05 ناۋرىز، 2018

مەيىرىم مەزگىلى

213 رەتكورسەتىلدى

تاپ وسى ناۋرىزدا قىرقا-بەلى قىراۋلى، قارلى قىستىڭ ىزعارلى لەبى لەزدە توڭمويىن قالىبىنان تانىپ، توپىراق توڭى ءجىپسىپ، مايدا سامال ماڭدايدى وبەدى. كوكتەم – كوركەم-اۋ! 

كوگوراي شۇيگىن دۇركىرەي بوي كوتەرىپ، سول ماڭنان قۇستار ءانى جۇرەك تەربەپ، بويدى كەرنەپ، كوڭىل سەرگىتەدى. تابيعات-انا ەمىنە ەلجىرەپ، كوكجيەكتەن كول-كوسىر مەيىرىم-شۋاعى توگىلگەن ماساتى شاقتان باستاپ ادامزاتتىڭ جايدارمەن تىرشىلىك-ارەكەتى ءسارۋار سارىندا سابىرسىز ءوربيدى.

ۇلپىلدەي ۇركەكتەگەن ۇيرەك-قازدىڭ ايدىن بەتىن ايمالاي جاپقان كوگىلدىر قاناتى كەربەز كوسىلەدى. ساۋىق-سايران سالعان ۇلكەن-كىشى ءماز-ءمايرام قالىپتا ءبىر-بىرىنە العىستارىن جاۋدىرىپ، ەمەن-جارقىن سالەمدەسىپ، اينالا ايناداي نۇرعا مالىنىپ، مەيىرلەنە مەرەيلەنەر، ماساتتانا مارقايار مەزەتتىڭ كوكتەممەن بىرگە ىلەسە كەلۋى ءسىرا، بەكەر بولماسا كەرەك-ءتى.

كوكتەمنىڭ العاشقى ايىنىڭ باسى 1-ءى – العىس ايتۋ، 8-ءى – قىز-كەلىنشەكتەر مەيرامى، 14-ءى – جىل باستاۋى – كورىسۋ كۇنى، 22-ءسى – ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى – ناۋرىز مەرەكەسى. ايتايىن دەگەنىم، تۇتاستاي ءبىر ايعا جۋىق ۋاقىتىمىز مەرەكەمەن وتەدى ەكەن. قۇداي-اۋ، كەيدە وسىنىڭ ءوزىن كوپسىنىپ، قيمايتىن پەندەلەردىڭ ىشتارلىعىن تۇسىنبەيسىڭ. ادامزاتتىڭ ءبىر-بىرىمەن ارقا-جارقا قاۋىشۋى، شاتتىقتان جۇزدەرى بال-بۇل جايناپ، ريزاشىلىق سەزىمگە بولەنۋى ءومىردىڭ ءبىر عانيبەتى ەمەس پە؟ ماسەلە كوپتە، ازدا ما ەكەن؟! مەرەكەنىڭ ءمان-ماعىناسى ايتارلىقتاي ءرول اتقارماي ما؟ مىسالى، بۇلاردىڭ قاي-قايسىسىنا دا تەك جاقسى ءسوز ارناۋ، اماندىق-ساۋلىق تىلەۋ، مەيىرىم مەن ىزگىلىككە ۇندەۋ ءتان، تۇپكى يدەياسى قورىتا كەلگەندە – ورتاق. «جاقسى ءسوز جان سەمىرتەدى، جامان ءسوز جان كەيىتەدى» دەيدى حالقىمىز. سول ايتقانداي، ءسوز قادىرىنە جەتە ءمان بەرگەن اتام قازاق بالاسىن: «قارعىس الما، العىس ال» دەپ، ءبىر اۋىز ءسوزدىڭ قۇدىرەتىنە بايىپپەن باعىندىرا بىلگەن.

بۇل مەزگىل نەسىمەن ەرەكشەلەنەدى؟ ادامداردىڭ وزدەرىنە جاقىن، اياۋلى جاندارىن ىزدەۋىمەن، ءبىر-بىرىنە جاقسىلىق جاساۋعا اسىعۋىمەن قۇندى بولىپ سانالادى. وتباسى مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى قالماي جينالىپ، داستارقان باسىندا باس قوسادى. تۋعان-تۋىس باۋىرلار جاقىندارىنا رۋحاني سىي-سياپات جاساپ، جاراسىمدى جاعداي ور­نىعادى. اتا-انالار ارداقتالادى. ۇلت­تىق قۇندىلىقتار ۇلىقتالادى. ەجەلگى سالت-داستۇرلەرىمىز جاڭعىرادى. قازاقتىڭ كي­ىز ءۇيى تىگىلىپ، ۇلتتىق جاۋھارلار سان قى­رىنان ناسيحاتتالادى. ءتۇرلى قايىر­ىمدىلىق ءىس-شارالارى ارقىلى قارتتار مەن بالالار ۇيلەرىندەگى رۋحاني كومەككە، دە­مەۋگە مۇقتاج مۇڭلىقتاردىڭ جۇرەگىن مەي­ىرىم وتىمەن جۇباتا ءبىلۋدىڭ ءوزى نە تۇرادى دەسەڭشى! اسىرەسە مۇنداي داس­تۇر­لەردىڭ جەر-جەردە كەڭىنەن قولداۋ تاۋ­ىپ، جىل ساناپ ارتىپ كەلە جاتقانى قۋانتادى.

جاقىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى، ماقتاارال اۋدانىنداعى «شاڭىراق» وتباسى كلۋبىنىڭ جەتەكشىسى كاميرا سلامبەكقىزىنان حات كەلدى. اۆتور اسىقاتا كەنتىنىڭ تۇرعىندارى 82 جاس­تاعى ۆلاديمير تسحاي مەن 78 جاستاعى گالينا وۆچيننيكوۆانىڭ دىلدابەكوۆ اۋىلدىق وكرۋگىندەگى الپامىس ەلدى مەكەنىنىڭ تۇرعىنى 93 جاستاعى ءجۇنىس ۇسەنتاەۆ اقساقالدىڭ ۇيىنە العىس ايتۋعا بارعاندارىن جازادى. ءبىر كەزدەرى تاعدىر تالكەگىمەن قازاق توپىراعىنا تابان تىرەگەن وزگە ۇلت وكىلدەرىن ءجۇنىس اقساقالدىڭ جات تۇتپاي، قۇشاق جايا قارسى الىپ، ءوز ءۇيىن پانالاتقانىن، تۇرمىس-تىرشىلىگىن تۇزەپ، قاتارعا قوسىلۋلارىنا قولۇشىن اياماي سوزعانىن تىلگە تيەك ەتكەن ولار اقساقالدىڭ اۋلاسىنا قۇرمەت سەزىمىنىڭ بەلگىسى رەتىندە «گيبيسكۋس» گ ۇلىنىڭ كوشەتتەرىن وتىرعىزدى. قازاقى سالت-ءداستۇر بويىنشا قاريانىڭ يىعىنا شا­پان جاۋىپ، زاتتاي سىيلىق تابىستادى. ارداگەرمەن بىرگە قازاقتىڭ نەبىر ءداستۇرلى مەرەكەلەرىن بىرگە تويلاپ كەلە جاتقان كورشىسى حامرو ماشراپوۆ ءبىر قاپ ۇن اكەلدى، دەيدى. «مەنىڭ دە اجەم ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس باستالعاندا ءبىر نەمىس وتباسى مەن تاتار قىزىن باۋىرىنا باسىپ، اسىراپ، قامقورلىعىنا العان ەكەن»، دەپ اياقتايدى اۆتور حاتىن. بىلاي قاراساڭىز، سونشالىق ءبىر ەلەڭ ەتكىزەرلىك ۇلكەن جاڭالىق ەمەس سياقتى، ارينە. بىراق ءوسىپ كەلە جاتقان كەيىنگى جاس ۇرپاق مۇنداي ونەگەلى ءومىر جولدارىنان ءاردايىم ءتالىم-تاربيە الىپ وسسە ەكەن دەيسىڭ ...

كۇن سايىن ءوزىڭدى قورشاعان ورتاڭنان، قىزمەتتەس ارىپتەستەرىڭنىڭ ءىس-ارەكەتىنەن كەمشىلىك ىزدەمەي، وكپە-نازعا ەرىك بەرمەي، اشۋ شاقىراتىن كەلەڭسىز جايتتاردى تىزبەكتەمەي ءبىر ساتكە بولسىن ءبىر-بىرىمىزگە ك ۇلىمسىرەي قاراپ، جاقسىلىعىمىزدى اسىرساق نەسى ايىپ؟! كۇن كوزى شۋاعىن توككەندە ادەپكى داعدىمەن بارلىق جەردە كوشە بويىنداعى جىرالار مەن جىلعالاردى قىستىڭ لايساڭ قالدىعىنان تازارتۋ جۇمىستارى قىزۋ باستالىپ كەتەدى. ادام بالاسىنىڭ تىرشىلىك اۋەنى جىل مەزگىلىمەن ەتەنە ەگىز دەيتىنىمىز سودان-اۋ. ءبىر-بىرىنە دەگەن وكپە-رەنىشىن، نالا-نازىن وسى ايدا سولاي جۋىپ-شاياتىن، كوكجيەگىن مۇنارلى بۇلتتان تازارتىپ، ءبىر-بىرىمەن قيماس سەزىممەن تابىساتىن بۇرىنعى ۇلكەندەردىڭ ونەگەلى ءومىر اۋەنىنەن ءاردايىم ءتالىم الىپ وتىرساق، قانەكي. جۇرەكتىڭ كوزى بىتەلسە، سانا-سالتتى قاراڭعىلىق قاپتايدى دەپ ەسەپتەگەن كونە كوز قاريالارىمىزدىڭ اۋزىنان ناۋرىزدىڭ قادىر-قاسيەتى جايىندا نەبىر تۇشىمدى اڭگىمەلەردى اقىلمەن ەستىپ وسكەن ۇرپاق ءۇشىن مۇنان اسقان قۇندى مۇرا بولماسا كەرەك-ءتى...

اڭگىمەمىزدىڭ باسىندا: «مىناداي مەرەكە بىزگە كەرەك پە ءوزى؟» دەگەن سىڭايداعى الۋان سيپاتتى الىپقاشپا پىكىرلەردىڭ كەيدە قىلاڭ بەرىپ قالىپ جاتاتىنىن ايتقان بولاتىنبىز. كىم نە دەسە، و دەسىن، وزىمىزگە ناۋرىزداعى قاي مەرەكە بولسىن ەشكىمنىڭ ودان تىس ءومىر سۇرە المايتىنىمەن، ادامزاتتىق اسىل قاسيەتتەردى دارىپتەۋىمەن، جۇرەككە مەيى­رىم­نىڭ مەيىزدەي ءدانىن سەبۋىمەن وتە-موتە ماڭىزدى.

قاراشاش توقسانباي،
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار