شامامەن 5-سىنىپتا وقيتىن كەزىم بولسا كەرەك, فاريزا اپايدىڭ تەلەديدارداعى ءبىر باعدارلاماعا قاتىسىپ, سۇحبات بەرگەنىن كورىپ, ونىڭ ايتقان سىرعا تولى اسەرلى اڭگىمەلەرىن قۇمارتا تىڭداپ, مەن دە وسى كىسى سەكىلدى ولەڭ جازسام, اقىن بولسام دەپ ارماندادىم. ەڭ العاش ونەرگە, شىعارماشىلىققا دەگەن قۇلشىنىسىمنىڭ ارتۋىنا, قولىما قالام الىپ, ولەڭ جازۋىما دا وسى اپايىمىزعا دەگەن ەلىكتەۋشىلىگىم سەبەپكەر بولدى. ول كەزدە ءوزىم ارمانداپ جۇرگەن, ءپىر تۇتقان فاريزا اپامىزبەن كەلەشەكتە جولىعىپ, ەتەنە ارالاسىپ, جاقىن قارىم-قاتىناستا بولامىن-اۋ دەگەن وي, البەتتە, ءۇش ۇيىقتاسام دا تۇسىمە كىرمەگەن ەدى...
فاريزا اپايمەن العاش رەت جۇزبە-ءجۇز تانىسقانىم 1988 جىلدىڭ ناۋرىز ايى بولاتىن. كابينەتىنە ۇيالىڭقىراپ كىرگەنىمدە: «كەل, كەل, قىسىلما» دەپ اپاي مەنى بۇرىننان تانيتىن ادامداي قاسىنا شاقىردى.
سول العاشقى جۇزبە-ءجۇز كەزدەسۋ بارىسىندا اپاي ەكەۋمىز جاقىنىراق تانىسىپ, ول كىسى ماعان پوەزيا تۋرالى, جۋرناليستيكا جايىندا ءبىراز اڭگىمەسىن ايتتى. «قىزىم, جۋرناليستيكا ماماندىعىن تاڭداعان ەكەنسىڭ. قىز بالاعا نەگىزى جۋرناليست بولۋ وڭاي ەمەس. جۇرت مەنى كوبىنە اقىن دەپ قانا بىلەدى, بىراق وسى جۋرناليستيكانىڭ مايىن ىشكەن ادامنىڭ ءبىرى مەنمىن. جۋرناليست بولۋدىڭ قىزىعىن دا, شىجىعىن دا, ءبارىن كورىپ, وسىدان شىڭدالىپ ءوسىپ بارىپ, وسىنداي دارەجەگە جەتتىم», دەگەنى بار.
اپايمەن بولعان وسى ءبىر قىسقا عانا كەزدەسۋدە ول كىسى ماعان ومىرلىك ساباق بولاتىن تالاي جايتتاردى ايتتى. قىز بالاعا قالاي جۋرناليست بولۋ كەرەك, قانداي تاقىرىپتاردا قالام تەربەۋ قاجەتتىگى جايىندا اڭگىمەلەپ, ۇلگى الۋعا بولاتىن, جۋرناليستيكا سالاسىنا ەڭبەگى سىڭگەن بىرقاتار ايەل جۋرناليستەردىڭ ەسىمدەرىن اتادى.
سول العاشقى كەزدەسۋدەن كەيىن ءبىز تالاي رەت جۇزدەسىپ, ارالاسىپ جۇردىك. الماتىداعى بۇرىنعى لەنين داڭعىلى بويىنداعى اپايدىڭ ۇيىنە بارىپ, شاي ءىشىپ, اڭگىمە-دۇكەن قۇراتىنبىز. ەسىمدە قالعانى, وسىنداي باسقوسۋلار كەزىندە اپاي: ء«اي, ەلدىڭ ءبارى مەنى اقىن دەيدى دە, جۋرناليست بولعانىمدى ايتپايدى. العاشقى ماماندىعىم مۇعالىم بولسا دا, تۇڭعىش ەڭبەك جولىم جۋرناليست بولۋدان باستالعان. ەڭ العاش وسى جۋرناليستيكانىڭ وتىمەن كىرىپ, ك ۇلىمەن شىققان, وسى سالادا تالماي ەڭبەك ەتكەندەردىڭ ءبىرى مەن ەدىم. مەنى حالىققا تانىمال قىلعان, ەڭ بىرىنشىدەن, اقىندىعىم ەمەس, جۋرناليستىك قىزمەتىم. بىراق قازىرگى ۇلكەن جۋرناليستەردىڭ بىرەن-سارانى عانا بولماسا, جاستار جاعى مۇلدەم مەنىڭ جۋرناليستىك قىزمەتىم جايلى بىلمەيدى», دەپ ءجيى ايتىپ وتىراتىن.
سول كەزدە-اق مەندە: «راسىندا, اپايدىڭ جۋرناليستىك قىرىن ەشكىم زەرتتەپ كورمەپتى. وسىنى ءبىر قولعا الىپ, زەرتتەپ, ەل نازارىنا ۇسىنسام», دەگەن وي ۇشقىندارى پايدا بولعان ەدى. الايدا «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندەگى قىم-قۋات تىرلىك, قاربالاس جۇمىس, ودان كەيىن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىندەگى قىزمەتىم بارىسىنداعى كۇندەلىكتى كۇيبەڭ تىرشىلىكتەن ونى قولعا الۋدىڭ ءساتى دە بولا قويمادى. سودان مەن ۆەنگرياداعى ەلشىلىكتە جۇمىس ىستەپ كەلگەننەن كەيىن عانا وسى ويىم ءپىسىپ-جەتىلىپ, ءوزىنىڭ شىرقاۋ شەگىنە جەتتى.
مەن ول كىسىنىڭ اقىندىق تالانتىنان گورى, جانىنا جاقىن, ءوزىم زەرتتەگەن جۋرناليستىك قىرىنا كوپ ءمان بەرۋگە تىرىستىم. فاريزا اپايدىڭ پۋبليتسيستيكاسىن زەرتتەپ, عىلىمي اينالىمعا ءتۇسىرىپ, كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا جازسام قايتەدى دەگەن ويمەن اپايعا بارعانىمدا, ول كىسى بىردەن قولداي جونەلدى. ءوزىنىڭ كابينەتىنە كىرىپ, ءۇش-ءتورت سارعايعان پاپكانى الىپ شىقتى. سولاردىڭ ىشىندە اپايدىڭ جيناقتاپ جۇرگەن ءبىراز مۇراعاتى بار ەكەن. تالاي گازەتتەردە شىققان ماقالالارى, وچەركتەرى, سۇحباتتارى بار گازەت قيىندىلارىن مەنىڭ قولىما ۇستاتتى.
ال جالپى جۇرت ونى تەك اقىن دەپ بىلەدى. ال بىراق مەن ونى عىلىمي اينالىمعا ەنگىزىپ, فاريزا وڭعارسىنوۆانى جۋرناليست, پۋبليتسيست رەتىندە تانىتۋعا تىرىستىم.
كەيىن سول عىلىمي جۇمىسىمدى كىشكەنە كىتاپشا قىلىپ جارىققا شىعارىپ, اپاما اپارىپ كورسەتتىم. ول كىسى ءماز بولىپ بالاشا قۋاندى. «بىرىنشىدەن سەنىڭ ديسسەرتاتسيا قورعاعانىڭا قۋانىپ وتىرمىن. ەكىنشىدەن, سەن مەنى ەلگە جۋرناليست دەپ تانىتاتىن بولدىڭ. ايتپەسە كەيبىر جۋرناليستەر مەنى مويىندامايدى. مىناداي عىلىمي ەڭبەك جازىلعاننان كەيىن كانە, ەندى مويىنداماي كورسىن», دەپ قالجىڭداپ قويادى.
فاريزا اپاي بىرنەشە رەت تورىمىزدە قوناق بولدى. ءبىزدىڭ ۇيىمىزگە كەلگەندە نەمەرەلەرىن دە الا كەلىپ, ەمىن-ەركىن وتىراتىن. سونداي ءبىر ورايلى كەزدەسۋدىڭ ساتىندە كورشىلەرىمىز بەن وزگە دە تانىس جورا-جولداستاردىڭ باسىن قوسىپ, داستارقان جايدىق. سول جيىندا قازىر پرەزيدەنت اكىمشىلىگىندە سەكتور مەڭگەرۋشىسى بولىپ قىزمەت ىستەيتىن كورشىمىز ءمۇتالاپ ءابساتتاروۆ دەيتىن اعامىز دا بولدى. ول ءوزى ادەبيەتكە, ونەرگە قۇشتار جان.
سول ءبىزدىڭ ۇيدەگى وتىرىستا ءمۇتالاپ اعا اپايمەن العاش تانىسىپ وتىرسا دا ىركىلمەي, سىر سۋىرتپاقتاپ, اپايعا ءبىر ساۋالىن قويدى. سونداعى سۇراعى: ء«سىزدىڭ مۇقاعاليمەن سىيلاستىعىڭىزدى اركىم ءار ساققا جۇگىرتىپ, الىپ-قاشپا اڭگىمەگە اينالدىرىپ, اڭىز قىلىپ العانداي. وعان مۇقاعاليدىڭ سىزگە ارناپ جازعان «فاريزا, فاريزاجان, فاريزا قىز» اتتى ولەڭى سەبەپشى بولعان سياقتى. ال شىن مانىندە, ءسىزدىڭ ول كىسىمەن قارىم-قاتىناسىڭىز قالاي ەدى؟ وسىنى ءوز اۋزىڭىزدان ەستىسەك», دەدى. (كەيىن ءمۇتالاپ اعامىز وسى ءساتتى ەسكە الىپ: «ويپىرماي, باتىلىم بارىپ سۇراقتى قويۋىن قويىپ العانمەن, اپايدىڭ مىنەزىن بىلەمىز عوي, ماعان ۇرسىپ, بەتىمنەن قايتارىپ تاستاپ, داستارحان باسىنان قۋىپ جىبەرە مە دەپ قورقىپ, ءىشىم قىلپىلداپ وتىردى» دەيدى).
فاريزا اپاي سارى مايدان قىل سۋىرعانداي سۋىرتپاقتاتىپ ادەمى قويىلعان بۇل ساۋالعا ءتانتى بولىپ, ريزا كەيىپتە: ء«اي وسى سىردى مەن ەشكىمگە ايتپاپ ەدىم. وزدەرىڭە العاش رەت اشقالى وتىرمىن», دەپ اڭگىمە باستاعانى بار.
«شىنىمەن دە, مۇقاعالي ەكەۋمىزدى مەكتەپتەگى بالالاردى ءبىر-بىرىمەن قوسىپ قوياتىنى سياقتى جۇرت قوسىپ قويادى ەكەن, – دەپ اپاي ءبىر ەزۋ تارتىپ ك ۇلىپ الدى دا, – ال شىنىندا, مەن ومىردە مۇقاعاليمەن ەكى-اق رەت كەزدەسىپپىن. كوپ كەزدەسىپ ەمەن-جارقىن ارالاسقان ادامىم ەمەس», دەپ اڭگىمەسىن ءارى جالعادى.
ءبىرىنشى كەزدەسۋى جازۋشىلار وداعىندا بولىپتى. سول جەردە وداقتىڭ ءبىر وتىرىسى بولىپ جاتقان. اپايدىڭ كىشكەنتاي ءبىر جىر جيناعى شىعىپ, سونى تالقىلاپ جاتقان كەز ەكەن. ساعي جيەنباەۆ, ءابۋ سارسەنباەۆ, سىرباي ماۋلەنوۆ سىندى سول كەزدەگى قازاقتىڭ قارا ولەڭىنىڭ مايتالماندارى فاريزا اپايدىڭ ولەڭدەرىن بىرەۋى بىلاي سىناپ, بىرەۋى بىلاي سىناپ جاتقان تۇستا مۇقاعالي كەشىگىڭكىرەپ كەلىپ, شەت جاققا وتىرىپتى.
فاريزا اپا: «مەن ءبىر بۇرىشتا تورعايداي ءبۇرىسىپ, يمەنىپ وتىرعانىمدا مۇقاعالي ورنىنان اتىپ تۇرىپ: «سەندەر وسى ءبارىڭ بوس سويلەپ وتىرسىڭدار. مىنا قۇيتتاي قىز تۇبىندە ءبارىڭدى باسىپ وزادى. مەن انىق بىلەم سونى», – دەپ ايقايلاپ ورنىنان تۇرىپ, قولىن سىلتەي سويلەپ, ماعان ءبىر قارادى دا, شىعىپ كەتتى. مەن بولسام ۇندەمەي وتىرا بەردىم. ىشىمنەن: «مۇقاعالي مەنى بىلمەيدى, تانىس, باۋىر, جەرلەس ەمەسپىز, ول جەتىسۋداعى تاۋدىڭ بالاسى, مەن اتىراۋ ويپاتىنىڭ قىزىمىن, ول مەنىڭ جانىمدى قالاي ءتۇسىنىپ تۇر؟ بۇل نەعىلعان ادام؟» دەپ ويلانىپ قالدىم. ارينە, مۇقاعاليدىڭ جىرلارىن مەن وقىپ جۇرگەم, الايدا ومىردە بەتپە-بەت ءبىرىنشى كەزدەسۋىم وسى بولاتىن», دەدى.
«ەكىنشى رەت ول اۋرۋحانادا جاتقان كەزىندە كەزدەستىم, – دەدى اپاي, – ول كەزدە دە ءبىر ساتتىك, جىلت ەتپە كەزدەسۋ عانا بولدى. ال بالەن دەپ ايتاتىنداي قويان-قولتىق ارالاسقان ەشتەڭەمىز جوق. اڭگىمەنىڭ شىندىعى وسى», دەدى.
ءسويتىپ وتىرىپ تولقىپ كەتكەن اپاي: «انا دومبىرانى بەرى اكەلشى» دەپ ىڭىلداپ ءبىر ءان ايتتى, كۇي تارتتى. اپايدىڭ وسى كەش ءبىر ەمەن-جارقىن, جادىراپ وتىرعان كەزى ەدى.
كەيىن «بۇل ءبىر ادەمى كەش بولدى. وسى سۇراقتى ماعان ەشكىم باتىلى بارىپ قويا الماي ءجۇرۋشى ەدى. «مۇقاعالي مەن فاريزا اراسىندا ماحاببات بولىپتى» دەگەن اڭگىمەنى قۇلاعىم ەمىس-ەمىس شالىپ قالاتىنى راس. ءبىز ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ تۆورچەستۆومىزعا سىرتتاي ءتانتى بولىپ, ءبىر-ءبىرىمىزدى مويىنداپ جۇرگەنىمىز بولماسا, ومىردە مۇلدەم ارالاسپاعان ادامدارمىز», دەپ شىندىقتىڭ تيەگىن اعىتقانى بار.
اپاي تۋرالى كوپ نارسە ايتۋعا بولادى. ول كىسىمەن ءاربىر كەزدەسكەن ءساتىمنىڭ ءاربىر مينۋتىنا دەيىن كوز الدىمدا. اپايدان كوپ نارسە ۇيرەنىپ, بويىما ءتۇيدىم. تۋما تالانت ەكەنى, بەلگىلى اقىن, ۇلكەن جۇرەكتى ادام, جۋرناليست بولعانىن بىلاي قويعاندا, ونىڭ ادام رەتىندەگى, ايەل رەتىندەگى, انا رەتىندەگى, اجە رەتىندەگى قادىر-قاسيەتى ەرەكشە بولاتىن.
ءيا, اپاي تۋرالى ءالى دە ايتار سىر, جازىلار جىر, زەرتتەلەر ەڭبەكتەر جەتەرلىك. ەندى تەك وسىلاي اپاي تۋرالى ەستەلىك ايتىپ, ساعىنىپ ەسكە تۇسىرەتىن بولدىق. جاتقان جەرىڭىز جايلى بولسىن,فاريزا اپا!
گۇلسىم ەڭسەپوۆا,
فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
