اتاپ ايتاتىن بولساق, «تۋعان جەر», «كيەلى جەرلەردىڭ گەوگرافياسى» جانە «100 جاڭا ەسىم» جوبالارى ءساتتى جۇرگىزىلۋدە. وسى جوبالاردى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىم دامىتىلۋدا, مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرى قالپىنا كەلتىرىلدى. قازاق ءتىلىنىڭ جاڭا ءالىپبيىن قولدانىسقا ەنگىزۋ بويىنشا ناقتى قادام جاسالدى. وسىنداي ماڭىزدى باستامانىڭ تاعى ءبىرى – «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم. قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى بويىنشا اۋدارىلعان العاشقى 18 كىتاپ كەشە مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قاتىسۋىمەن كوپشىلىككە تانىستىرىلدى.
القالى جيىنعا بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى, جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسشىلارى مەن جاس عالىمدار, دەپۋتاتتار مەن مينيسترلەر قاتىستى. شارانى ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ەرلان ساعاديەۆ جۇرگىزىپ وتىردى. ەلباسى جيىندى اشىپ بەرگەن سوڭ, ە.ساعاديەۆ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ نەگىزىندە كوپتەگەن جۇيەلى جۇمىستار اتقارىلعانىن, سونىڭ ىشىندە ەڭ ماڭىزدى جوبالارىنىڭ ءبىرى – «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم. 100 جاڭا وقۋلىق» اياسىندا 18 كىتاپتىڭ جارىققا شىققانىن باياندادى. بۇدان سوڭ ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنىڭ ديرەكتورى راۋان كەنجەحان ۇلى جوبانى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جاي-جاپسارىنا كەڭىنەن توقتالدى.
ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى بىلتىر ەلباسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا «جاڭا گۋمانيتارلىق ءبىلىم. قازاق تىلىندەگى 100 جاڭا وقۋلىق» جوباسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا قۇرىلعان بولاتىن. بيۋرو ديرەكتورى بۇل جوبانىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, ءبىر جىل ىشىندە قانداي جۇمىس اتقارىلعانىن ايتا كەلە, الدىڭعى كەزەكتە جارىق كورگەن 18 وقۋلىقتى تانىستىردى. اتاپ ايتقاندا دەرەك دجونستوننىڭ «فيلوسوفيانىڭ قىسقاشا تاريحى: سوكراتتان دەرريداعا دەيىن», ەنتوني دجون مەن پاتريك كەننيدىڭ «باتىس فيلوسوفياسىنىڭ جاڭا تاريحى, انتيكا فيلوسوفياسى» (4 تومدىق, ءى توم) جانە «باتىس فيلوسوفياسىنىڭ جاڭا تاريحى, ورتا عاسىر» (4 تومدىق, ءىى توم), رەمي حەسستىڭ «فيلوسوفيانىڭ تاڭداۋلى 25 كىتابى», دەۆيد برينكەرحوفتىڭ «الەۋمەتتانۋ نەگىزدەرى», دجوردي ريتتسەردىڭ «الەۋمەتتانۋ تەورياسى», ەليوت ارونسوننىڭ «كوپكە ۇمتىلعان جالعىز: الەۋمەتتىك پسيحولوگياعا كىرىسپە», دۋەين پ.شۋلتس پەن سيدنەي ەللەن ءشۋلتستىڭ «قازىرگى پسيحولوگيا تاريحى», دەۆيد مايەرستىڭ «الەۋمەتتىك پسيحولوگيا», گرەگوري مەنكيۋ مەن مارك پ.تەيلوردىڭ «ەكونوميكس», دونالد ف.كۋراتكونىڭ «كاسىپكەرلىك: تەوريا, پروتسەسس, پراكتيكا», ريككي ۆ.گريففيننىڭ «مەنەدجمەنت», كارەن ارمسترونگتىڭ «يۋدايزم, حريستياندىق پەن يسلامداعى 4000 جىلدىق ىزدەنىس: قۇدايتانۋ بايانى», ۆيكتوريا فرومكين, روبەرت رودمان, نينا ءحايمستىڭ ء«تىل بىلىمىنە كىرىسپە», سۆەتلانا تەر-ميناسوۆانىڭ ء«تىل جانە مادەنيەتارالىق كوممۋنيكاتسيا», الان ءبارناردتىڭ «انتروپولوگيا تاريحى مەن تەورياسى», كلاۋس شۆابتىڭ ء«تورتىنشى يندۋستريالىق رەۆوليۋتسيا» دەگەن وقۋلىقتارى قازاق تىلىنە اۋدارىلعان.
شارادا ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ رەكتورى ەرلان سىدىقوۆ, «قازاقستان» رترك» اق باسقارما توراعاسى ەرلان قارين, ءى.جانسۇگىروۆ اتىنداعى جەتىسۋ مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ شەت تىلدەرى مەن اۋدارما كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ايىمجان رىسكيەۆا, «قازاقستان-2050» جالپىۇلتتىق قوزعالىسى كەڭەسىنىڭ توراعاسى مۇحتار مانكەەۆ ءسوز سويلەدى.
جيىندى ەلباسى ءوزى قورىتىندىلادى. پرەزيدەنت «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى باعدارلامالىق ماقالا قازاقستاندىقتار تاراپىنان كەڭ قولداۋعا يە بولعانىن ايتىپ, ونىڭ جەكەلەگەن باعىتتارى بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ناتيجەلەرىنە توقتالدى.
«بارلىق ءوڭىر «تۋعان جەر», «كيەلى جەرلەردىڭ گەوگرافياسى» جانە «100 جاڭا ەسىم» جوبالارىنا اتسالىسىپ جاتىر. ءبىر جىل ىشىندە مەتسەناتتار قاراجاتى ەسەبىنەن الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا ونداعان ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. 700-دەن استام مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرى جوندەلىپ, قايتا قالپىنا كەلتىرىلدى. جۇزدەگەن عىلىمي ەكسپەديتسيالار ۇيىمداستىرىلدى», دەدى پرەزيدەنت.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاق ءتىلىنىڭ جاڭا ءالىپبيىن تالقىلاۋ ۇدەرىسى ءبىرتۇتاس قوعامىمىزدىڭ كەمەلدەنگەنىن تانىتاتىن تاريحي قادامعا اينالعانىن اتاپ ءوتتى.
مەملەكەت باسشىسى رۋحاني جاڭعىرۋ اياسىنداعى جۇمىستاردىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, «100 جاڭا وقۋلىق» جوباسىنىڭ جاس ۇرپاققا ءبىلىم بەرۋ ىسىندەگى ءرولى زور ەكەنىن ايتتى. «جاستارىمىز جوعارى عىلىمي ستاندارتتارعا سايكەس ءبىلىم الۋى ءتيىس. سوندىقتان ءبىز 800 كىتاپتان تۇراتىن ۇزدىك وقۋلىقتاردىڭ اۋقىمدى ءتىزىمىن ازىرلەدىك. ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسى قۇرىلىپ, جۇمىسىنا كىرىستى. ءبىز بۇگىن العاشقى 18 كىتاپتىڭ تانىستىرىلىمىنا جينالىپ وتىرمىز», دەدى ەلباسى.
مەملەكەت باسشىسى بۇل شارانىڭ بۇكىل الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق سالا ءۇشىن ماڭىزدى ەكەنىن ايتىپ, ونىڭ بىرقاتار ەرەكشەلىكتەرىن اتاپ ءوتتى. «بۇگىنگى العاشقى زياتكەرلىك ترانش اقش, رەسەي, ۇلىبريتانيا, فرانتسيا جانە شۆەيتساريا سياقتى الدىڭعى قاتارلى ەلدەردىڭ ەڭ ۇزدىك عىلىمي ەڭبەكتەرىن قامتيدى. بۇل كىتاپتارمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك العان جاستارىمىز كوپ ەمەس», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى ۇسىنىلعان كىتاپتار قازاق تىلىنە تۇپنۇسقادان اۋدارىلعانىن ايرىقشا اتاپ ءوتتى. ال بۇگىنگى ءىس-شارا رۋحاني جاڭعىرۋ باعدارلاماسىنىڭ جاڭا كەزەڭىن باستايتىنىن ايتتى. «بۇل – اۋقىمدى ەنتسيكلوپەديالىق ىزدەنىس ارقىلى ادامزات دامۋىنىڭ كوكجيەگىنە جول اشاتىن كەزەڭ. بۇگىندە زياتكەرلىك دامۋ ۇدەرىسىنەن تۋىنداعان تىڭ سەرپىننىڭ ارقاسىندا رۋحاني رەۆوليۋتسيا باستاۋ الىپ كەلەدى», دەدى پرەزيدەنت.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ, سونداي-اق قازىرگى جاعدايدا الەمنىڭ دامۋى كوبىنە ينجەنەرلىك عىلىمنىڭ الەۋەتىمەن انىقتالاتىنىنا نازار اۋدارىپ, وزىق تەحنولوگيالاردى پايدالانۋدىڭ ماقساتتارىن ۇعىنۋ ماڭىزدى ەكەندىگىن تىلگە تيەك ەتتى.
«عىلىمي تانىم – زاماناۋي ۇلتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىنىڭ باستى شارتى. جاڭا وقۋلىقتار ءبىلىمنىڭ ناعىز ەنتسيكلوپەدياسى بولىپ سانالادى. بۇگىندە وقۋ ءادىسى عانا ەمەس, سونداي-اق ونىڭ مازمۇنى دا ماڭىزدى. وسىعان وراي «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى بەس جىلعا ارنالعان جالپىۇلتتىق ءبىلىم بەرۋ ءىسىن جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى الەمدىك تاجىريبەدە مۇنداي كەشەندى باعدارلامانىڭ ىسكە اسىرىلۋى سيرەك كەزدەسەتىنىن اتاپ ءوتتى. «جاڭا وقۋلىقتار – ەكسكليۋزيۆتى گۋمانيتارلىق كىتاپحانا. بۇل وقۋلىقتار كوپشىلىك ءۇشىن كىتاپ تۇرىندە, ەلەكتروندى ونلاين نۇسقاسىندا جانە ۇزدىك لەكتورلاردىڭ اشىق دارىستەرىنىڭ ۆيدەوتەكاسى سياقتى ءۇش فورماتتا قولجەتىمدى بولماق. كىتاپتار لاتىن قارپىندە باسىپ شىعارىلعاننان كەيىن, ولاردى شەتەلدە تۇراتىن جاستارىمىز دا وقي الاتىن بولادى», دەدى پرەزيدەنت.
نۇرسۇلتان نازارباەۆ جوبانى ىسكە اسىرۋدىڭ ارقاسىندا قازاقستاندا اۋدارما ءىسىنىڭ جاڭا مادەنيەتى قالىپتاسقانىن اتاپ ءوتتى. بۇدان بولەك, قازاقستان پرەزيدەنتى ەلىمىز بەن قوعامىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ فاكتورىنىڭ ماڭىزدىلىعى جونىندە ايتتى.
«رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى جاستارىمىزدىڭ بولاشاعى ءۇشىن ىسكە اسىرىلۋدا. وسى ورايدا, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ونى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەندى تۇردە اتسالىسقانى اسا ماڭىزدى. ءبىز بۇگىن تاۋەلسىزدىك جىلدارى قالىپتاسقان عىلىمي-كادرلىق الەۋەتىمىزدىڭ زور ەكەنىنە تاعى دا كوز جەتكىزدىك», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى ۇشتىلدىلىك قاعيداتىن ساقتاۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, بيىل بىرنەشە شەتەلدىك وقۋلىقتى ورىس تىلىنە دە اۋدارۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدى تاپسىردى. قورىتىندىسىندا قازاقستان ۇكىمەتى مەن ۇلتتىق اۋدارما بيۋروسىنا بىرقاتار ناقتى تاپسىرما بەردى.
«بىرىنشىدەن, 2018 جىلعا جوسپارلانعان 30 كىتاپتىڭ ءارى قاراي ساپالى اۋدارىلۋىن جانە باسىلىپ شىعۋىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. قارجىلاندىرۋ ۋاقتىلى ءارى تولىق بولىنۋگە ءتيىس. كەلەسى جىلى اۋدارىلادى دەپ جوسپارلانعان وقۋلىقتار ءوز ۋاقىتىندا ىرىكتەلىپ, تالداۋدان وتكىزىلۋى كەرەك. ەكىنشىدەن, بۇل وقۋلىقتاردى ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنە ءتيىمدى تۇردە ەنگىزۋ – ماڭىزدى مىندەتتەردىڭ ءبىرى. وسى وقۋلىقتار بويىنشا وقىتىلاتىن پاندەر جاڭا وقۋ جىلىنىڭ ءبىلىم بەرۋ باعدارلامالارىنا ەنگىزىلۋى قاجەت. ۇشىنشىدەن, عىلىمي تاجىريبەدە قولدانىلاتىن بارلىق تەرميندەردى جۇيەلەندىرىپ, گۋمانيتارلىق جانە ەكونوميكالىق لەكسيكانىڭ جاڭا تۇسىندىرمە سوزدىگىن شىعارۋدى تاپسىرامىن», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
سونىمەن قاتار پرەزيدەنت ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگان مەن قازاقستان ۇكىمەتى تاراپىنان جوبانىڭ ساپالى جۇزەگە اسىرىلۋىنا ءتيىستى باقىلاۋ جاساۋدى تاپسىردى. «تورتىنشىدەن, وقۋلىقتار كادىمگى كىتاپتار سياقتى باسىلىپ شىعۋى كەرەك. سونىمەن قاتار ونلاين ءبىلىم بەرۋ ءىسىن دامىتۋ قاجەت. قازىر دامىعان ەلدەردە ۆيرتۋالدى ۋنيۆەرسيتەتتەر بار. «قازاقستاننىڭ اشىق ۋنيۆەرسيتەتى» جان-جاقتى قولداۋ تابۋى كەرەك. اشىق لەكتسيالار ۆيدەوتەكالارىنىڭ جانە سولاردىڭ نەگىزىندە دايىندالاتىن وقۋلىقتاردىڭ ساپاسىن قاداعالاۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەت. بەسىنشىدەن, «100 جاڭا وقۋلىق» جوباسى عىلىمي اۋدارما مەكتەپتەرىن دامىتۋ ىسىندە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. سوندىقتان اۋدارما سالاسىندا تاجىريبەنىڭ, ءبىلىمنىڭ جانە كاسىبي داعدىنىڭ جۇيەلى دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
دينارا بىتىك,
«ەگەمەن قازاقستان»
