جيدداداعى ۇلكەن جيىن

قازاقستان رەسپۋبليكاسى يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى­نىڭ (يىۇ) توراعاسى رەتىندە بىرقاتار جۇمىستار اتقارۋدا. ەلى­مىز­دىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرجان قازىحانوۆ وسى ۇيىمداعى توراعالىق شەڭبەرىندە جيددا قالاسىنا كەلىپ, يىۇ شتاب-ءپا­تەرىندە مينيسترلىك دەڭگەيىندەگى اتقارۋشى كوميتەتتىڭ كەڭەي­تىلگەن وتىرىسىن وتكىزدى. جاقسىباي سامرات –  جيددادان. ساۋد ارابياسى – باتىسىندا قىزىل تەڭىز, سولتۇستىك-شىعى­سىن­دا پارسى شىعاناعىمەن شاي­ى­لاتىن اراب الەمىندەگى جەر كولەمى جاعىنان ءىرى مەملە­كەت­تەردىڭ ءبىرى. ول يوردانيا, يراك, كۋۆەيت, كاتار, ءباا, ومان جانە يەمەن مەملەكەتتەرىمەن شەكتەسەدى. بۇل ەلدى «ەكى مەشىتتىڭ ەلى» دەپ تە اتايدى. ويتكەنى, مۇندا مەككە مەن مەدينە سەكىلدى يسلامنىڭ ەكى قاسيەتتى قالاسى ورنالاسقان. جىل سايىن 4 ملن.-عا جۋىق ادام قاجىلىق پارىزىن وتەۋگە كەلەدى. ساۋد ارابياسىنىڭ اتاۋى باسقارۋشى اۋلەتتىڭ (ساۋديتتەر) ەسىمىنەن الىنعان. قازىر الەمدە باسقارۋشى اۋلەتتىڭ اتاۋىن العان ساۋديادان باسقا يوردانيا حاشيميتتىك كورولدىگى جانە ليحتەنشتەين عانا بار. ساۋد ارابياسىنىڭ اۋماعىن­دا مۇنايدىڭ الەمدەگى اسا ءىرى قورى شوعىرلانعان. سونىڭ ار­قاسىندا ساۋديا مۇناي ەكسپورتى بويىنشا الەمدە ەڭ الدىڭعى ورىنداردىڭ ءبىرىن الادى. 2009 جىلى مۇناي ءوندىرۋ مەن ەكس­پورتتاۋ بويىنشا الەمدە رەسەيدەن كەيىنگى ەكىنشى ورىندى يەلەندى. مۇناي ەكسپورتى سىرتقا تاۋار شىعارۋ بالانسىندا 95 پايىزدىق ۇلەستى قامتىپ وتىر. سونىمەن بىرگە, ول ەل كىرىسىنىڭ 75 پايىزىن قۇرايدى. جيددا – ساۋد ارابياسىنىڭ باتىس بولىگىندە ورنالاسقان اسا ءىرى قالانىڭ ءبىرى. ونىڭ حالقى 3,6 ملن. ادام. ەلدىڭ استاناسى ەر-ريادتان كەيىنگى ۇلكەن قالا وسى. قىزىل تەڭىزگە شىعاتىن ەڭ ۇلكەن پورتتى قالا دا وسى. جىل سايىن مەككە مەن مەدينەگە قاجىلىق پارىزىن اتقارۋعا كەمەمەن كەلەتىن ميلليونداعان مۇسىلمان ال­دىمەن وسى قالاعا تۇسەدى. مەككە مەن جيددانىڭ اراسى 75 شا­قىرىم. مۇنىڭ ءوزى قالا بيۋد­جە­تىنىڭ كىرىس بولىگىن ەسەلەپ ارت­تىرادى. جيددا الماتى قالا­سىمەن باۋىرلاس شاھار بولىپ تابىلادى. ەكى قالانىڭ اراسىندا تىعىز ىنتىماقتاستىق ورناعان. الەمدە بۇۇ-دان كەيىن ەكىنشى حالىقارالىق ۇيىم بولىپ تا­بى­لاتىن يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمىنىڭ شتاب-پاتەرى وسى قا­لادا ورنالاسقان. يىۇ مۇسىلمان الەمىنىڭ مۇددەسىن حالىقارالىق ارەنادا قورعايتىن جالعىز اي­ماقتىق ۇيىم بولىپ تابىلادى. قازىر ول ازيا, افريكا, ەۋروپا جانە وڭتۇستىك امەريكا ەلدە­رىنىڭ 1,6 ملرد. حالقى بار 57 مەملەكەتىنىڭ باسىن قوسىپ وتىر. ۇيىمنىڭ ءوزى 1969 جىلى قۇ­رىل­عان. قازىر ونىڭ ءتۇرلى فۋنكتسيالار ات­قاراتىن ينستيتۋتتارىنىڭ سانى 26-عا جەتكەن. قۇرىلعان كەزىنەن 2011 جىلى قازاقستاندا بول­عان سىرتقى ىستەر مينيستر­لەرىنىڭ 38-سەسسياسىنا دەيىن ۇيىم يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمى دەپ اتال­دى. وسى سەسسيادا ونىڭ اتاۋى قازاقستان پرە­زيدەنتىنىڭ ۇسىنىسىمەن يسلام ىنتىماق­تاس­تىعى ۇيىمى دەگەن جاڭا اتاۋ الدى. بۇگىنگى كۇنى يىۇ قاراس­تىرا­تىن نەگىزگى ماسەلەلەر قاتارىندا اراب-يزرايل كيكىلجىڭىن رەتتەۋ, «سوزىلمالى سىرقاتتاردىڭ» ەمىن تابۋ, تەرروريزم مەن ەكسترەميزمگە قارسى كۇرەس, جاپپاي قىرىپ-جويا­تىن قارۋلاردى تاراتپاۋ, ادام قۇ­قىن قورعاۋ سەكىلدى پروبلەمالار بار. سونداي اق, افريكانىڭ كەدەي ەلدەرىنە ەكونوميكالىق كومەك, ولار­­دىڭ ورتا جانە شاعىن بيزنەستەرىن قولداۋ, تۋريزم مەن كولىك سالاسىن دامىتۋعا جاردەم بەرۋ سياقتى ماسەلەلەر قاراس­تى­رى­لادى. قازاقستان توراعالىعى شەڭبە­رىندە 2011 جىلعى 17 تامىزدا ىس­تامبۇل قالاسىندا سومالي ماسە­لەلەرىنە ارنالعان اتقارۋ كومي­تەتىنىڭ وتىرىسى بولىپ ءوتتى. ال 19 قىركۇيەكتە نيۋ-يوركتە اتقا­رۋ­شى كوميتەت مۇشەلەرىنىڭ بەيرەسمي كەزدەسۋى , ال 22 قىر­كۇيەكتە وسى قالادا يىۇ – ەو شەڭ­بە­رىندە وتىرىس بولدى. 29 قىر­­كۇيەك پەن 1 قازان ارالىعىندا استانادا يىۇ-عا مۇشە-مەملەكەتتەر دەن­­­­ساۋلىق ساقتاۋ مي­نيستر­لەرىنىڭ 3-ءشى كونفەرەنتسياسى ءوتتى. 2011 جىلدىڭ 17-20 قازانى ارالىعىندا يىۇ ەكونوميكالىق جانە ساۋدا جونىندەگى تۇراقتى كو­مي­تەتىنىڭ 27-سەسسياسى شەڭبە­رىن­دە ىستامبۇل قالاسىندا قازاق­ستان­نىڭ توراعالىعىمەن ورتالىق ازياداعى ىنتىماقتاستىق ءجونىن­دەگى ءىس-قيمىل جوسپارىن ىسكە اسى­رۋدى تالقىلاعان 1-ءشى وتىرىس بولدى. يىۇ شەڭبەرىندە ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى جۇيەسىن قۇرۋ ءجونىن­دە­گى قازاقستاننىڭ باستا­ما­سى تا­بىس­­تى ىسكە اسۋدا. وسى ورايدا از­ىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى ءجونىن­دەگى كە­ڭەس قۇرۋ تۋرالى ءتيىستى قۇ­جات­تار­دى ازىرلەۋ جۇمىستارىنىڭ ساپا­لى جۇرگىزىلگەنىن اتاپ ايتقان ابزال. قازاقستاننىڭ ۇيىم شەڭ­بە­رىندە ەنەرگەتيكا سالاسى بويىنشا ينۆەستيتسيالىق جانە تەحنولو­گيا­لىق ىنتىماقتاستىق ورناتۋ, شا­عىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ قورىن قۇرۋ, يسلام بانكينگىن دا­مىتۋ جونىندەگى ۇسىنىستارى يسلام دامۋ بانكى تاراپىنان قولداۋ تاپتى. سونىمەن بىرگە, پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ قازاقستاندىق توراعالىق شەڭبەرىندە مۇسىلمان ەكونوميكاسىنىڭ ون جەتەكشى ەلى­نىڭ ۇنقاتىسۋ الاڭىن قۇرۋ, يىۇ G20 فورۋمىنا يىۇ قاتىسۋى جونىندەگى باستامالارى ىسكە اسى­رىلۋدا. ال الداعى ۋاقىتتا قازاق­ستان­دىق توراعالىق شەڭبەرىندە ءدىن­با­سىلاردىڭ حالىقارالىق فورۋمى, «يسلامنىڭ تمد ەلدەرىندەگى ءرو­لى» اتتى كونفەرەنتسيا, يسلام عى­لىم اكادەمياسىنىڭ وتىرىسى سياقتى بىرقاتار شارالار وتەدى. سونىمەن بىرگە, افريكا مەن تاياۋ شىعىس ەلدەرى ماسەلەلەرىنىڭ تۇ­راقتانۋى, سوماليگە گۋماني­تار­لىق كومەك بەرۋ سەكىلدى ماسەلەلەر دە نازاردان تىس قالمايدى. يىۇ اتقارۋشى كوميتەتىنىڭ جيدداداعى كەڭەيتىلگەن وتىرىسى تۋرالى كەلەسى نومىردە حابار­لاي­تىن بولامىز.