تىكەلەي كەيىپكەرىمىزدىڭ ءومىربايانىنا ۇڭىلسەك, كەنجەكەڭ جەلماياعا ءمىنىپ جەرۇيىقتى ىزدەگەن اسانقايعى سەكىلدى. تىنىم جوق. جەرۇيىق – ونىڭ كەشەگى اقمولا, بۇگىنگى استاناسى. بيىل ءوزىنىڭ 20 جىلدىعىن اتاپ وتكەلى وتىرعان استاناعا سىڭىرگەن ونىڭ ەڭبەگىنە قاراپ, ۇلت مۇددەسىنە قىزمەت ەتۋشى تالىمگەر-قالامگەر رەتىندە تانيمىز. بۇل ۇزاق جىلدار بويى ۇزدىكسىز ىزدەنىپ, ءوز ەڭبەكقورلىعىنىڭ ارقاسىندا جەتكەن جەتىستىگى. سوندىقتان وسى كەنجەكەڭنىڭ بىرنەشە ەرەكشەلىگىن اتاپ ايتۋعا بولادى.
بىرىنشىدەن, باستى باعىتتى ايقىنداۋ, ونىڭ ومىرشەڭ, ماڭگىلىك ماسەلەگە ارنالۋى ونىڭ ءوزى قالاعان ماماندىعىنا بەت بۇرعان ءاربىر جاننىڭ الدىندا تۇرعان ماڭىزدى تاڭداۋ. بۇگىنگى كەيىپكەرىمىزدىڭ جەتىستىكتەرى كوپ جىلدار بۇرىن نىساناعا العان جەرىنەن شىققانىن كورسەتەدى.
ەكىنشى ءبىر ايتارىمىز – ىزدەنىس بارىسىنداعى تۇراقتىلىعى. ورتا جولدا تاڭداعان باعىتىنان اۋىتقىپ, باسقا جاققا كوز ءسۇزىپ, ارنارسەگە اۋەستىك تانىتپادى. بويىنداعى ۇيىمداستىرۋشىلىق قابىلەتىن بايقاعان ۇستازى تەمىربەك قوجەكەەۆ ۋنيۆەرسيتەت بىتىرگەسىن, سوناۋ 1985 جىلى سارىارقاعا اتتاندىرسا, ارتىنشا تەلەۆيدەنيەمەن قاناتتاندى. بۇل قازاق تەلەۆيزيا سالاسىن جانداندىرۋداعى باستاۋ عانا ەمەس, جاس ءجۋرناليستىڭ تالپىنىسىنا, ىزدەنگىشتىگىنە, قىزىعۋشىلىعىنا ەرەكشە جىگەر بەرگەن ۋاقىت بولدى. بۇل جىلدارى كەنجەكەڭنىڭ كوپتەگەن تەلەحابارلارى, بەينەسيۋجەتتەرى, تەلەوچەركتەرى وبلىستىق, رەسپۋبليكالىق تەلەارنالاردان ەكرانعا شىعىپ جاتتى.. «ۇستازدىق ەتكەن جالىقپاس ۇيرەتۋدەن بالاعا» دەپ ۇلى اباي ايتقانداي بۇگىندە ءوزى دە ۇستازعا اينالدى. شاكىرتتەرگە ۇستازدىق ەتىپ, ۇيرەتۋدى ءۇزىلىسسىز جالعاستىرىپ كەلەدى.
ك.قاقاتاي ۇلىنىڭ ادامي تابيعاتىنا ءتان تۇراقتىلىق بۇقارالىق اقپارات قۇرالىنداعى ىزدەنىستەرىنەن دە كورىنەدى. ۇزاق جىلدار بويى قالالىق «اقمولا اقيقاتى» گازەتىن باسقاردى. گازەت جارىق كورىپ, تاسقا باسىلعاننان كەيىن وسىمەن بولدى دەپ توقىرامادى. كەرىسىنشە, ونى جان-جاقتى تولىقتىرۋمەن بولدى. بۇل باعىتتا تەك بۇگىنگى كۇننىڭ شەڭبەرىندە قالىپ قويماي, باسىلىمدى رەسپۋبليكالىق دارەجەگە كوتەردى. ءسويتىپ مەرزىمدى باسىلىم ىسىنە تاماشا ۇلگى ەتە ءبىلدى.
ءۇشىنشى, قالامگەردىڭ شىعارماشىلىعىنداعى ءبىر ەرەكشەلىك – ماسەلەنى ءبىر جاعىنان عانا ەمەس, جان-جاعىنان كورە الۋى. جاساعان حابارلارى مەن جازعان ماقالالارىن باستان اياق تولىق قاراپ شىققاندا وسىعان ەرىكسىز كوز جەتكىزەمىز. مىسالى, اقمولانىڭ استانا بولۋ توڭىرەگىندە وربىگەن ماسەلەلەر ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ تۇر. الداعى ۋاقىتتا بۇل ەڭبەكتەرىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ, ءبىر كىتاپقا توپتاستىرادى دەگەن ويدامىز.
مەرزىمدى باسىلىمعا باسا نازار اۋدارعان قالامگەر اركەز جۋرناليستيكانىڭ جانرلارىن ەستە تۇتادى: بۇل تۋراسىندا «ەۋرازيا ۋنيۆەرسيتەتى» گازەتىنىڭ ءبىر ەمەس, بىرنەشە سانىن مىسالعا الۋعا بولادى. ستۋدەنتتەرمەن قويان-قولتىق شىعارماشىلىق بايلانىس جۇرگىزەتىنى ءبىر بولەك اڭگىمە. بۇل ىزدەنىس جەمىسى. ناتيجەسىندە, الدىعا قويعان ماقسات ورىندالدى. جازىلعان ەڭبەكتىڭ ەلەۋسىز كۇيدە قالماي, وقىرماننىڭ يگىلىگىنە اينالۋىن باستى پارىز سانايدى. مۇندا دا تاربيە بەرۋ, جاناشىرلىق داعدىسىنان جاڭىلعان جوق.
كەنجەكەڭ وسى جاسقا دەيىن تەلەراديودا كوپتەگەن حابارلارعا قاتىسىپ, ومىردە جيناقتاعان تاجىريبەسىن دە ورتاعا سالىپ جۇرەدى. بوس ۋاقىتتى ءتيىمدى پايدالانا وتىرىپ, تۋعان جەر, وسكەن وڭىرگە ۇلكەن كوڭىل بولەدى. سول ساپار ۇستىندە ايتىلعان قۇندى ويلار مەن پىكىرلەر دەر كەزىندە قاعازعا قاتتالدى ما, جوق پا, بىلمەيمىن. ەگەر سول ءوزى اۋىزشا ايتىپ جۇرەتىن اسەرلى كەزدەسۋلەر توپتاستىرىلسا, ول دا ءبىر قۇندى ەڭبەككە اينالارى ءسوزسىز.
تاعى ءبىر قىرى, استانالىق اقىن-جازۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىق قابىلەتىن دامىتۋدا, كاسىبي بىلىكتىلىگىن قالىپتاستىرۋدا ەلەۋلى ەڭبەك ەتە ءبىلدى. جاڭا كورىنىپ كەلە جاتقان ءانشى, جىرشى, تەرمەشى, جۋرناليستەردىڭ جاناشىرى, اقىن-جازۋشىلاردىڭ قامقورى رەتىندە دە تانىلدى. ەربول, گۇلميرا, قالقامان ساريندەردى ايتپاعاندا, كەنجەكەڭنىڭ شاپاعاتىن كورگەن ساعىنىش ابىكەي, امانگەلدى قياس, ەرلىباي قىدىرباي, ورىنباي بالمۇرات سىندى ءتىلشى-جۋرناليستەر قاراسى ءبىر توبە.
كەنجەكەڭنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلىق تالانتىنا ءتانتىمىن. باسقالار باردى ۇقساتا الماسا, ول جوقتان بار جاساپ جۇرەدى. ويدان وي تۋىندايدى. بۇرىنعى تسەلينوگراد, كەيىنگى اقمولا, قازىرگى استانا قالاسىنىڭ سوڭعى جيىرما جىلدان اسقان تاريحىنا كوز جىبەرسەك, سول توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا قالىپتاسقان اۋىر كەزەڭدە جاڭادان قازاق تىلىندە گازەت اشىپ, وسى گازەتتى ون جىل باسقارعان ونىڭ قالانىڭ ءوسىپ-وركەندەۋى كەزەڭىندەگى اتقارعان قىزمەتى مەن قوسقان ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسىنە توقتالماي ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. ويتكەنى, كەنجەكەڭنىڭ «اقمولا اقيقاتى» گازەتىنە تاعايىندالۋى قايتا قۇرۋ كەزەڭىنە تۇسپا-تۇس كەلگەن بولاتىن. ءبىر كۇنى قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى مارات جاقىپوۆ وزىنە شاقىرىپ الىپ, رەداكتور بولىپ كەلۋىن سۇرايدى. ول كەزدە كەنجەكەڭ وبلىستىق تەلەراديوكوميتەتتە اعا رەداكتور جانە رەسپۋبليكالىق تەلەراديوكوميتەتتىڭ «قازاقستان» اقپاراتتىق باعدارلاماسىنىڭ وبلىستاعى ءتىلشىسى بولىپ قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن شاعى. كۇندەلىكتى ەفيرگە شىعىپ, ەلگە تانىلا باستاعان كەز. كومبايننىڭ استىندا جاتىپ, مەحانيزاتورلارمەن بىرگە سيۋجەت بەرىپ جۇرگەن تۇس. ءوز جۇمىسى وزىنە قاتتى ۇنايتىندىقتان مارات قالي ۇلىنا ءارتۇرلى سىلتاۋ ايتىپ, ءۇي كەزەگىندە تۇرعانىن كولدەنەڭ تارتادى, بىراق ول كىسى بىردەن ء«جۇر, قازىر امانجول بولەكباەۆقا بارامىز, بۇل ماسەلەنى شەشىپ بەرەدى» دەپ اۋجەكەڭە الىپ بارادى.
ء«بىز ءسىزدى جاقسى تانيمىز. وسى قالاداعى كوشە اتاۋلارىنىڭ قازاقشا نۇسقاسىنىڭ جوقتىعىن, اۆتوبۋس, ترولەيبۋستاردا قازاقشا حابارلاندىرۋلار بەرىلمەيتىندىگىن, قازاقشا مەكتەپ, تەاتردىڭ جوق ەكەندىگىن, اباي, جامبىل كوشەلەرىنىڭ قالانىڭ شەتىندەگى جەتى-سەگىز ۇيدەن تۇراتىندىعىن سىناپ, بۇكىل قازاقستانعا كورسەتىپ جاتقان سەن ەمەسسىڭ بە؟ تەلەۆيدەنيەدەن قاي كۇنى, قاي ۋاقىتتا وتكەنىن ايتىپ بەرە الامىن. وسىنىڭ ءبارى ءبىزدى دە قينايدى. وسى ماسەلەلەرگە جانى اشيتىن ادامنىڭ قالالىق گازەتكە مىندەتتى تۇردە باسشى بولىپ كەلۋى كەرەك ەمەس پە؟! ءۇي ماسەلەسىنە الاڭداما, جاقىن ارادا شەشىلەدى», – دەيدى دە قالا باسشىسى قولىن الىپ, ارقاسىنان قاعىپ, بۇكىل ماسەلەنى سول مەزەتتە شەشىپ بەرەدى. قازىرگى كەنجەكەڭنىڭ تۇرىپ جاتقانى سول ءتورت بولمەلى ءۇيى اۋجەكەڭنىڭ كوزىندەي كورىنسە, كەنجەكەڭنىڭ ارقاسىندا ول كىسىنىڭ جاقسىلىعىن مەن دە كورىپ قالعان جانداردىڭ ءبىرى ەكەنىمدى نەسىن جاسىرايىن.
كوزكورگەندەردىڭ ايتۋىنشا, كەنجەكەڭنىڭ وڭ قاسيەتتەرى كوممۋنيستىك پارتيا تاقتان كەتىپ, قالاداعى بيلىك كىمنىڭ كولىندا ەكەندىگى بەلگىسىز كەزەڭدە ەرەكشە بايقالعان. ءۇش ءجۇز مىڭعا تاياۋ حالقى بار قالانىڭ كۇندەلىكتى تىرشىلىگىنەن باسقا ساياسي ماسەلەلەر ءبىرىنشى ورىنعا شىعىپ, كوپتەگەن پارتيالار قۇرىلىپ, ەل ومىرىندە دەموكراتيالىق وزگەرىستەر بەلەڭ الىپ تۇرعان كەز. تاۋەلسىزدىك پەن قازاق حالقىنىڭ جوعىن جوقتاعان «ازات», ء«تىل جانە مادەنيەت» «پاراسات» سەكىلدى پارتيالار مەن قوعامدىق ۇيىمدار ءبىر جاق, قالاداعى قالىڭ ورىس ارقا سۇيەگەن كازاك اتاماندارى مەن «لاد» ورىس قوعامى «سولتۇستىك وبلىستار (بۇرىنعى تسەليننىي كراي) رەسەيدىڭ قول استىندا بولۋ كەرەك» دەپ ەكىنشى جاق بولعان تەكەتىرەستەردىڭ باستالعان كەزى. سول ءبىر اۋىر تۇستا قالا باسشىسى امانجول بولەكباەۆپەن بىرگە ساياسي ماسەلەلەردى شەشۋدە بەلسەندىلىك تانىتقان, ساياسي توپتاردىڭ كوتەرگەن تالاپتارىنا بايلانىستى ارقايسىسىمەن جەكە-جەكە كەزدەسىپ, ۇلتارالىق قاقتىعىستاردىڭ ءورشىپ كەتۋىنە جول بەرمەۋگە ۇلەس قوسقان دا وسى – كەنجەكەڭ.
مىنەزدى جىگىت. ءبىر كەمشىلىگى بولسا, ونىسى كەڭشىلىگى بولار. مەن كەنجەكەڭنىڭ قۇزىرىندا ءار جىلدارى قىزمەت ەتكەن زامانداستارىنىڭ ءبىرىمىن. جاقسىلاردىڭ جانىندا جۇرە ءبىلۋدىڭ ءوزى دە ءبىر باقىت ەكەنىن ونىمەن بىرگە بولعان كۇندەردىڭ بارىسىندا ءتۇسىندىم: اسىرەسە امانجول بولەكباەۆ, قادىر جەتپىسباەۆ, رافاەل جۇماباەۆ, نۇرعوجا وراز, جومارت ابدىحالىق سەكىلدى ەلگە تانىمال اعالارمەن بىرگە وتىرىپ اڭگىمەلەسۋ قانداي عانيبەت ەدى دەسەڭىزشى! وتكەنگە كوز جىبەرىپ, ونىڭ ءبارىن سانامالاپ, قايتالاپ جاتۋدىڭ قاجەتى جوق تا شىعار, ماڭىزدىسى كەنجەكەڭ كەز كەلگەن ورتادا اعاعا – ءىنى, ىنىلەرگە – اعا بولا بىلەدى. ەڭ باستىسى جۇرەگى تازا, وتىرىككە جانى قاس, قاشان كورسەڭ شىندىق ءۇشىن شىرىلداپ جۇرگەنى.
بازاربەك تۇكىباي,
قازاقستان جازۋشىلار جانە جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى
