ۇزاققا سوزىلعان كەلىسسوز

پارلامەنت سايلاۋىندا حريستيان سو­تسيا­­ليستىك وداعى مەن حريستيان دەمو­كرا­تيا­لىق وداعى بلوگى 32,9 پايىز, گەر­­ما­نيا­نىڭ سوتسيال-دەموكراتيالىق پار­تيا­سى 20,5 پا­يىز داۋىس العان ەدى. ان­گەلا مەر­كەل­دىڭ بلوگى كوپ داۋىس جينا­عانى­مەن, ول كور­سەتكىش ەل ۇكىمەتىن قۇرۋعا جەت­­كى­­لىك­سىز بولعاندىقتان, كانتسلەر الدى­مەن ساي­لاۋدا 10,7 پايىز داۋىس العان ەر­كىن دەمو­كرا­تيالىق پارتياسىمەن جانە ساي­لاۋ­­شىلار­دىڭ 8,9 داۋىسىنا يە بولعان «جا­سىل­دار» پارتياسىمەن كواليتسيا قۇرۋعا ارەكەت جاساپ كوردى. بىراق ەكى پارتيا دا ولارمەن «بىرىگۋدەن» باس تارتتى. العان بەتىنەن قايتۋى قيىن ءارى ءبىر تىنىم تاپپايتىن مەركەل ەندى كەزەكتى رەت «ۇلكەن كواليتسيا» قۇرۋ ماقساتىندا مارتين شۋلتس جەتەك­شىلىك ەتەتىن گەرمانيا سوتسيال-دەمو­كراتيالىق پارتياسىنا وتىنىشپەن شىقتى.

ەكى ىرگەلى ۇيىمدى بىرىكتىرگەن ا.مەر­كەلدىڭ ساياسي بلوگى اتالعان پارتيالارمەن جانە گەرمانيا سوتسيال-دەموكراتيالىق پار­­­­تياسى اراسىنداعى كەلىسسوزدەردىڭ ۇزاق­­­­قا سوزىلعانى سونشالىق, ول ءتورت اي­دان اس­تام ۋاقىتتى قامتىدى. وسى ارا­لىق­تا تا­راپ­تار كەلىسسوزدىڭ بىرنەشە راۋن­دىن وت­كىز­دى. ال گەرمانيا سوتسيال-دەمو­كراتيا­لىق پارتياسىمەن ءوزارا مامىلەگە كەلگەن سوڭ­عى كەلىسسوز 26 قاڭتار كۇنى باستالعان ەدى. اسىرەسە ولار بوسقىندار, دەنساۋلىق ساق­تاۋ ساياساتى, سونداي-اق ەڭبەك رىنوگى ماسە­لە­لەرىنە بايلانىستى ارەڭ دەگەندە كە­لى­س­ىمگە كەلدى. ويتكەنى سوتسيال-دەمو­كرات­تار وزدەرىنىڭ سەزىندە كەلىسسوزگە قاتى­سۋ­شى دەلەگاتسيا مۇشەلەرىنە وسى ءۇش ماسە­لە بو­­يىنشا ا.مەركەلدى «كوندىرۋدى» تاپ­سىر­­عان بولاتىن. مىسالى, جۇمىسشى مەن جۇ­مىس بەرۋشى اراسىندا تۇراقتى ەڭبەك شار­تىن جاساۋ جايىن الايىق. سوتسيال-دەمو­كراتتاردىڭ پىكىرىنشە, ۋاقىتشا ەڭ­بەك شارتى ازاماتتاردىڭ ەرتەڭگى كۇنگە دە­گەن سەنىمىن جوعالتادى ءارى ادامداردى كەمسىتۋ­شىلىك بولىپ سانالادى.

 كانتسلەر سوتسيال-دەموكراتتاردىڭ وسى ءۇش تالابىمەن جانە باسقا دا بىرقاتار ۇسىنىستارىمەن كەلىسۋگە ءماجبۇر بولدى. كەلىسپەگەن جاعدايدا ا.مەركەلدىڭ ال­دىندا ەكى ءتۇرلى تاڭداۋ بار ەدى. ونىڭ ءبىرىن­شىسى – گفر تاريحىندا تۇڭعىش رەت ازشىلىق جاعدايىندا ۇكىمەت قۇرۋ, ەكىنشىسى – قايتادان بۋندەستاگ سايلاۋىن وتكىزۋ. بۇل ەكى نۇسقا دا مەركەلدى قاناعاتتاندىرمادى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرى بويىنشا, ەگەر ول قايتادان سايلاۋ وتۋىنە «تاۋەكەل» ەتسە, ونىڭ ساياسي بلوگى بۋندەستاگتان سوڭعى سايلاۋدا قول جەتكىزگەن كورسەتكىشىنە دە جەتە الماعان بولار ەدى. سەبەبى كانتسلەردىڭ رەيتينگى ەۋروپادا ميگراتسيالىق داعدارىس باستالعاننان بەرى ەداۋىر تومەندەپ كەتكەن.

سۇراۋ سالۋ ناتيجەسى كورسەتكەندەي, گەرمانيا تۇرعىندارىنىڭ 40 پايىزى ەل بوسقىنداردى شاقتاپ قابىلداعانى ءجون دەگەن پىكىردە. راس ەۋروپادا بەلەڭ العان ميگراتسيالىق داعدارىس گەرمانيانىڭ ەكونوميكاسىنا ايتارلىقتاي سالماق ءتۇسىردى. دەگەنمەن ا.مەركەل باسشىلىق جاساي­تىن ۇكىمەت قانشا قيىن بولسا دا, مۇم­كىن­دىگىنە قاراي تاسقىن سۋداي اعىلعان بوس­قىن­داردى باسپانامەن, ازىق-ت ۇلىكپەن قام­­تا­ماسىز ەتە ءبىلدى. رەسمي مالىمەتتەرگە قارا­عان­دا, 2016 جىلى وسى ەلدە 800 مىڭعا جۋىق بوسقىن تىركەلگەن. ال وتكەن جىلى ەۋرو­­وداق ەلدەرىنە ءبىر ميلليوننان استام بوس­قىن كەلىپتى. بوسقىنداردىڭ اناۋ-مىناۋ ەمەس, ەكو­نو­ميكاسى دامىعان, حالقى اۋقات­تى تۇ­راتىن مەملەكەتكە قاراي اۋاتىنى شىندىق.

ۇكىمەتتى قۇرۋ كەلىسسوزدەرىنە قاتىسۋ­شىلار كواليتسيالىق شارتقا بايلانىستى گەرمانيانىڭ بولاشاق ۇكىمەتىنىڭ مينيستر­لىكتەرىن ءبولۋ ماسەلەسىن دە قاراستىرىپ, ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزدى. العاشىندا ەلدىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىن گەرمانيا سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ كوشباسشىسى مارتين شۋلتس باسقارادى, سوعان بايلانىستى ول پارتيا توراعالىعىن وزگە ارىپتەسىنە تاپسىرادى دەگەن اقپارات تاراعان ەدى. سوڭعى دەرەكتەرگە قاراعاندا, م. شۋلتس پارتيا جەتەكشىلىگىندە قالا بەرەتىن سياقتى. سىرتقى ىستەر ءمينيسترى لاۋازىمىن ونىڭ پارتيالاسىنىڭ ءبىرى اتقاراتىن بولادى. قارجى مينيسترلىگىنىڭ تىزگىنىن گامبۋرگ قالاسىنىڭ بۋرگوميسترى ولاف شولتس ۇستاۋى مۇمكىن. سونداي-اق حريستيان سوتسياليستىك وداعىنا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە جانە ەكونوميكالىق دامۋ مينيسترلىگىنە باسشىلىق جاساۋ بۇيىرماق. ال ەكونوميكا, قورعانىس, ءبىلىم, اۋىل شارۋا­شىلىعى جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيسترلىكتەرىنە حريستيان دەموكرا­تيا­لىق وداعىنىڭ وكىلدەرى جەتەكشىلىك ەتەدى.

ء«بىزدىڭ ەكى ماقساتىمىز بولدى, – دەدى گەرمانيانىڭ فەدەرالدى كانتسلەرى ا.مەركەل جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇح­باتىندا. – ءبىرىنشىسى – ۇكىمەتتى قۇرىپ, ونى تۇراقتى ەتۋ. ەكىنشىسى – كەلىسسوزدەر كەزىندە ەلىمىزدىڭ يگىلىگىنە باسا ءمان بەرۋ. مەنىڭ ويىمشا, ءبىزدىڭ بىرىگىپ قابىلداعان شەشىمىمىز بارلىق تاراپتىڭ كوڭىلىنەن شىقتى. بۇل – ەلىمىزدىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بولىپ قالۋى ءۇشىن جانە حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن جاقسارتۋ ءۇشىن اسا قاجەت».

گەرمانيا تاريحىندا ەڭ ۇزاققا سوزىلعان كەلىسسوزدەردىڭ قورىتىندىسىندا تاراپتار كوا­لي­تسيالىق ۋاعدالاستىققا كەلدى. ەندى وسى­عان قاتىستى قۇجاتتى گەرمانيا سوتسيال-دە­مو­كراتيالىق پارتياسىنىڭ وكىلدەرى ماقۇل­داۋى ءتيىس. ول 463 ادامنان تۇرادى, داۋىس بەرۋ جازباشا تۇردە وتەدى. ماقۇل­دا­عان­­ن­ان كەيىن عانا ەلدى باسقارۋ كواليتسياسى قۇ­رى­لادى. ال قۇرىلعان جاعدايدا انگە­لا مەر­كەل وسىمەن قاتارىنان ءتورتىنشى مەر­زىم­گە ساي­­لانعان كانتسلەر رەتىندە تاريحتا قالادى.