جيىن بارىسىندا سپيكەر «جەر قاتىناستارىن رەتتەۋ ماسەلەلەرى بويىنشا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى وسى كۇندەرى پارلامەنت ماجىلىسىندە قارالىپ جاتقانىن مالىمدەدى.
بۇل زاڭ جوباسىن 2016 جىلى جەر رەفورماسى جونىندەگى كوميسسيا ازىرلەگەن بولاتىن. سونىمەن بىرگە, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ 2016 جىلعى 6 مامىرداعى «جەر زاڭناماسىنىڭ كەيبىر نورمالارىن قولدانۋعا موراتوري ەنگىزۋ تۋرالى» جارلىعىمەن جانە جەر كودەكسىنىڭ كەيبىر نورمالارىن توقتاتا تۇرۋ تۋرالى زاڭعا سايكەس كودەكستىڭ كەيبىر نورمالارىنا شەكتەۋ كۇشىنە ەندى.
موراتوري ەنگىزىلگەن 2021 جىلعى 31 جەلتوقسانعا دەيىن جارامدى بولىپ سانالادى. ول جارعىلىق كاپيتالىندا شەتەلدىكتەردىڭ ۇلەسى 50%-دان اساتىن زاڭدى تۇلعالارعا, شەتەل ازاماتتارىنا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىن ۇزاق مەرزىمدى جالعا بەرۋ تۋرالى جەر زاڭناماسىنىڭ ەرەجەلەرىن توقتاتادى. سوندىقتان دا, بۇل جاڭا زاڭ جوباسى قازاقستاندىقتاردىڭ اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن جالعا بەرۋ مەن ساقتاۋ ينستيتۋتىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. اتاپ ايتقاندا, قوعامدىق كەڭەستەر مەن ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىن قوسىپ, كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ جالپى سانىنىڭ كەمىندە 50%-ىن قۇرايتىن بىرىڭعاي جەر كوميسسياسىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا. جەر كوميسسياسىنىڭ وتىرىستارى دىبىس جانە بەينە تاسىمالداۋشىلاردا مىندەتتى تۇردە تىركەلۋى ءتيىس جانە كوميسسيانىڭ شەشىمدەرىنە قارسى سوتقا شاعىمدانۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلادى.
زاڭ جوباسىنىڭ ەرەجەلەرى اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن پايدالانۋدىڭ تۇراقتى مونيتورينگىن ەنگىزۋدى كوزدەيدى. ايتالىق 5 جىل ىشىندە جىل سايىن, ال كەيىنگى كەزەڭدەگى ءاربىر 3 جىلدا سۋارمالى جەرلەردە جانە 5 جىل سايىن ءتالىمدى جايىلىمدارعا تۇراقتى تۇردە مونيتورينگ جۇرگىزىلەدى. بۇل شارالار اۋىلشارۋاشىلىق جەرلەرىن ءتيىمدى جانە ۇتىمدى پايدالانۋدى, پايدالانىلماعان جەرلەردى ايقىنداۋعا جانە اۋىل شارۋاشىلىعى اينالىمىنا ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق جەردى پايدالانۋداعى قوعامدىق باقىلاۋ ءرولىن جانە جەردى ۇتىمدى پايدالانۋ ءۇشىن جەر پايدالانۋشىلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ دە دەڭگەيىن ارتتىرادى.
سونىمەن قاتار كەزىندە اۋىلشارۋاشىلىق القاپتارىنىڭ مولشەرىنە شەكتەۋلەردىڭ جوقتىعى لاتيفۋنديستەردىڭ پايدا بولۋىنا سەبەپ بولدى. ال مۇنداي شەكتەۋدىڭ بولماۋى جەردى فەرمەرلەردىڭ جاڭا بۋىنىنا بەرۋ مۇمكىندىگىن تەجەۋگە اكەلدى. وسىعان بايلانىستى, جوعارىدا اتالعان زاڭ جوباسى ليزينگكە بەرىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ بارىنشا (ەڭ جوعارى) ولشەمدەرىن انىقتاۋ ادىستەمەسىن ازىرلەۋدى جانە بەكىتۋدى ۇسىنادى. بۇدان باسقا, تابيعي-اگروونەركاسىپتىك ايماقتارعا جانە وبلىستىڭ ماماندانۋىنا بايلانىستى ۇسىنىلعان اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىنىڭ وڭتايلى مولشەرىن بەلگىلەۋ كەرەك. سونداي-اق جاڭا زاڭ جوباسىنىڭ ەرەجەلەرى ء«بىر قولدان» اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىنىڭ ءىرى ۋچاسكەلەرىن ليزينگكە الىپ قويۋعا باعىتتالعان.
شەتەلدىك ازاماتتارمەن نەكەدە تۇراتىن قازاقستان ازاماتتارىنا, سونداي-اق شەتەل كاپيتالى بار زاڭدى تۇلعالارعا شەكارالىق بەلدەۋدە جانە شەكارا ايماعىندا ورنالاسقان جەرلەردى بەرۋگە تىيىم سالۋ ۇسىنىلادى. بۇل شارالار ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋگە جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان.
زاڭ جوباسىندا حالىقتىڭ جەكە شارۋاشىلىعىنداعى مالىنا قاجەتتى جايىلىمدىق جەرلەردىڭ اۋقىمى انىقتالادى. ويتكەنى ەلدى مەكەندەر اۋماعىندا قولدانىستاعى جايىلىمدار حالىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرىن قاناعاتتاندىرمايدى جانە دەگراداتسياعا ۇشىرايدى. ەلدى مەكەندەر توڭىرەگىندە بوس جايىلىمدار مەن شابىندىقتار جوق, ولار نەگىزىنەن مەنشىككە نەمەسە جالعا بەرىلەدى. اكىمدىكتەر جۇرگىزگەن الدىن الا ەسەپتەۋلەرگە سايكەس اۋىلدىق ەلدى مەكەندەردىڭ جايىلىمدارعا دەگەن قاجەتتىلىگى 27,7 ملن گەكتاردى قۇرايدى. سوندىقتان زاڭ جوباسى حالىقتىڭ جايىلىمدىق جەرلەرگە دەگەن قاجەتتىلىگىن مەملەكەت مۇقتاجدىقتارى قاتارىنا ەنگىزەدى.
جەكە تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءۇشىن (جتق) جەر ۋچاسكەلەرىنە حالىقتىڭ قاجەتتىلىكتەرىن مەملەكەتتىك قاجەتتىلىكتەر تىزىمىنە ەنگىزۋ جوسپارلانۋدا. بۇل تالداۋعا سايكەس Call Center ورتالىعىنا كەلەتىن «jerturaly.kz» سايتىنا قوڭىراۋلار مەن سۇراقتاردىڭ 75%-دان استامى جتق-مەن بايلانىستى بولعانىمەن تۇسىندىرىلەدى.
بۇگىنگى تاڭدا بۇكىل ەل بويىنشا جتق ءۇشىن جەردى تەگىن الۋ كەزەگىندە تۇرعان ادامدار سانى 1,2 ميلليوننان اسادى. ال جەر ۋچاسكەلەرىن جتق ءۇشىن ءتيىستى ينفراقۇرىلىممەن قامتاماسىز ەتۋدە ەلدى مەكەندەر اۋماعىندا بوس جەرلەر جوق بولعاندىقتان پروبلەما تۋىندايدى.
«جەر قاتىناستارىن رەتتەۋ تۋرالى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» اتالعان زاڭ جوباسىنىڭ نورمالارى مەن ەرەجەلەرى بۇگىنگى كۇنى وتاندىق فەرمەرلەر ءۇشىن اسا وتكىر ماسەلەلەردى شەشۋگە باعىتتالعان.
راۋان قايدار,
«ەگەمەن قازاقستان»
