اگروونەركاسىپتىك كەشەن تسيفرلى جۇيەگە قادام باسادى

كۇنى كەشە اۋىل شارۋا­شى­لىعى ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ارمان ەۆنيەۆ «اوك-ءتى تسيفرلاندىرۋ كۇنى» اياسىندا بىرنەشە يننوۆاتسيالىق جوبانى تانىستىردى. وتاندىق كاسىپكەرلەر ارقىلى اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى اق­پا­را­تتىق تەحنولوگيالاردى دامى­تۋ­دى ماقسات ەتكەن شارادا, تسيفر­لاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋدەگى تۇيتكىلدى ما­سەلەلەر تىزبەكتەلىپ, بولاشاقتىڭ ەنشىسىنە ەنەتىن جوسپارلار بەكىتىلدى. سو­لار­دىڭ ءبىرسىپىراسىنا كەڭىرەك توقتالا كەتسەك, اتالعان مينيسترلىك بۇگىنگى كۇنى «تسيفرلى قازاقستان» مەم­لە­كەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا 4 جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى كوزدەپ وتىر. اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن وتكىزۋدى جۇيەلەۋدە, ەكس­پورت نارىعىن دامىتۋدا سان­دىق جۇيەنىڭ بەرەرى مول. وسى نە­گىزدە كەلەر جىلى مال شا­رۋا­شى­لىعى, وسىمدىك جانە بالىق ونىمدەرىن باقىلاۋ ماق­سا­­تىندا مونيتورينگ جاسالىپ, اق­پاراتتى ەلەكتروندى تۇردە الۋ مۇمكىن بولماق. مىسالى, جاڭا تۋعان مال بىردەن تىركەلىپ, سوعان قاتىستى بارلىق اقپاراتتار, قان­داي ەكپە العانىنان باستاپ, قاي جەردە سويىلعانى, ەتتىڭ قاي بازاردا سا­تى­لا­تىنى انىق ەلەكتروندى بازادا تىر­كەلەتىن بولادى. بۇل ارقىلى ساتىپ الۋ­شىلاردىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى قامتاماسىز ەتىلمەك. ءاربىر كەزەڭدە مال­دىڭ تازا ەكە­نى­نە كوز جەتكىزىلگەننەن كە­ي­­ىن ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ دا سانى ارتادى دەگەن سەنىم بار. قازىرگى ۋاقىتتا مال شارۋاشىلىعىنا قاتىس­تى ەت يمپورت­تاۋشى ەلدەر­دىڭ نەگىزگى تالاپتارى بويى­­نشا ءونىمنىڭ ءوندىرىلۋ بارىسىنا قا­تىس­تى اقپاراتتىڭ تولىققاندى بە­رىلۋى ماڭىزدى. سوندىقتان بۇل باعىتتاردا كەيبىر تۇيتكىلدەردىڭ تالماۋرىن تۇسىن ءدوپ باسۋعا ساندىق جۇيە تاپتىرماس شەشىم.

مينيسترلىك باسىمدىق بەرگەن ەكىنشى باستاما – ەلەكتروندى ساۋدا-ساتتىقتى دامىتۋ. مەم­لە­كەتتىك كورسەتىلەتىن قىز­مەت­تەر­دى دامىتۋ جانە اوك-ءتى تسيفر­لان­دىرۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى باۋىرجان ايىمبەتوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدەگى استىق شا­رۋاشىلىعىمەن اينالىسا­تىن كاسىپكەرلەر قازىرگى تاڭدا ەلەكتروندى فورماتتا ءوز ونىمدەرىن سا­تۋدى قولعا العان. وسىدان ەكى جىل بۇ­رىن ىسكە قوسىلعان minagro.kz ۆەب-پور­تا­لىنا 195-كە جۋىق ءىرى استىق قويماسى تىركەلگەن. ال ونلاين تۇردە ساۋدا جاساۋ مۇمكىندىگىنەن بەيحابار شارۋا­لار قانشاما؟ قويماداعى استىق­تى كۇندە باقىلاۋدا ۇستا­عاننان گورى, بارلىق ءمان-جاي­دىڭ اق-قاراسىن ۇيدە وتىرىپ تا ەلەكتروندى تۇردە قاداعالاۋعا بولادى. سونىمەن قاتار كەز كەل­گەن استىق ساتىپ الۋشى ءۇشىن قويماداعى ءونىم جايىندا اق­پا­رات جۇيەدە تىركەلگەن. ءتىپ­تى كە­­لىسىمشارت جاساۋ, ونى زاڭ­داس­تى­رۋ دا «اقىلدى تەح­نو­لو­گيا­نىڭ» كومەگىمەن شەشىمىن تاۋىپ وتىر. ايتا كەتەر­لىگى, جۇيەنىڭ قولدانىس اياسى دا ارتىپ كەلەدى. بۇعان دەيىن تىركەلگەندەر سانى 4 مىڭ بولسا, قازىر 39 مىڭعا جەتكەن.

«ەندىگى مەجە جۇيەنىڭ اۋقىمىن شەتەلدىك استىق يم­­پورت­تاۋشى ەلدەر­گە دە قول­جە­­تىم­دى بولاتىنداي دەڭ­گەي­گە جەت­­كىزۋ. وسى ماسەلە جان-جاق­تى تال­قىلانىپ, ءبىزدىڭ نازارىمىز­دا بولادى. استىق ونىمدەرىن جەت­­كىزۋدە تەمىر جول سالاسىندا دا تسيفرلاندىرۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ جوس­­پارلانىپ وتىر. بۇ­عان قوسا, مال شارۋاشىلىعىندا دا ون­لاين رەجيمىندە ساۋدا-ساتتىق جاساۋ مۇم­كىندىگىن قولجەتىمدى ەتە­مىز. اتالعان با­عىتتار بويىن­شا اوك-دەگى 101 مەم­لە­كەتتىك قىزمەت كور­سە­تۋ مەن وعان بايلا­نىستى پرو­تسەس­تەر اۆتوماتتاندى­رىلاتىن بولادى», دەيدى ب.ايىمبەتوۆ.

ءىت-تەحنولوگيالاردى ناقتى ەگىن­شىلىك پەن SMART فەرمالار­دا پايدالانۋدى دامىتۋ ءۇشىن بيزنەس وكىلدەرىن تارتۋعا مينيس­تر­لىك مۇرىندىق بولماق. ياعني, ءوز كاسىبىنىڭ كوش ىلگەرى دامۋىن, باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىن كوز­دەگەن شارۋا, كاسىبىن ساندىق فور­­مات­قا سايكەستەندىرەدى. الدى­مەن جاڭا تەحنولوگيانىڭ جىلىگىن شا­عىپ, مايىن ىشكەن سالا ماماندارى ۇسىن­عان جوبالاردىڭ ىشىنەن ءتيىمدىسى ينۆەستيتسيالانادى. بۇل رەتتە, مەملەكەت ونلاين ساۋ­دا جۇيەسىن قولعا العان ءىت- مامان­­دارىنا سالىق جۇيەسىندە جەڭىل­دىك­تەر قاراستىرۋدى كوزدەيدى.

كانادا, وڭتۇستىك كورەيا, مالايزيا, سينگاپۋر, اقش سياق­تى دامىعان ەلدەردە اقپاراتتىق دامىتۋ ستراتەگياسى ءساتتى ىسكە اسقانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. وسى رەتتە اۋىل شارۋاشىلىعىن تسيفر­لاندىرۋ اياسىندا بىرقاتار ەلدەردىڭ كومپانيالارى ءوز ۇسىنىستارىن بىلدىرگەن.

نەگىزىندە ساندىق فورماتقا تولىقتاي كوشىرۋدىڭ ءار ەلدە جولى, باعىتى ارقالاي. ماسەلە شەت­ەل­دىكتەر ۇسىنعان جوبا باعا­سى­نىڭ قىمباتتىعىندا بولىپ وتىر. قازىر­گى ۋاقىتتا ءوز زاڭ­دار­ىمىزعا ساي­كەس­تەندىرىپ, اۋ­سترا­ليانىڭ قولدا­نى­سىنداعى ادىستەمە بويىنشا جۇمىس ىستەمەكپىز. ايتا كەتۋ كەرەك, بۇل ەل ەت تاسىمالى بويىنشا ۇزدىكتەر قا­تارىندا. ال اۋستراليالىقتار ءوز كەزە­گىندە ءبىزدىڭ ەل ارقىلى قىتايمەن ەت تاسىمالىنا كەتەتىن لوگيستيكالىق شى­عىن­­داردى ازايتۋدى كوزدەپ وتىر, دەدى باۋىرجان ايىمبەتوۆ.

ەگىنشىلىك شارۋاشىلىعى ءۇشىن ەلەكتروندى جۇيەنىڭ بەرەرى مول

اۋىل شارۋاشىلىعىن تسيفرلاندىرۋ اياسىندا ەگىنشىلىك ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋ فەرمەرلەرگە وندىرىستىك تيىمدىلىكتى اي­تار­لىقتاي جاقسارتۋعا جانە كە­شەندى تۇردە اۋىل شارۋا­شى­لىعى ءوندىرىسىنىڭ شىعىنىن كە­مىن­دە 25 پايىزعا ازايتۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. نەگىزگى ماقسات − وندى­رۋشىلەردىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ, باعانى تۇراقتاندىرۋ, ەگىس القاپ­تارىن جاقسارتۋ. ەگىن­شىلىك ەلە­مەن­تى ەگىستىكتەردىڭ ەلەك­تروندى كار­تالارىن جاساپ, اۋا رايىنىڭ ناقتى دەرەكتەرىن انىق­تاپ, سەنسور مەن داتچيكتەر جا­نە كوسمونيتورينگ جاساۋدى بى­رىز­دىلەندىرۋ ءۇشىن قاجەت.

ەگىنشىلىك سالاسىنداعى ديف­فە­رەن­تسيالانعان جۇيەدە اۋا راي­ىنىڭ ىقپا­لى, اگرو­حيميالىق جاعداي, ىلعال­دىلىق جان-جاقتى قامتىلادى. بۇگىنگى كۇنگە دەيىن ەگىن ەگەتىن جەردىڭ بارلىعىنا تىڭايتقىش سەبىلەدى, جاڭا تەحنولوگيالىق جۇيە بويىنشا ەلەكتروندى كارتا جاسالىپ, وعان اگروحيميالىق, مەتەومالىمەتتەر تىركەلىپ تراكتور ارقىلى ناقتى قاي جەرگە تىڭايتقىش سەبۋ كەرەكتىگى اۆتوماتتاندىرىلادى. بۇل جۇيەگە كوشۋ ءۇشىن جاڭا تەحنيكالار الۋ قاجەت بولادى, دەدى باۋىرجان سادۋاقاس ۇلى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي باعدارلامالار شەت­ەلدەردە ءوز تيىمدىلىگىن كور­سەتىپ وتىر. ال بىزدە جاڭا تەح­نولوگيالىق باستامالارعا ۇمتىل­عان شارۋالارعا سۋبسيديا بەرۋ ارقىلى قاجەتتى تەحنيكالارمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانىپ وتىر. جىل سوڭىنا دەيىن ناقتى قان­شا قاراجات كولەمىندە تەح­نيكالىق جابدىقتار الۋ كەرەكتىگى اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى تاراپىنان انىقتالاتىن بولادى.

مەملەكەت جەكەلەگەن شارۋا­لار­­دان بەلگىلى ءبىر مول­شەر­دە اس­تىق ساتىپ الۋ بارىسىندا كوك­تەمدە جەرگە استىقتىڭ تولىق­تاي ەگىلگەنىن, الىناتىن ءونىمنىڭ كو­لەمى سوعان سايكەستىگىن انىقتاۋ ماق­ساتىندا ەلەكتروندى كارتانى ەن­گىزىپ, وعان كوسمومونيتورينگ جۇك­تەگەن. سول بويىنشا ءار شارۋا كارتادا ءوزى ەگىن ەككەن جەرىن بەل­گى­لەپ كورسەتەدى. ءوز كە­زەگىندە جەر سەرىگى ارقىلى شارۋانىڭ بي­­ىلعى جى­لى ەگىن ەككەن-ەكپەگەنى, كو­ل­ە­­مى ناقتىلانىپ وتىرادى. ەگەر شا­رۋا­­­شىلىق شامادان كوپ ءونىم الاتى­نىن مالىمدەسە, جەر سەرى­گىنىڭ NDVI يندەكسى ارقىلى كەلگەن مالىمەت ونى جوققا شىعارا الادى. بۇل شارۋانىڭ استىقتى ءوزى ەكپەي, ارزان باعاعا ساتىپ العانىن جانە ونى كوتەرمە باعاعا وتكىزىپ وتىرعانىن انىقتايدى. وسىنداي اۋىردىڭ استى, جەڭىلدىڭ ۇستىمەن ءجۇرىپ, پايدا تابۋعا قام جاساعاندارعا ەلەكتروندى جۇيە شەكتەۋ قويادى.

ەل پرەزيدەنتى بيىلعى حالىق­قا جولداۋىنىڭ ءبىر باعىتىن «اقىلدى تەحنولوگيالار» – اگرو­ونەركاسىپ كەشەنىن قارقىندى دامىتۋ مۇمكىندىگى» دەپ بەكەر اتاعان جوق. ەلدەگى قاراسى قا­لىڭ كوپشىلىكتىڭ باستى تابىس كوزى – اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ دا­مۋى ەل ەكونوميكاسىنىڭ دا تۇراق­تى­لىعىن قامتاماسىز ەتەدى.

ەركەجان ايتقازى,

«ەگەمەن قازاقستان»