انىقتاپ سۇراعانىمدا, ءابىلاحات ەسپاەۆ سادۋاقاس اتامىزدىڭ زىليحا اتتى تۋعان قارىنداسىنىڭ ۇلى بولىپ شىقتى. ۇلكەن اتامىز ۇمبەت ۇلى سادۋاقاس قوستاناي وبلىسى, امانقاراعاي اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. جاستايىنان زەرەك وسكەن ول ارابشا ساۋات اشىپ, كەيىننەن قۇران كارىمدى جاتقا وقيتىن قاريعا اينالادى. بالا كەزدەن دومبىرانىڭ قۇلاعىندا ويناعان سادۋاقاس داستان-قيسسالاردى تاڭدى تاڭعا ۇرىپ جاتقا ايتاتىن بولعان. ونىڭ بۇل قاسيەتىن سول ۋاقىتتا مۇعالىمدىك قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن قازاقتىڭ كورنەكتى جازۋشىسى, قازاق ادەبيەتىن قالىپتاستىرۋشىلاردىڭ ءبىرى بەيىمبەت مايلين بايقاپ, ونى قاسىنا الىپ, تولعاۋ-داستاندارىن تامسانا تىڭداعان.
ارقانىڭ اقىلىنا كوركى ساي ارۋى زىليحا دا اعاسىنان قالماي دومبىرا تارتىپ, ءان سالعان ەكەن. «جىگىتتىڭ جاقسى بولۋى – ناعاشىدان» دەمەكشى, ءابىلاحات ەسپاەۆتىڭ ونەرى انا سۇتىمەن ناعاشى جۇرتىنان دارىسا كەرەك.
قازاقتىڭ كورنەكتى كومپوزيتورىنىڭ تۋعان قىزى گۇلسىم ابىلاحاتقىزىنىڭ قولىنداعى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ءابىلاحاتتىڭ شەجىرەدەگى شىن اتى – گابدىلاحات دەپ جازىلعان. ول 1925 جىلى 25 قاراشادا بۇرىنعى تورعاي, قازىرگى قوستاناي وبلىسىنا قاراستى توبىل وزەنىنىڭ جاعاسىندا ورنالاسقان №2 اۋىلدا ىبىراي التىنسارينمەن اتالاس سماعۇل وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ سماعۇل مۇعالىمدىكتەن مەكتەپ ديرەكتورىنا دەيىن كوتەرىلەدى. 1932 جىلى «الاش» پارتياسىنىڭ مۇشەسى رەتىندە قۋدالاۋعا ۇشىراپ, قوستانايدان جامبىل وبلىسى, مەركى اۋدانىنا وتباسىمەن قونىس اۋدارادى.
اۋمالى-توكپەلى الاساپىران زاماندا بۇكىل اۋىل سۇزەكپەن اۋىرىپ, جۇقپالى دەرتتەن زىليحا ءتورت بالاسىمەن ءبىر كۇندە قايتىس بولادى. سودان سماعۇل قاسىندا ءجۇرىپ امان قالعان ۇلى ءابىلاحاتتى ارقالاپ, شۋ اۋدانىنىڭ العا اۋىلىنا كوشىپ كەلەدى. مۇندا سماعۇل ءماريام اتتى جەرگىلىكتى ارۋمەن باس قوسادى. ارالارىندا بالا بولماعاندىقتان كەڭپەيىل ءماريام بار انالىق مەيىرىمىن توگىپ, ءابىلاحاتتىڭ بەتىن قاقپاي وسىرەدى. جىلجىپ جىلدار, اعىپ ايلار وتەدى. مەكتەپتى اياقتاعان جالىنداعان بوزبالا ءوز ەركىمەن سوعىسقا اتتانادى. قان مايداندا اۋىر جارالانعان سولداتتاردىڭ قاتارىندا ءابىلاحات تا بولعان. قيىندىققا بوي بەرمەيتىن بالاڭ جىگىتتى كسرو قورعانىس مينيسترلىگى رەسەيدىڭ موگيلەۆ قالاسىنداعى اسكەري ۋچيليششەگە وقۋعا جىبەرەدى.
ونى ۇزدىك تامامداعان ءابىلاحات كاۆكاز ايماقتىق اسكەري اكادەمياسىندا ۇستازدىق ەتەدى. ول جەردىڭ كەمىندە 25 جىل اسكەردە جۇمىس ىستەۋ كەرەك دەگەن شارتىن ەستىپ شامدانعان اكەسى سماعۇل اتادان قالعان جالعىز تۇياعىن ستالينگە حات جازىپ جاتىپ, ونىڭ «قارتتىڭ بالاسىن قايتارىڭدار!» دەگەن بۇيرىعىمەن بالاسىن اسكەري قىزمەتتەن قايتارىپ الادى.1948 جىلى ەلگە ورالعان ءابىلاحات ەسپاەۆ شۋ اۋدانىنىڭ تولە بي اۋىلىنداعى مەكتەپتە اسكەري دايىندىق پانىنەن ساباق بەرەدى. سول مەكتەپتە قازپي-ءدى ءبىتىرىپ, قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى بولىپ جۇرگەن بولاشاق جارى نازىم سارىمولداەۆامەن تانىسىپ, شاڭىراق كوتەرەدى. قازاقتىڭ ءان ونەرىنە وزىندىك ۇلەس قوسقان ءابىلاحات ەسپاەۆتىڭ ارتىندا سەيىتجان, بولات, گۇلميرا, گۇلسىم جانە كاۋكەن اتتى ۇرپاعىنان تاراعان جەتى نەمەرە, ەكى شوبەرەسى بار. ۇل-قىزدارى مەن نەمەرەلەرىنىڭ ەشقايسىسى ونەر جولىن تاڭدامادى.
تۇلا بويداعى شالقىپ-تاسىعان اۋەز سازى تۋما تالانتقا تىنىشتىق بەرمەي, ونەر مەن مادەنيەتتىڭ ورداسىنا اينالعان ارۋ قالا الماتىعا اكەلەدى. 1951 جىلى وتباسىمەن وسى قالاعا كوشىپ كەلىپ, قازمۋ-ءدىڭ تاريح فاكۋلتەتىنە وقۋعا تۇسەدى. الاتاۋدىڭ باۋرايىندا شابىتتانعان كومپوزيتور ءبىراز اندەردى جارىققا شىعارادى. جازعان اندەرىن تىڭداعان لاتيف حاميدي «مولودوي چەلوۆەك, ۆى وچەن تالانتليۆىي, ۆام نادو ۆسە بروسات ي مۋزىكۋ پيسات», دەگەننەن كەيىن وقۋىن تاستاپ, قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريانىڭ كومپوزيتورلىق بولىمىنە, ۆاسيلي ۆەليكانوۆتىڭ سىنىبىنا تاپسىرادى. بىراق بالالى-شاعالى ءابىلاحات سماعۇل ۇلى تىرشىلىك تۇيتكىلدەرىنە بايلانىستى بۇل وقۋىن دا جالعاستىرا الماي, قازاق راديوسىنا جۇمىسقا ورنالاسادى.
قاسيەتتى شۋ جەرىنىڭ توپىراعى تاعدىرلى تۇلعانىڭ شابىتىن شارىقتاتىپ, تالانتىن شىڭدايدى. وسى تۇستا ءابىلاحات سماعۇل ۇلىنىڭ العاشقى مۋزىكالىق ۇستازىن دا ايتا كەتكەن ورىندى. ول ۆارشاۆا كونسەرۆاتورياسىن بىتىرگەن كاسىبي كومپوزيتور اۆگۋست شنيتسەر بولاتىن. شۋ اۋدانىنداعى ورتا مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن ءابىلاحات سول شنيتسەردەن مۋزىكالىق ساۋات اشىپ, 17 جاسىندا قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى ا.ساپاقوۆتىڭ ولەڭىنە جازىلعان «تۋعان ەل» اتتى تۇڭعىش تۋىندىسىن شىعارادى.
كومپوزيتوردىڭ شىعارماسى قاشاندا جان-جاقتى بولدى. ەسپاەۆتىڭ اۋەندەرى ويعا ورالىمدى, جۇرەككە جىلى, ۇيرەنۋگە جەڭىل, ۇلتتىق ناقىشقا باي. مۇنىڭ سىرى ءابىلاحات اندەرىنىڭ بايىرعى حالىق اندەرىمەن ساباقتاس, ۇندەس, رۋحتاس كەلۋىندە. «اققۋىم», «اق ساۋلە», «شوفەر كەلدى قىرمانعا», «قىز قۋ», «بەيبىتشىلىك ساقتالادى», «رەسپۋبليكا تۋرالى جىر», ء«وزىڭ دە, جىگىت, قىزىقسىڭ», «قىز ءازىلى», «جىگىت جاۋابى», ء«الى ەسىمدە», «مارجان قىز», «قايداسىڭدار, دوستارىم», «ۇستازىم مەنىڭ, ۇستازىم» سىندى ەسپاەۆتىڭ ەستى اندەرى ءالى دە ەل ەسىندە. مۇنىمەن شەكتەلىپ قالماي, ول ابايدىڭ «وزگەگە كوڭىلىم تويارسىڭ», «مەن سالەم جازامىن» ولەڭدەرىنە ءان-رومانستار جازعان. كومپوزيتوردىڭ «ويلان, تاپ», «ق ۇلىنشاق», «ورتەكە» اندەرى ارقىلى بالالار مۋزىكاسىنا دا قوسقان ۇلەسى زور.
«...ول بالالارعا ارناپ كوپتەگەن اندەردى دۇنيەگە اكەلدى, كەلەر ۇرپاق ءابىلاحاتتاي اتاسىنا مۇمكىن ميلليونداعان راحمەتىن ايتار» دەگەن پىكىرىن نۇرعيسا تىلەنديەۆ بەكەر ايتپاسا كەرەك. سونىمەن قاتار كومپوزيتور س.ادامبەكوۆتىڭ «كۇن مەن كولەڭكە», ي.بايزاقوۆتىڭ «اقبوپە», ءا.تاجىباەۆتىڭ «توي بولادى», ب.ءمايليننىڭ «شۇعا», ق.امانجولوۆتىڭ «دوسىمنىڭ ۇيلەنۋى» سپەكتاكلدەرىن انمەن ارلەدى. جامبىل جاباەۆتىڭ ولەڭىنە جازىلعان «وداعىم – باقىت ورداسى» اتتى انىمەن 1973 جىلى كسرو-نىڭ ايگىلى كومپوزيتورلارى قاتىسقان بۇكىلوداقتىق ءان بايقاۋىندا جۇلدەلى ەكىنشى ورىندى جەڭىپ الادى.
ونىڭ اندەرى سول كەزدىڭ وزىندە قازاقستاندا عانا ەمەس, شەتەلدەردە شىرقالعان. «مارجان قىز» ءانىنىڭ ءۇندىستان مەن جاپونيادا اۋەلەۋى سونىڭ دالەلى. ءابىلاحات ەسپاەۆتىڭ ءساتتى شىققان شىعارمالارىنىڭ ءبىرى – «ۇستازىم مەنىڭ, ۇستازىم» ءانى. ەل اراسىندا كەڭ تاراعان بۇل ءان ۇستازدار قاۋىمىنىڭ ءانۇرانىنا اينالدى. 1960 جىلى الماتىدا وتكەن مۇعالىمدەردىڭ قۇرىلتايىندا ۇستازدار تۋرالى جاڭا ءان كەرەك بولىپ, جامال وماروۆا «بۇل ءاندى تەك ءابىلاحات قانا جازا الادى» دەپ ۇلكەن سەنىم ارتادى. وسىلايشا ءبىر كۇننىڭ ىشىندە جازىلعان ءان كوپتىڭ كوڭىلىنەن شىعادى. جالپى ءابىلاحات ەسپاەۆ 250-گە تارتا ءان جازعان.
«اقىن مەن كومپوزيتوردىڭ ءومىرى قىسقا, ءان عۇمىرى ۇزاق» دەگەن ءابىلاحات قامشىنىڭ سابىنداي-اق قىسقا ومىرىندە ۇزاق عۇمىرلى ءان قالدىرىپ كەتە باردى...
جانسايا شىڭعىسحانقىزى,
جۋرناليست
