ادەبيەت – اسىل ءسوز, ءومىر وقۋلىعى. ادەبيەت جالپى مادەنيەتپەن, ىشكى مادەنيەتپەن, جان سۇلۋلىعى ءھام مەيىرىم-ماحابباتپەن ۇيلەسىپ, ۇندەسىپ جاتادى. وسىناۋ ادامي اسىل قاسيەتتەرمەن اراسىندا شەك, شەكارا, كەدەرگى-بوگەت بولمايدى, بولماق تا ەمەس. ءومىر وقۋلىعى ميسسياسىن زور جاۋاپكەرشىلىكپەن ادال ارقالاعان ادەبيەت, سايىپ كەلگەندە, ادامداردىڭ, تۇتاس ۇرپاقتاردىڭ, ءبۇتىن حالىقتىڭ تاربيەشىسىنە دە اينالماق. ول جاس ۇرپاقتى, جاڭا ادامدى, الاشىم دەگەن ەلجاندى ازاماتتى تاربيەلەيدى, مىڭ-ميلليون ادامداردىڭ بولاشاق تاعدىرىن ايقىنداپ انىقتايدى. وسى تۇرعىدان كەلگەندە ءاربىر حالىقتىڭ ءوزىن سىيلايتىن ۇلتتىق ادەبيەتى, ونىڭ ىشىندە قازاق ادەبيەتى, وسىناۋ ارداقتى مارتەبەگە لايىقتى ءاربىر اقىن-جازۋشىمىزدىڭ, ءاربىر ادەبيەتشى قالام يەسىنىڭ شىعارماشىلىعى قاشان بولماسىن ۇلت ادەپناماسى بيىگىنەن تابىلۋى ءتيىس دەپ ويلايمىز.
امبەگە ءمالىم, كەز كەلگەن ادەبيەت تۋىندىسىنىڭ نەگىزگى زەرتتەۋ نىسانى, ونداعى ورتالىق تۇلعا ادام دەسەك, ادامشىلىق الىپپەسى ادەپپەن اشىلارى ءشۇباسىز. ادەبيەت – ءومىر مەن تۇرمىستاعى ادەپتىڭ ايناسى. اتا-انا مەن ورتا, قوعام عيبراتى ءوز الدىنا, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ادەبيەتتەن الار ادەپ ونەگەسى از ەمەس. سول ءۇشىن دە ادەبيەتىمىزدىڭ ۇلت تاربيەشىسىنە قويىلار تالاپتارعا, ادەپ پەن ىزگىلىك قاعيداتتارىنا ساي بولماعى لازىم.
قازاق ادەبىنىڭ قاينارى – جىراۋلار پوەزياسىندا. بۇقار جىراۋ مەن شال اقىن جىرلارىندا ەرەن بيىككە كوتەرىلگەن, جات مىنەز بەن انايىلىقتى بويىنا ەش جۇقتىرماعان ادەبي ادەپ اباي ولەڭدەرىندە, عاقليا سوزدەرىندە بارىنشا كەمەل كورىنىس تابادى. «قوبىز بەن دومبىرا الىپ توپتا سارناپ, ماقتاۋ ولەڭ ايتىپتى اركىمگە ارناپ. ءار ەلدەن ولەڭمەنەن قايىر تىلەپ, كەتىرگەن ءسوز قادىرىن, جۇرتتى شارلاپ» دەگەن حاكىم سول زاماننىڭ ادەبي ادەبى قانداي بولماعىن ادەمى كەستەلەي كەلە: «سىي دامەتپە, بەرسە – الما ەش ادامنان, نەڭ كەتەدى جاقسى ولەڭ ءسوز ايتقاننان؟» دەۋى ءسوز ۇستاعان ونەر يەسىنىڭ بەكزات تازالىعىن ارداقتاپ العا تارتادى. مىسالى, اقان سەرى تابارىك بەرىلەتىن, ولجا تۇسەتىن جەردە ەشقاشان ولەڭ ايتپاعان ەكەن, جولدى ءوزىنىڭ ۇستازى ورىنباي اقىنعا بەرىپ وتىرىپتى. مەرەيتويلاردا وقيتىن ولەڭدەرىنە تاكسا بەلگىلەپ, كونۆەرت الىپ, شاپان كيۋگە قۇمارتىپ قۇنىعىپ العان بۇگىنگى وداشىل كەيبىر اقىندارىمىز وسىنى قاپەرگە السا, قۇبا-قۇپ.
«ازىرەت ءالى», «ايداھارسىز» ءسوز ايتۋ, ولەڭدە «التىن يەك, سارى الا قىزدى» دارىپتەۋدەن ساق بولۋ «كارىلىكتى جامانداپ, ءولىم تىلەپ» ارسىزدانباۋ اباي زامانىنىڭ عانا ەمەس, بۇگىن تاڭداعى دا ادەبي ادەپتىڭ وزەگى, كوكەيكەستى ماسەلەسى بولىپ تابىلادى. جەكە تۇلعالاردى, قالتالىلاردىڭ اتا-باباسىن اسىرا دارىپتەپ كوركەم شىعارما-سىماق جازۋ دا ادەبيەتتىڭ ادەبىنەن شەت نارسە. اردىڭ ءىسى دەپ ايتا المايمىز.
ارينە كەز كەلگەن ادەبي ورتادا ادەبيەت ماسەلەلەرى بويىنشا, قوعام مەن حالىقتى تولعاندىرعان تۇيتكىلدى جايتتار جونىندە پىكىرتالاس, تىپتەن, ايتىس-تارتىس ورىن الۋى زاڭدىلىق.وي-پىكىرلەردىڭ بۇكپەسىز ايتىلعانى دۇرىس. ونسىز شىندىق اشىلمايدى, اقيقات ايقىندالمايدى. بىراق پىكىر تالاستىرۋدىڭ ءجونى وسى ەكەن دەپ باسقا شاۋىپ, توسكە وزۋدىڭ, مارتەبەلى مىنبەرلەردى ۇرىس-كەرىس پەن بايبالام-بالاعاتتىڭ ميباتپاق مايدانىنا اينالدىرۋدىڭ ەش قيسىنى جوق. شىعارماشىلىق بىلاي قالىپ, جەكە باسقا ءتيىسۋ, اتام زامانعى پەندەشىلىك كىربىڭ-كيكىلجىڭدەردى تەرمەلەۋ ادەبيەتشى مەن اقىن-جازۋشى اتىنا ابىروي اپەرمەسى حاق. بۇل دەگەنىمىز ەش اقىلعا دا سىيماۋى بىلاي تۇرسىن, ادەبي دە, ادامي دا ادەپپەن ءۇش قايناسا سورپاسى قوسىلمايتىن سورلىلىق دەر ەدىك.
ءبىز بۇل قىنجىلىستى نازالى سوزدەردى جايدان-جاي جازىپ وتىرعان جوقپىز. سوڭعى ۋاقىتتاردا قازاق جازۋشىلارىنىڭ اراسىندا, ادەبي ورتادا وسى ايتقانداي كەلەڭسىزدىكتەر, كەلىسپەۋشىلىكتەر, ادەبي ادەپپەن سىيىسپايتىن جايلار بەلەڭ الىپ بارا جاتقانىن بايقايمىز. تىپتەن, تىرىلەرىمىزدى تۇگەندەپ بولماي, ارۋاقتارمەن الىساتىن, سۇيەگى باياعىدا قۋراپ قالعاندارعا اۋىز سالاتىن ارسىز ءۇردىس شىعىپتى. ۇلىلارىمىزدىڭ ءوزىن نومىرلەپ, مىناۋ انادان ارتىق, جوعارى, بيىك نەمەسە ءپاس, تومەن دەپ, باعاسىن سانتيمەترمەن ولشەپ بەرەتىن بولىپپىز. وسىعان ءبىز, جۇقالاپ ايتقاندا, اڭ-تاڭبىز. ءوزىمىز كىتاپ وقىمايدى دەپ كىنا تاعۋدان جالىقپايتىن جاماعات قاۋىم دا مۇنداي-مۇنداي ەرسى قىلىقتاردىڭ جازۋشى قاۋىمعا جاراسپايتىنىن اڭداپ, ءبىرتۇرلى مۇڭايىپ قالعانداي.
قازاق ادەبيەتى دۇنيەگە ۇلى تۋىندىلار, كەرەمەت شىعارمالار بەرگەن, بەرىپ تە جاتقان كەمەل ادەبيەت. قازاق جازۋشىلارى قاشاننان-اق ۇلت زيالىلارىنىڭ الدىڭعى شەبىندەگى اقتاڭگەرلەرى, ۇلتتىڭ ۇياتى سانالادى. وسىنداي ۇلكەن ميسسيا ارقالاعان قاسيەتتى ورتا بولاشاقتا بولىمسىز اڭگىمەلەرگە بوي الدىرمايدى, تۇڭعيىقتاعى تۇبىنەن تازالاناتىن تەلەگەي تەڭىزدەي جازۋشىنىڭ ازاماتتىق ارىنا, ادەبيەتتىڭ ادەبىنە كىرشىك شالدىرمايدى دەپ سەنەمىز.
قورعانبەك امانجول,
«ەگەمەن قازاقستان»
