سەناتورلار 2014 جىلعى 29 مامىرداعى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق جونىندەگى شارتقا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ قوسىلۋى تۋرالى 2014 جىلعى 23 جەلتوقساندا قول قويىلعان شارتتىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرىن قولدانۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالادى.
وسى ماسەلەگە بايلانىستى ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى تيمۋر سۇلەيمەنوۆ بايانداما جاسادى. ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, قۇجاتتىڭ نەگىزگى ماقساتى – ەاەو مەملەكەتتەرىنىڭ باجداردى بولۋدەگى بىردەي ءتاسىلىن قامتاماسىز ەتۋ جانە مۇشە ەلدەر ءۇشىن كەدەندىك اكەلۋ باجدارىنىڭ سومالارىن ءبولۋ نورماتيۆتەرىن قايتا قاراۋ.
«حاتتامانى ىسكە اسىرۋ كەدەندىك اكەلۋ باج سالىعىنىڭ سوماسىن ءبولۋ ءنورماتيۆىن ازايتادى. بولجام بويىنشا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن كەتەتىن شارتتى شىعىننىڭ سوماسى 2018 جىلى 1,9 ميلليارد, 2019 جىلى ەكى ميلليارد تەڭگەنى قۇرايدى. حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ بىردەي ءتاسىلدى جانە ەاەو مەملەكەتتەرىنىڭ بيۋدجەتتەرىنە باجداردى تۇراقتى ءبولۋ مەن ەسەپكە جاتقىزۋدى قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ت.سۇلەيمەنوۆ.
سەناتورلار زاڭ جوباسىنداعى كەيبىر تۇستاردى ناقتىلاۋ ءۇشىن مينيسترگە سۇراق قويدى. ت.سۇلەيمەنوۆ اتالعان ماسەلەلەرگە قاتىستى جان-جاقتى جاۋاپ بەردى. بۇدان كەيىن ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى مۇراتباي جولداسباەۆ قوسىمشا بايانداما جاساپ, زاڭ جوباسىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالدى.
ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ونەركاسىپتىك تاۋارلارعا قاتىستى وزىندىك ەرەكشەلىكتى سۋبسيديالاردى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسياعا ەرىكتى كەلىسۋ جانە ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتى سۋبسيديالاردى بەرۋىنە بايلانىستى تالقىلاۋلاردى ەاەك جۇرگىزۋ ءتارتىبى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى جونىندە دە بايانداما وقىدى.
ءمينيستردىڭ سوزىنە قاراعاندا, 2017 جىلعى 26 مامىردا قازان قالاسىندا قول قويىلعان كەلىسىم ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ەكونوميكاسىن تۇراقتى ءارى ءتيىمدى دامىتۋدى قامتاماسىز ەتۋگە, ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اراسىندا ءوزارا ساۋدا مەن ادال باسەكەنى قارقىنداتۋعا ارنالعان.
قۇجات ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ جانە ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيا اراسىنداعى ونەركاسىپ تاۋارلارىنا قاتىستى ەرەكشەلىگى بار سۋبسيديالاردىڭ بەرىلۋىنە بايلانىستى قۇقىقتىق تەتىكتەردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن رەتتەيدى. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كوميسسيانىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگى بار سۋبسيديالاردى مۇشە مەملەكەتتەرگە بەرىلۋىنىڭ ەرىكتى كەلىسۋ ءتارتىبى, سونداي-اق كوميسسيانىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتى سۋبسيديالاردىڭ مۇشە مەملەكەتتەرگە بەرىلۋىنە بايلانىستى تالقىلاۋلاردى جۇرگىزۋ ءتارتىبى ءتۇزىلدى.
كەلىسىم كوميسسيانىڭ قابىلدانعان شارتتارعا بايلانىستى ەرەكشەلىگى بار سۋبسيديالارعا قول جەتكىزۋ نەمەسە قول جەتكىزۋگە بولمايتىنى تۋرالى شەشىمدەردى قابىلداۋ ءتارتىبىن بەكىتەدى. قول جەتكىزۋ شارتتارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى قازىرگى سۋبسيديالاۋ تاجىريبەسىنە ساي كەلەدى. كوميسسيانىڭ باسقا مۇشە مەملەكەتتەر بەرگەن ەرەكشەلىگى بار سۋبسيديالاردىڭ ۇلتتىق ەكونوميكا سالاسىنا زيانى تۋرالى دالەل بولعان جاعدايدا, وعان قاتىستى تالقىلاۋ جۇرگىزۋگە حاقى بار.
بۇل زاڭ جوباسىنا قاتىستى ەكونوميكالىق ساياسات, يننوۆاتسيالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتىنىڭ حاتشىسى سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ قوسىمشا بايانداما جاساپ, ارىپتەستەرىن زاڭ جوباسىن قولداۋعا شاقىردى.
بۇدان كەيىن «تەڭىز كەمە قاتىناسى قاۋiپسiزدiگiنە قارسى باعىتتالعان زاڭسىز iس-ارەكەتتەرمەن كۇرەس تۋرالى كونۆەنتسياعا 2005 جىلعى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى تانىستىرىلدى. وسى زاڭ جوباسى بويىنشا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى جەڭىس قاسىمبەك بايانداما جاسادى.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, حاتتاما تەڭىز كەمەلەرىنە تەررورلىق شابۋىلداردىڭ جيىلەۋىنە بايلانىستى حالىقارالىق تەررورلىق اكتىلەردىڭ الدىن الۋ جانە بولدىرماۋ ءۇشىن حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ كۇش-جىگەرىن كۇشەيتۋگە شاقىرادى. قۇجات كونۆەنتسياعا حالىقارالىق تەڭىزدەگى كەمە قاتىناسىندا حالىقارالىق تەررور اكتىلەرىن بولدىرماۋعا جانە ودان قورعالۋىنا قاتىستى, سونداي-اق كونۆەنتسيانىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى كوزدەيدى.
«بۇگىنگە دەيىن 40-تان استام مەملەكەت حاتتامانىڭ قاتىسۋشىسى بولىپ تابىلادى. ولاردىڭ ىشىندە قارا تەڭىز بەن بالتىق تەڭىزى ماڭىنداعى بارلىق مەملەكەت بار. قازىرگى تاڭدا قازاقستاننىڭ ساۋدا كەمەلەرى اشىق تەڭىزدەردەگى پورتتارعا دەيىنگى باعىتتاردى بەلسەندى تۇردە يگەرە باستادى. 2017 جىلى اقتاۋ پورتىنان تۇركيا پورتتارىنا دەيىن 35 مىڭ توننا نەگىزگى جۇكتەر تاسىمالداندى. بيىل بۇل تاسىمالدىڭ كولەمى ءۇش ەسەگە ارتادى. سونىمەن قاتار بيىلدان باستاپ قارا تەڭىز بەن بالتىق تەڭىزىنەن تەڭىزشەۆرويل زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسىنا قاجەتتى كولەمدى ەمەس جابدىقتاردى تاسىمالداۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەدى ج.قاسىمبەك.
تەڭىز كەمە قاتىناسىنىڭ قاۋiپسiزدiگiنە قارسى زاڭسىز iس-ارەكەتتەرمەن كۇرەس تۋرالى 1988 جىلعى نەگىزگى كونۆەنتسيانى قازاقستان 2003 جىلى راتيفيكاتسيالاعان بولاتىن. 2005 جىلى قازاندا لوندوندا حالىقارالىق تەڭىز ۇيىمىنىڭ زاڭسىز ءىس-ارەكەتتەرمەن كۇرەس تۋرالى شارتتاردى قايتا قاراۋ جونىندەگى كونفەرەنتسياسىندا تەڭىز كەمە قاتىناسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قارسى زاڭسىز ءىس-ارەكەتتەرمەن كۇرەس تۋرالى كونۆەنتسيا حاتتاماسىنا قول قويىلدى.
سونىمەن قاتار قۇجاتتا لاۋازىمدى جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ قىلمىستىق, اكىمشىلىك, ازاماتتىق-قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىگى, سونداي-اق قاتىسۋشىلاردىڭ اقپاراتتى بەرۋ سالاسىنداعى تىعىز ىنتىماقتاستىعىن رەتتەۋ تۋرالى ەرەجەلەر بار. وسى زاڭ جوباسىنا قاتىستى حالىقارالىق قاتىناستار, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى نۇرجان نۇرسيپاتوۆ قوسىمشا بايانداما جاسادى.
وتىرىس بارىسىندا سەناتور داريعا نازارباەۆا ەلىمىزدىڭ بانك سەكتورىن مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋعا قاتىستى ماسەلە كوتەردى. سونداي-اق مۇرات باقتيار ۇلى, ماناپ كوبەنوۆ, اڭسار مۇساحانوۆ, عۇمار دۇيسەمباەۆ, سارسەنباي ەڭسەگەنوۆ, ەرىك سۇلتانوۆ, نۇرجان نۇرسيپاتوۆ, بەكمىرزا ەلامانوۆ جانە ناريمان تورەعاليەۆ وزدەرىنىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
