1941-1945 جىلدارداعى سوعىستىڭ تىل ەڭبەككەرى, «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ ارداگەرى, كسرو جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ وزىق قىزمەتكەرى, جىلىوي اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى نۇر-مۇحاممەد ەسەنالى ۇلى بۇگىندە 88 جاستان اسىپ وتىر. جىلىوي اۋدانىنان تابان اۋدارماي, سونداعى مەكتەپتەردە 65 جىل بويى ۇزدىكسىز ۇستازدىق ەتكەن. ەلىمىزدىڭ جوعارى وقۋ ورنىن وتكەن عاسىردىڭ 53-جىلدارى بىتىرگەن ەكەن. ءيا, كەڭەستىك زاماننىڭ بار اۋىرتپالىعىن دا, بۇگىنگى ەگەمەن ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك العان جىلدارىنداعى قىزىعىن دا قاتار كورىپ كەلە جاتىر. راسىندا, كورگەنى از ەمەس. ايتارى دا كوپ ەكەن. بىراق سوعان قوسا نازى دا بار ەكەنىن جاسىرمادى.
89 جاسقا اياق باسقان اتامىز وتكەن جولى رەداكتسيامىزعا ارنايى باس سۇقتى. وسى جاسقا كەلگەندە باس باسىلىمنىڭ قارا شاڭىراعى تابالدىرىعىن اتتاعانىنا قاتتى ريزا بولدى. گازەتىمىزدىڭ جاڭارىپ, جاسارىپ, جاندانىپ جاتقانىنا قۋانىش ءبىلدىردى. ءسويتىپ ءومىر جولىن دا, ءومىر جولىنان جاستارعا ۇلگى الار جايتتاردى دا ايتىپ ءوتتى. ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىن العان شاقتا باقىتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان قازىرگى جاستارعا قىزىعا دا قۋانا قارايتىندىعىن, مۇنداي كەزەڭگە اياق باستىرعان ەلباسىنىڭ سارا ساياساتىنىڭ باياندىلىعىنا ريزاشىلىعىن جەتكىزدى. ەندى مىنە, بۇگىندە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە كوپتەگەن جاقسىلىقتاردىڭ, يگى ىستەردىڭ كۋاسى بولىپ جۇرگەنىن جاسىرمادى. الايدا ول, ءوزىنىڭ جاس كەزىندە قولعا العان ءىسىنىڭ اياقسىز قالعانىن كۇرسىنە ايتادى. سوناۋ 1982 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىندا سول كەزدەگى قامىسكول قازاق مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ ديرەكتورى بولىپ تاعايىندالادى. ارينە ول كەزدە مەكتەپ-ينتەرنات دەگەن اتى عانا ەدى دەيدى. سەبەبى مەكتەپ-ينتەرنات كەشەنى تولىقتاي قۇلدىراۋعا تۇسكەن.
ءدال مۇنداي قىسىلتاياڭ شاقتا ديرەكتورلىق تىزگىندى وزىنە تەككە ۇستاتپاعانىن نۇر-مۇحاممەد ەسەنالى ۇلى دا انىق ۇعىنادى. كەلەسى جىلى مەكتەپ-ينتەرناتتى قۇردىمنان قۇتقارۋ ءۇشىن ءۇش جىلدىق كۇردەلى قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ جوسپارىن ءتۇزىپ, سوعان بەل شەشە كىرىسەدى. ءسويتىپ باس-اياعى ءۇش جىل دەگەندە مەكتەپ-ينتەرنات كەشەنى قايتا جاڭارىپ, قاتارعا قوسىلادى. ءتىپتى سودان قامىسكول قازاق مەكتەپ-ينتەرناتى 1986-1987 وقۋ جىلىنا ساقاداي ساي ءازىر بولعانى سونشا, سوتسياليستىك جارىستا ونىنشى بەسجىلدىقتىڭ جەڭىمپازى اتانادى. سونى باعالاعان اۋدان باسشىلارى مەكتەپ ديرەكتورى ن. تاڭبايدى «كسرو اعارتۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى» بەلگىسىمەن ماراپاتتايدى. الايدا بۇل ەڭبەكتىڭ جەمىسىن كورۋ ۇزاققا سوزىلمايدى. نەگە ەكەنى بەلگىسىز 1988 جىلى «قامىسكول قازاق مەكتەپ-ينتەرناتى جابىلسىن» دەگەن شەشىم شىعارىلادى. بار ەڭبەك زايا كەتىپ, اتالعان وقۋ كەشەنى جابىلىپ تىنادى.
مىنە, سودان بەرى ن. ەسەنالى ۇلى اقساقال وسى مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ ورىنسىز جابىلعانىن ايتىپ كەلەدى. ماسەلە, ءدال سول مەكتەپتىڭ جوندەلىپ, قايتادان قيراپ قالۋىندا ەمەس. ماسەلە, سول كەزدەگى قانشاما وقۋشىلار مەن اتا-انالاردىڭ كۇتكەن اق ءۇمىتى اقتالماي قالۋىندا, سوعان ساي قانشاما جاستىڭ قيىنشىلىق كورگەنىندە دەيدى. ول مەكتەپ جابىلماعاندا ءالى كۇنگە پايداعا اسىپ, تالاي جاستىڭ ومىرگە قاناتتانىپ ۇشۋىنا التىن ۇيا مىندەتىن اتقارار ەدى. ءتىپتى باسقا دا سالا قىزمەتىنە جارار ما ەدى. سوندىقتان بۇگىندە اقساقال ناق سول كەزدەگى ءوزىنىڭ دە ەڭبەگى ەسكەرۋسىز قالعاندىعىن جاسىرمايدى. ەندى قازىر سول كەزدە اتقارعان قىزمەتتەرىنىڭ باسى اشىلىپ, انىقتالىپ تەكسەرىلسە دەگەن تىلەگى دە جوق ەمەس. وسىنىڭ جايىن قۋالايمىن دەپ ءجۇرىپ, باسى دا داۋعا قالعان كورىنەدى. جەرگىلىكتى باسىلىمداردا «قامىسكول مەكتەپ-ينتەرناتى نەگە جابىلدى؟», «قامىسكول ينتەرناتى قاشان اشىلادى؟» اتتى ماقالالار دا جاريالانعان ەكەن. سوندىقتان اقساقال ءوزىنىڭ كەزىندەگى اتقارعان ەڭبەگىن ەلەپ, ءالى دە ەسكەرسە, ءسويتىپ ءبىر قايىرىمىن قاراستىرار ءتيىستى بيلىك ورنى بولسا دەپ ۇمىتتەنەدى. ارينە مۇنداي شەشىمى قيىن ماسەلەلەر ءتۇيىنى تارقاتىلۋى ءۇشىن قۇزىرلى ورگاندار كومەگى قاجەت ەكەندىگى ءسوزسىز. ەندەشە اقساقالدىڭ ۇنىنە قۇلاق تۇرەر مەكەمەلەر دە تابىلىپ قالار دەيمىز.
الەكساندر تاسبولات,
«ەگەمەن قازاقستان»
