن ءوزىمنىڭ ەلىمىزدەگى حالىق ءۇشىن اسا قاجەتتى زاۋىتتاردى سالۋعا ۇلەس قوسىپ جۇرگەنىمدى ماقتان ەتەمىن. قۋانامىن. ولاي دەيتىنىم وسىعان دەيىن باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى قاراشىعاناق گاز وڭدەۋ زاۋىتى قۇرىلىسىندا جۇمىس جاساپ, ونىڭ سالتاناتتى تۇردە پايدالانۋعا تاپسىرىلعانداعى حالىقتىڭ قۋانىشى ءالى ەسىمدە. ويتكەنى ول «كوگىلدىر وتىندى» حالىق يگىلىگىنە قاجەتىنشە جاراتۋعا جول اشتى. ال بۇگىندەرى جۇمىسى قارقىندى جۇرۋدەگى كاسپي بيتۋم زاۋىتى ءونىمى ءوڭىرىمىزدىڭ كولىك جولدارىن جاڭالاپ, جاڭا جولداردى توسەۋگە باعىتتالعان باعالى بايلىق. ياعني, اۋىل-ەل اراسىندا جۇزدەگەن شاقىرىم اسفالت جول توسەلەدى. الىس جاقىنداي تۇسەدى. بارىس-كەلىس كوبەيەدى. ءۇلكەن قۋانىش ەمەس پە؟ سول ءۇشىن ءبىزدىڭ بريگادا ۋاقىتپەن ساناسپاي جۇمىس جاساپ, زاۋىت قۇرىلىسى كەلەسى جىلى ويداعىداي اياقتالۋى ءۇشىن بار كۇش-جىگەرىمىزدى جۇمساۋدامىز. مۇندا ەڭبەك ەتۋگە دە, دەمالۋعا دا جاقسى جاعداي جاسالعان. قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار دا ۋاقىتىندا جەتكىزىلىپ وتىرادى. سوندىقتان ءبىز قولعا العان زاۋىتىشىلىك تەمىر جول قۇرىلىسى مەرزىمىنەن بۇرىن ورىندالعالى وتىر. بۇل قۇرىلىسشى ارىپتەستەرىمنىڭ ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق مەرەيتويىنا دەگەن ەڭبەك تارتۋى بولماقشى.
ايبولات مۇساعاليەۆ, پروراب.
زامان تالابىنا ساي زاۋىت
اقتاۋ قالاسىندا بيتۋم زاۋىتى سالىنادى دەگەن حاباردى ەستىپ قۋانعانداردىڭ ءبىرىمىز. ويتكەنى ءبىزدىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسىمىز كولىك جولدارىن سالۋ جانە جوندەۋ. ال وعان قاجەتتى بيتۋمدى ماڭعىستاۋ جول ماتەريالدارى كومبيناتى مەن اقتاۋ جول قۇرىلىسى زاۋىتى ارقىلى رەسەيدەن الىپ ءجۇرمىز. «كىسىدەگىنىڭ كىلتى – اسپاندا» دەگەندەي, كەيدە تاپسىرىسىمىز ۋاقىتىندا ورىندالماي قينالاتىن كەزدەرىمىز دە جوق ەمەس. ءبىزدىڭ كاسىپورىن جالپى ۇزىندىعى 150-160 شاقىرىمعا سوزىلاتىن قالاىشىلىك, شاعىن اۋداندار ارالىق جانە قالا سىرتىنداعى دا مەكەمەلەر مەن كاسىپورىندارعا باراتىن كولىك جولدارىنا كۇتىم جاسايدى. كۇزگى جاۋىن-شاشىن, قىستا تۇسكەن قاردان سوڭ جىل باسىنان-اق جوندەۋ, قالپىنا كەلتىرۋ قاجەت بولىپ جاتادى. ياعني جولدارداعى مىڭداعان شارشى مەتر جارامسىز جەرلەرگە مىڭداعان توننا بيتۋم قاجەت بولادى. نارىق زامانى, الىستان اكەلىنەتىن ءونىم باعاسى دا جىل سايىن كوتەرىلىپ, بۇل كۇندەرى 1 تونناسى 150 مىڭ تەڭگەگە جەتكەن-ءدى. بىراق قيىن دا بولسا جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ كومەگىمەن قاجەتتى بيتۋم الىنىپ, جولدار بىرقالىپتى كۇتىلىپ كەلەدى. ال وبلىستاعى كاسپي بيتۋم زاۋىتى ىسكە قوسىلىپ ءونىم بەرە باستاعاندا ءبىراز قيىنشىلىقتاردان قۇتىلىپ, جۇمىسىمىزدا سونى قارقىن بولاتىندىعىنا وراي قۋانىپ وتىرمىز. تاۋەلسىزدىك ناتيجەسىندە قول جەتىپ, كوز كورىپ وتىرعان جەتىستىكتەرىمىز باياندى بولا بەرسىن.
قىلىشبەك سۇلەيمەنوۆ, اقتاۋ قالا جولدارى مكك-نىڭ ديرەكتورى.
ۇلكەن ىسكە ۇلەس قوسۋدامىن
ءبىراز جىلدان بەرى ايتىلعانمەن قاعاز ءجۇزىندە قالىپ كەلگەن بيتۋم زاۋىتىنىڭ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىلدىعى قارساڭىندا قولعا الىنۋى قۋانىشتى جاعداي. ولاي دەيتىنىمىز, جولدار تىرشىلىك تامىرلارى ەكەندىگى بەلگىلى. ەندى وسى زاۋىت ءونىم بەرە باستاعاندا اۋدان, قالاارالىق جولدار جۇيەلى جوندەلىپ, اۋىلدار مەن ەلدى مەكەندەر اراسىندا قاتقىل تاباندى كولىك جولدارى كوپتەپ سالىنادى. اۋىل ادامدارى جول قيىندىعىن جەڭىپ, تۇرعىنداردىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگى جاقسارا تۇسەدى. ەكىنشى جاعىنان جۇزدەگەن جەرگىلىكتى تۇرعىندار ءۇشىن جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. زاۋىت قۇرىلىسى كەلەسى جىلدىڭ اياعىندا اياقتالادى. ولاي دەۋگە انىق نەگىز بار. قازىر جوسپارلانعان جۇمىستار كەستەسى دالمە-ءدال ورىندالىپ كەلەدى. ارقايسىسىنا 5 مىڭ, 1 مىڭ تەكشە مەتر مۇناي سىياتىن الىپ 24 رەزەرۆۋاردىڭ قۇرىلىستارى 80 پايىزعا جۋىق, دايىن ونىمدەر ءۇشىن سالىناتىن 14 قويمانىڭ 8-ءى جارتىلاي بىتۋگە جاقىن. وسى جىل اياعىندا ولار تۇگەلگە جۋىق سالىنىپ بىتەدى. كەلەسى جىلى قۇرال-جابدىقتاردى مونتاجداۋ جۇزەگە اسادى. اتالعان جۇمىستاردىڭ ويداعىداي ءجۇرۋى ءۇشىن جۇمىسشىلارعا بارلىق جاعداي جاسالعان. ەڭبەكاقى ۋاقتىلى بەرىلىپ كەلەدى.
ءوزىم تۋرالى ايتسام, مەن قۇرىلىسشى, ينجەنەر-مەحانيكپىن, ماۋسىم ايىندا جۇمىسقا قابىلداندىم. قۇرىلىستاعى 1 مىڭعا جۋىق ادامنىڭ ءبىرىمىن. ەل ەڭسەسىن كوتەرىپ, جۇزدەگەن ارىپتەستەرىمنىڭ بولاشاققا دەگەن سەنىمىن نىعايتا ءتۇسكەن زاۋىت قۇرىلىسىنان كۇتەرىمىز كوپ. ءساتىن سالسا, كەلەشەكتە قازىنالى تۇبەكتەگى ەرەكشە كاسىپورىن بولىپ ەسەپتەلەتىن بيتۋم زاۋىتىندا جۇمىسىمدى جالعاستىرامىن دەگەن ويىم بار. ءسويتىپ, ولكەمىزدىڭ وركەندەپ, ابىرويىمىزدىڭ ورلەي بەرۋىنە ۇلەس قوسپاقپىن. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ارقاسىندا قول جەتىپ, سالىنىپ جاتقان كاسپي بيتۋم زاۋىتى تۇلەگەن تۇبەكتى الەمگە تانىتا تۇسەتىن كەلەشەگى زور كاسىپورىن بولاتىندىعىنا سەنەمىن جانە دە ونىڭ قۇرىلىسىنا ۇلەس قوسىپ جۇرگەنىمە قۋانىشتىمىن دەپ ايتا الامىن.
بالتابەك جايلىباەۆ, قۇرىلىسشى, ينجەنەر-مەحانيك.
ايقارما بەتتەگى ماتەريالداردى دايىنداعان «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ماڭعىستاۋ وبلىسىنداعى مەنشىكتى ءتىلشىسى جولامان بوشالاق, سۋرەتتەردى تۇسىرگەن سەرىك مايەمەروۆ.
