تاۋەلسىز ەلىمىز وربۇلاقتاعى تاريحي بەتبۇرىستىڭ 350 جىلدىعىن العاش رەت 1993 جىلى اتاپ وتكەنى بەلگىلى. سوعان وراي, سول تۇستاعى قازاق مينيسترلەر كابينەتىنىڭ 6 تارماقتان تۇراتىن ارنايى قاۋلى قابىلداعانى دا ەستە. سول قۇجاتقا وراي, ەلىمىزدە بىرقاتار ءىس-شارالار جۇزەگە اسىرىلدى. وربۇلاق شايقاسى وتكەن جەرگە ەسكەرتكىش-بەلگىتاس ورناتىلدى. عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيا ءوتىپ, كىتاپتار جارىق كوردى. بىراق ءارتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى قۇجاتتا بەلگىلەنگەن ءىس-شارالاردىڭ ءبارى بىردەي ورىندالعان جوق. سول الاپات قىرعىندا ەرەكشە كوزگە تۇسكەن كازاق-قىرعىز باتىرلارى مەن قولباسشىلار سالقام جاڭگىر حاننىڭ جانە سوناۋ سامارقاننان مول اسكەرمەن كومەككە كەلگەن ءجالاڭتوس ءباھادۇردىڭ اتتارىن ۇمىتپاۋ, ولاردى ماڭگى ەستە قالدىرۋ تۋرالى ۇسىنىستار تولىق جۇزەگە اسپادى.
ۋاقىت وتە كەلە وربۇلاق شايقاسىنا قاتىستى ۇشقارى پىكىرلەر دە بوي كورسەتتى. ونى اركىم ءوز دەڭگەيىندە باعالاپ, حالىق ەرلىگىنىڭ قادىرىن تۇسىرۋگە دەيىن باردى. سولاردىڭ دەنى كورشى يمپەريالاردىڭ كەزىندەگى باسقىنشىلىق ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قازاق دالاسىنا جۇرگىزگەن بارلاۋ ارەكەتتەرىنىڭ نەگىزىندە قاعازعا تۇسكەن ەكىۇشتى دەرەكتەرگە سۇيەندى. بۇل كوزىقاراقتى ازاماتتاردى بەيجاي قالدىرعان جوق, ارينە. اسىرەسە بەلجايلاۋ ءوڭىرىنىڭ تۇلەگى, جازۋشى بەكسۇلتان نۇرجەكە ۇلى وربۇلاققا قاتىستى كوكەيگە قونىمدى تىڭ تاريحي دەرەكتەردى ءتۇرلى باسىلىمداردا جاريالاپ, ۇلكەن جاناشىرلىق, ازاماتتىق بەلسەندىلىك تانىتتى. جاڭگىر حاننىڭ قابىرى سول شايقاس وتكەن جەرگە جاقىن ماڭدا قاراۋسىز, قورشاۋسىز جاتقانى دا بەلگىلى بولدى.
بۇعان دەيىن تاريحي, مادەني مۇرالاردى تۇگەندەۋگە اتسالىسىپ, ءبىراز تاجىريبە جيناقتاعان ماعان دا وي سالدى. شايقاس وڭتۇستىكتەن الىستاعى وربۇلاقتا ءوتتى دەگەنمەن دە, وعان سول كەزدە قازاق حاندىعىنىڭ استاناسى بولعان تۇركىستاننان سالقام جاڭگىر حان باستاعان اسكەر اتتاندى ەمەس پە؟! جولاي وعان وسى ولكەدەن مىڭ-سان ساربازدار قوسىلعانى انىق. باسقاسىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, قاسيەتتى قازىعۇرتتان جاقسىعۇل مەرگەن باستاپ بارعان ساربازداردىڭ جول تارتقانى تاريحي دالەلدەنگەن شىندىق. ال ەندى سوناۋ سامارقاننان قارا جەردى دۇبىرلەتكەن قالىڭ قولمەن كومەككە اسىققان ءجالاڭتوس ءباھادۇردىڭ دە قازىعۇرت ارقىلى وتكەنى بەلگىلى. ءباھادۇر باستاعان اسكەرگە دە جولاي قازاق اۋىلدارىنان تالاي-تالاي ەلىم, جەرىم دەپ ەڭىرەگەن ەرلەر قوسىلمادى دەيسىز بە. سولايى سولاي-اۋ, بىراق وسىناۋ ەل مەن ۇلت بىرلىگىن, ۇلتتار بىرلىگىن كورسەتەتىن ۇلى وقيعانى كەلەر ۇرپاققا جەتكىزىپ, ايتىپ تۇراتىن ايبىندى ەسكەرتكىشتىڭ جوعى قالاي؟ بۇل قولعا الاتىن يدەيا ەدى.
جەر بەتىندە قانشا ادام, قانشا حالىق بولسا, سولاردىڭ بارشاسى تاۋەلسىزدىككە ۇمتىلادى, وسى جولدا باستارىن بايگەگە تىگەدى. ەشبىر پەندە بىرەۋگە, باسقا باسقىنشىعا تاۋەلدى بولعىسى كەلمەيدى. ەكى الىپ يمپەريانىڭ ورتاسىندا بولۋعا تاعدىر جازعان جاس قازاق مەملەكەتى ۇزاققا سوزىلعان سوعىستار مەن سۇرقيا ساياساتتىڭ سالدارىنان وداقتاس ىزدەپ ءجۇرىپ, بوداندىققا ءتۇسىپ قالدى. قىسقاسى, ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىزدىڭ ءومىرى تاۋەلسىزدىكتى ساقتاۋ, تاۋەلدىلىكتەن قۇتىلۋ جولىنداعى قاندى قىرعىنعا دا, مىلتىقسىز مايدانعا دا تولى بولدى. ەگەمەندىك ارمانعا اينالدى. سول مىڭجىلدىق ارماننىڭ جۇزەگە اسۋىن كورۋ باقىتى ءبىزدىڭ ماڭدايىمىزعا جازىلىپتى.
«تاۋەلسىزدىك جەمىستەرى» دەگەن ۇلى ۇعىم بار. ونى ساناپ تاۋىسۋ قيىن. سولاردىڭ ماڭىزدىلارىنىڭ ءبىرى, بىرەگەيى دەسەك تە جاراسار, وتكەن تاريحىمىزدا ورىن العان اقتاڭداقتاردى جويۋ, بۇرمالانعان قاتەلىكتەردى قالپىنا كەلتىرۋ, ءبىر سوزبەن قايىرعاندا, ءوز تاريحىمىزدى ءوزىمىز جازۋ. ەگەمەندى ەل اتانعان سوڭ ءبىز وسىنداي قۇقىققا, مۇمكىندىككە يە بولدىق. بىراق بۇل اسا ماڭىزدى ىسكە جۇرت بىردەن جاپپاي بۇرىلا سالعان جوق, ءتىپتى ەل ءۇمىت ارتقان تاريحشىلارىمىزدىڭ ءوزى ەنجارلىق, سامارقاۋلىق تانىتتى. «فرانتسيانى فرانتسيا ەتكەن فرانتسۋزدار ەمەس, فرانتسۋزداردى فرانتسۋز ەتكەن فرانتسيا» دەگەن بەلگىلى ءسوزدىڭ شىندىعى بىزگە دە انىق كورىنە باستادى. اللا ابىروي بەرگەندە ۇلكەن ءىس كوپ كەشىكپەي ۇلكەن ۇيدەن – اقوردادان باستاۋ الدى. قاي ماسەلەنى دە تەرەڭنەن تولعاپ, الىستان قاپىسىز بولجايتىن ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆ دەر كەزىندە, مەملەكەتتىك دەڭگەيدە «مادەني مۇرا» باعدارلاماسىن قابىلداپ, مادەني-تاريحي كوشتىڭ ات-كولىگىن قامداپ, باعىت-باعدارىن بەلگىلەپ, سارا جولعا سالىپ بەردى. وسى باعدارلاما اياسىندا وزىمىزدەگىلەرگە قوسا شەتەل ارحيۆتەرىندە ەشكىم كەرەكسىنبەي, ىزدەۋسىز, قوزعاۋسىز سارعايىپ جاتقان مىڭ-سان دەرەكتەر جيناستىرىلىپ, اينالىمعا قوسىلىپ, جۇيەلەنىپ, ون-سان كىتاپتارعا ارقاۋ بولدى. كوپتەگەن ماقالالار جاريالاندى. قىرۋار جۇمىس اتقارىلدى. بىراق جىلدار, عاسىرلار بويى ۋاقىت شاڭ-توزاڭىنا كومىلگەن, تاريحي ناقتى دەرەكتەن اڭىزعا اينالعان اتا تاريحىمىزدى ءالى دە بولسا تۇگەل ارشىپ, ارتىق-اۋىس پايىمداردان تازارتىپ, تۇگەندەپ الا قويعان جوقپىز. مۇنداي اۋقىمدى ىسكە ۋاقىت كەرەك ەكەن, سونىمەن بىرگە, سانانىڭ جاڭعىرۋى, ءپىسىپ-جەتىلۋى دە قاجەت بولىپ شىقتى.
كەلە-كەلە ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى تۇگەندەۋگە, جوعالتقانىمىزدى ىزدەپ-تاۋىپ, بارىمىزدى بازارلاۋعا تاريحشى, جازۋشى اعايىندارمەن بىرگە باسقا سالالاردىڭ وكىلدەرى دە ارالاسا باستادى. سەبەبى بۇل تاريحي ميسسيانى ابىرويمەن اتقارۋ ءۇشىن ىنتا, ىقىلاس, شىنايى پاتريوتيزم, ءبىلىم عانا ازدىق ەتەتىنى بايقالدى. كوپ رەتتە قارجى تاپشىلىعى دا قولبايلاۋ بولىپ جاتتى. سونداي-اق قاراپايىم عانا مىسال, جەر-سۋ اتاۋلارىنا قاتىستى تاريحي شىندىقتى قالپىنا كەلتىرۋ ىسىندە, كەي جاعدايدا كادىمگىدەي داۋ-داماي تۋىنداپ, قازاقستاننىڭ قولدانىستاعى زاڭدارىنا, جالپى يۋريسپرۋدەنتسياعا, شەتەلدەردىڭ ءىس-تاجىريبەسىنە, مەملەكەتارالىق قاتىناستارعا, ىشكى جانە سىرتقى ساياساتقا, اسا شەتىن جاي – ۇلتارالىق ماسەلەلەرگە جەتىك مامانداردىڭ قاجەتتىگى ءبىلىندى. اسىرەسە جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرىنىڭ ۇلەس سالماعى تىم تومەن وڭىرلەردە جاس ەگەمەن ەلدىڭ كەشەگى تاريحىنا قاتىستى كەز كەلگەن قاراپايىم ماسەلە, وپ-وڭاي كۇرمەۋى قيىن تۇيىنگە اينالىپ كەتىپ تە جاتتى. مەن مۇنى سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق سوتىنا توراعا بولىپ بارعان تۇستا – 1999 جىلى بايقادىم جانە سول كەزەڭدە «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى قابىلدانىپ, سوت توراعاسىنىڭ مىندەتتەرى اۋقىمىنان شىعىپ, قوعامدىق جۇمىستارمەن اينالىسۋىما دا جول اشىلدى.
ول كەزدە سولتۇستىك جۇرتى ۇلت, تاريح, ۇلتتىق داستۇرلەر تۋرالى ءسوز قوزعاۋعا ءالى ۇيرەنبەگەن كەز ەدى, جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ دە بۇل ورايدا, قالىپتاسقان ءىس-تاجىريبەسى دە جوقتىڭ قاسى بولاتىن. بەينەلەپ ايتقاندا سىرەسكەن اق قار, كوك مۇزدىڭ كوبەسى سوگىلمەگەن... وسىنداي كۇدىك پەن ءۇمىت قاتارلاسقان جاعدايدا زاڭگەر ءارى ازامات رەتىندە جوعارىدا اتالعان باعدارلاماداعى مىندەتتەردى ورىنداۋعا بەل شەشە ارالاسۋىما تۋرا كەلدى.
ءا دەگەندە, ءبىر قاراعاندا ۇساق كورىنەتىن, الايدا ءوڭىر ءۇشىن ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىن ماسەلەلەردى شەشۋ ىسىنە قولۇشىن بەرۋدى باستاپ كەتتىم. سولتۇستىكتەگى سوت جۇمىسىنا قازاق ءتىلىن باتىل ەنگىزۋدى قولعا الدىق. شەتىن ماسەلەلەردە بۇقپانتايلاماي, ەڭسە كوتەرىپ, كوپتەگەن جيىنداردا توبە كورسەتىپ, ءوز ويىمىزدى اشىق ايتتىق. ۇلت رۋحىن تۇگەندەسەك دەپ جۇرگەن ازاماتتار ءبىزدى ىزدەي باستادى. ءار قيلى وي-پىكىر, ۇسىنىس, يدەيالار سوت عيماراتىنا قاراي ويىستى. ءبىز ەشكىمنىڭ كەۋدەسىنەن يتەرگەن جوقپىز, جەتەگىندە دە كەتپەدىك. «بۇل ءبىزدىڭ مىندەتىمىزگە جاتپايدى», دەگەندەي قاشىرتپا ءسوز ايتپادىق. ءسويتىپ جۇرگەندە, تاريحتان اتى وشۋگە اينالعان قوجابەرگەن جىراۋ ءتۇيىنى الدىمىزدان شىقتى. ماسەلەنىڭ سالماقتى, كۇردەلى ەكەنىن ءبىلىپ, ونى تياناقتى دايىندىقپەن ءتۇيىنىن شەشۋگە كىرىستىك. سول ۋاقىتتا «جەتى جارعى جانە قوجابەرگەن جىراۋ» اتتى حالىقارالىق قايىرىمدىلىق قورى دۇنيەگە كەلدى. قارسىلار شىقتى. ەسەسىنە قولداۋشىلار كوپ بولدى. تاريحشىلار, جازۋشى-جۋرناليستەر, قۇيماقۇلاق شەجىرەشىلەر قوجابەرگەننىڭ اتاقتى جىراۋ عانا ەمەس, قول باستاعان باتىر ەكەنىن دە دالەلدەپ شىقتى. جىراۋدىڭ بۇكىل شىعارمالارىن جيناقتاپ, ءومىربايانىن ءتۇزىپ, بىرنەشە كىتاپ ەتىپ شىعاردىق. قوجابەرگەن تولىباي ۇلى ورتامىزعا قايتا ورالدى. بۇل ارقىلى قاناتتانعان ءبىز: «ولكە تاريحى – تۇلعالار تاعدىرى» تاقىرىبىندا حالىقارالىق عىلىمي-كونفەرەنتسيا وتكىزىپ, سولتۇستىك قازاقستان ايماعىنىڭ ۇلى تۇلعالارىن ءبىر تۇگەندەپ, ۇلىقتاپ شىقتىق. سەڭ قوزعالدى. ءىستى ءارى قاراي جالعاستىرۋشىلار, دامىتۋشىلار كوبەيدى. بۇل ءبىزدىڭ باستى جەڭىسىمىز ەدى.
قىزمەت بابىمەن ءبىراز ۋاقىت ماڭعىستاۋ وبلىسىندا بولعاندا دا رۋحانياتقا جاناشىرلىق ماسەلەسى ءبىر ءسات ەستەن شىققان جوق. ەندى وڭتۇستىك قازاقستاندا دا بۇل جۇمىستاردى جانداندىرا تۇسۋگە تۋرا كەلدى. قازاعى قالىڭ, ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرى جاقسى ساقتالعان ايماقتىڭ دا بۇل ورايدا, وزىندىك پروبلەمالارى بار ەكەن...
2017 جىلى ءبىزدى وربۇلاق شايقاسىنداعى حالىق ەرلىگىن ماڭگى ەستە قالدىرۋ يدەياسى قاتتى تولعاندىردى. «ىزدەگەنگە – سۇراعان» دەگەندەي, وسى ساتتە ەلباسىمىز ن.ءا.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالاسى جارىق كورىپ, بىزگە عانا ەمەس, بۇكىل ەلگە قوزعاۋ سالدى. ەندى ويداعى يدەيانى جۇزەگە اسىرۋعا شىنداپ كىرىستىك. ويعا العان ەسكەرتكىش ورناتا سالۋ وڭاي شارۋا ەمەس. ەسكەرتكىشتى ورناتاتىن لايىقتى ورىن – جەر كەرەك, رەسپۋبليكالىق ارنايى كوميسسيانىڭ رۇقساتى قاجەت, كوپشىلىكتىڭ قولداۋى دەگەن تاعى بار. مۇنىڭ ۇستىنە ءبىز كەشەندى ەسكەرتكىش ورناتۋمەن بىرگە, وربۇلاق شايقاسى تاقىرىبىندا عىلىمي-تەوريالىق كونفەرەنتسيا وتكىزىپ, سول شايقاستاعى ۇلى جەڭىستىڭ 375 جىلدىعىن رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە تويلاۋ ءۇشىن ونى اتاۋلى كۇندەر تىزبەسىنە ەنگىزۋ ماسەلەسىن دە قوسا كوتەردىك.
كەشەندى ءارى ايبىندى ەسكەرتكىش جاساۋ ءىسى اۋقىمدى ۇيىمداستىرۋ شارالارىن كەرەك ەتەدى. ونى اتقاردىق تا. و باستا ءبىر عانا مەنى مازالاعان يدەيانىڭ ۋاقىتى كەلگەندە وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق اكىمدىگى, مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى, سونداي-اق ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگى, ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى تاريح جانە ەتنولوگيا ينستيتۋتى, م.اۋەزوۆ اتىنداعى وڭتۇستىك قازاقستان مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى, تاعى باسقا ۇجىمدار مەن كوپتەگەن ازاماتتار قىزۋ قولدادى. ەسكەرتكىشتىڭ اشىلۋى شىمكەنت قالاسىندا «ۇلت تاريحىنداعى وربۇلاق شايقاسى: ۇلى جەڭىستىڭ اقيقاتى جانە ماڭىزى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-كونفەرەنتسيا وتكىزەتىن بولىپ باتۋالاستىق. وسى ەكى ورتادا, شىمكەنت-تاشكەنت حالىقارالىق كۇرە جولىنىڭ شاراپحانا ەلدىمەكەنى تۇسىنداعى بيىك جوتادا باسقا دا ەسكەرتكىشتەر قاتارىن تولىقتىرىپ, وربۇلاق شايقاسىنداعى جەڭىستىڭ 375 جىلدىعىنا ارنالعان ەرەكشە مەموريالدىق كەشەن بوي كوتەردى. ونىڭ حاس بەتىندە جاڭگىر حان مەن ءجالاڭتوس ءباھادۇردىڭ ات ۇستىندەگى بەينەلەرى الىستان مەن مۇندالايدى. ال وسىناۋ «باتىر بابالار» مەموريالدىق كەشەنى ورنالاسقان الاڭنىڭ سىرتقى جاعىن تۇتاستاي تۇيىقتايتىن گرانيت قابىرعادا بىرنەشە پاننولار ورنالاسقان. ونىڭ ءبىرى «اقتابان شۇبىرىندى, القاكول سۇلاما» اتانعان زار زاماندى بەينەلەيدى. ەكىنشىسىندە وربۇلاق شايقاسىنىڭ كورىنىستەرى ايشىقتالعان. پانورامالىق قابىرعادا ۇلى جەڭىسكە قول جەتكىزۋدە ەرەكشە كوزگە تۇسكەن ەكى قولباسشىمەن بىرگە شاپىراشتى قاراساي, ارعىن اعىنتاي, الشىن جيەمبەت, قاڭلى ساربۇقا, نايمان كوكسەرەك, دۋلات جاقسىعۇل, سۋان ەلتىندى جانە قىرعىز وكىلدەرى كوتەن مەن تاباي باتىرلاردىڭ اتى-جوندەرى ەندى وشپەستەي ەتىلىپ, گرانيت تاسقا قاشالعان. اتالعان قابىرعانىڭ ورتاسىنا ەسكەرتكىش كەشەننىڭ وربۇلاق شايقاسىنداعى ۇلى جەڭىستىڭ 375 جىلدىعىنا ارنالعانى تۋرالى قازاق, ورىس جانە اعىلشىن تىلدەرىندە تۇسىنىكتەمە جازىلعان (باتىر بابالار) دەلىنگەن بەلگىتاس ورناتىلعان.
ايتپاقشى, ءبىز – قازاقتار اتا-بابا ارۋاعىن سىيلاعان حالىقپىز عوي. ەسكەرتكىشتى قولعا الۋدان بۇرىن الىستاعى وربۇلاققا بارىپ, شايقاس وتكەن جەردى كورىپ, سول قان مايداندا شەيىت كەتكەن ساربازدارعا قۇران باعىشتاپ قايتۋدى ءجون كورگەنبىز. بەلجايلاۋ دەگەنىمىز, زامانىمىزدىڭ ۇلى قالامگەرى ءابىش كەكىلباي ۇلى كەزىندە اتاپ وتكەندەي, جان بالاسىنا قيمايتىنداي جەر ءجانناتى ەكەن. بۇكىل پانفيلوۆ اۋدانىنىڭ مالشىلارى جازدا سوندا باس قوسىپ, راحات ءومىر كەشەتىنىنە دە كۋا بولدىق. تەك سول ەكى تاۋدىڭ اراسىنداعى بىرنەشە شاقىرىمعا سوزىلاتىن «جاسىل جايلاۋ, تۇكتى كىلەمدى» قاق جارىپ وتەتىن جولدىڭ بويىندا سالقام جاڭگىر حان مەن ونىڭ ساربازدارى جەرلەنگەن ورىننىڭ قورشاۋ-بەلگىسىز جاتقانى كوڭىلگە كىربىڭ ءتۇسىردى. شىمكەنتكە كەلە بولاشاق ەسكەرتكىشتەن بۇرىن تەمىر قورشاۋ مەن گرانيتتەن بەلگىتاس جاساتىپ, قايتا جولعا شىقتىق. ءسال كەشىكسەك تاۋ اسۋلارىن قار باسىپ قالادى ەكەن. مالشىلاردىڭ الدى قىستاۋلارىنا كوشە باستاعاندا العا قويعان ماقساتتى ورىنداپ قايتتىق.
شىمكەنت پەن الماتىدان ارنايى بارعان ۇلكەن توپتىڭ ءىس-ارەكەتى جاركەنت جۇرتشىلىعىن عانا ەمەس, جالپى قازاقستان حالقى اراسىندا سەرپىلىس تۋعىزعانى انىق. ەكى ساپاردان كەيىن ءباسپاسوز بەتىندە وربۇلاق شايقاسىنا قاتىستى ونداعان ماقالا جارىق كوردى. بۇل يگىلىكتى ءىس باسقانى ايتپاعاندا, سول تاريحي جايلاۋدا قاننان-قاپەرسىز مال باعىپ جۇرگەن شوپاندار مەن باقتاشىلاردىڭ وزدەرى كۇندە كورەتىن, جۇرگەن جەرمەن-جەكسەن كونە قابىرلەرگە باسقاشا, ەرەكشە ءىلتيپات, قۇرمەتپەن قاراي باستاعانىن بايقاپ, قۋاندىق.
سونداي-اق ىزگىلىكتى ءىستى باستاماس بۇرىن 2017 جىلى قاڭتار ايىندا الىستاعى سامارقانعا جول تارتىپ, داعبيد قىستاعىندا ماحۋمي اعزام قوجا قورىمىندا جاتقان, داڭقتى ءجالاڭتوس ءباھادۇردىڭ باسىنا بارىپ, قۇران باعىشتاپ, تاعزىم ەتتىك. سامارقاندا ۇلى بابا سالدىرعان الەمدىك قۇندىلىقتار قاتارىنا ەنگەن رەگيستان الاڭىنداعى شەردور (ارىستان مەدرەسەسى) مەن ءتىللا حاري (التىنمەن اپتالعان) مەدرەسەلەرىن كورىپ, ريزاشىلىق سەزىمگە بولەنىپ, ۇلىقتاۋعا تۇرارلىق ۇلى بابا ەكەنىنە كوز جەتكىزدىك.
ەسكەرتكىشتىڭ اشىلاتىن ۋاقىتىنا ساناۋلى كۇندەر قالدى. دايىندىقتى قايتا-قايتا شيراتامىز. بۇل جيىننىڭ جاي ءبىر كوڭىل كوتەرىپ, اس-سۋ ءىشىپ, اياق بوساتاتىن كەزەكتى كوپ شارانىڭ ءبىرى بولىپ قالماۋىنا باسا نازار اۋدارىپ وتىرمىز. حالىقارالىق جيىنعا رەسپۋبليكاعا تانىمال قوعام قايراتكەرلەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, عالىمدار, جازۋشىلار, ستۋدەنت جاستار, ورتا مەكتەپتەردىڭ تاريح ءپانى مۇعالىمدەرى كوپتەپ شاقىرىلدى. ماقسات – ەل مەن جەر تاريحى تۋرالى اڭگىمەلەردى جاستاردىڭ ساناسىنا جەتكىزۋ, قۇلاعىنا قۇيۋ. تاراتىڭقىراپ ايتقاندا: «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا «مەن حالقىمنىڭ تاعىلىمى مول تاريحى مەن ىقىلىم زاماننان ارقاۋى ۇزىلمەگەن ۇلتتىق سالت-داستۇرلەرىن الداعى وركەندەۋدىڭ بەرىك ءدىڭى ەتە وتىرىپ, ءاربىر قادامىن نىق باسۋىن, بولاشاققا سەنىممەن بەت الۋىن قالايمىن» دەپ, ەلباسىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى اتاپ وتكەندەي, بۇكىل حالىقتىق رۋحاني جاڭعىرۋ ۇردىسىنەن شەت قالماي, ازاماتتىق ۇستانىمدى تانىتۋ, باستى باعىت بولىپ وتىر. وسى ارادا جىر جامپوزى ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ: ء«وز ۇلىن, ءوز ەرلەرىن ەسكەرمەسە, ەل تەگى قايدان السىن كەمەڭگەردى», دەگەن ەكى جول ولەڭىندەگى قاناتتى قاعيدانىڭ ءتۇپ-تامىرىندا ەلدىڭ كەلەشەگى, ۇلتتىڭ بولاشاعى دەپ نەبىر الاپات قيىندىقتاردى باستان كەشىپ, كيەلى توپىراعىنا جاتتى جولاتپاۋ جولىندا ەرلىك جاساعان بابالاردىڭ, باتىر-باعلانداردىڭ قاھارماندىعى, بۇكىل بولمىسى جاتقانى انىق. سول قاھارماندىقتى ۇمىتپاڭدار دەگەندى دە مەڭزەپ تۇرعانداي. ءبىز سونى ەل بولعان تۇستا مۇلتىكسىز اتقارىپ, كەيىنگى ۇرپاققا امانات ەتىپ, ساباقتاستىقتىڭ التىن ارقاۋىن ۇزبەۋدى ازاماتتىق پارىز سانادىق. پارىزبەن قاتار, كەتكەن ەسەنى تۇگەندەۋدەگى قارىز دەپ ۇقتىق. ەندى سول پارىز جولىنداعى بابالارعا ارنالعان ىرگەلى ءىس-شارا جۇرت يگىلىگىنە اينالسا دەگەن ىزگى نيەتتەن تۋعان ەدى.
بەكەت تۇرعاراەۆ,
«جەتى جارعى جانە قوجابەرگەن جىراۋ»
حالىقارالىق قايىرىمدىلىق قورىنىڭ توراعاسى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, زاڭگەر
