سونىڭ ءبىرى رەتىندە, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستىڭ جاندانا تۇسەتىنى كوڭىل قۋانتادى. ارينە, وتكەن جىلدارى دا بۇل باعىتتا قىرۋار جۇمىس ىسكە استى. جالپى, جەمقورلىققا قارسى كۇرەس بارىسى قازاقستاننىڭ 2050 جىلعا دەيىن دامۋىنىڭ ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگياسىنداعى باسىمدىقتارمەن ەرەكشەلەنەتىنى بەلگىلى. ال ساراپشىلار ونىڭ جەتىستىگىنىڭ تەتىگى 2025 جىلعا دەيىن ەسەپتەلگەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ستراتەگيادا انىقتالعاندىعىن ايتادى. بۇعان اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار ناتيجەسى ناقتى دالەل.
ماسەلەن, «100 ناقتى قادام» ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 59 جاڭا زاڭ قابىلداندى. ونىڭ ءبارى سىبايلاس جەمقورلىققا توزبەۋشىلىكتى قالىپتاستىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستارعا دەم بەرۋ ءۇشىن قاجەت. سونىڭ ءبىر ايقىن دالەلى رەتىندە, Transparency International «الەمدىك سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ بارومەترى» حالىقارالىق زەرتتەۋى بويىنشا قازاقستانداعى ازاماتتاردىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل سالاسىنداعى وڭ ۇلەسى ەكى ەسەگە ارتىپ, پارا بەرگەندەردىڭ سانى ازايا تۇسكەنىن ايتۋعا بولادى. مۇنداي جۇيەلى جۇمىس بارىسى ەلدەگى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساياساتقا حالىقتىڭ سەنىمىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
دەمەك, ەلىمىزدە ۇنەمى جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقان جۇيەلى دە سالماقتى جۇمىستاردىڭ ارقاسىندا قوعامدا قاتەرلى دەرتكە قارسى توزبەۋشىلىك قالىپتاستى. ەكىنشىدەن, جالپى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى كۇرەستەگى زاڭدارىمىزدىڭ ساپاسى ارتا ءتۇستى. بۇدان بىلاي سىبايلاس جەمقورلىققا جول بەرگەندەرگە ساۋعا جوق. ءتىپتى قارجى جىمقىرىپ, شەتەلگە قاشىپ كەتكەندەر دە قۇتىلا المايدى.
ماسەلەن, ميللياردتاعان قارجىنى تالان-تاراجعا سالعانى ءۇشىن قازاقستان سوتتارى قىلمىسكەر دەپ تانىعان شەتەلدە باسساۋعالاۋشىلاردى ەلگە قايتارۋ ءىسى جالعاسىن تاپپاق.
بۇل ماسەلە حالىقارالىق ۇيىمدار وكىلدەرى مەن شەتەل مەملەكەتتەرىنىڭ ەلشىلەرىمەن تالقىلاندى. سوندىقتان قازىر الدا تۇرعان ەڭ ماڭىزدى مىندەت – بيۋدجەت قاراجاتتارىن جەكە مۇددەسىنە پايدالاناتىنداردى اۋەل باستان انىقتاۋ جانە ەلدەن كاپيتالدىڭ شىعۋىن بولدىرماۋ. ول ءۇشىن الەمدىك قوعامداستىقپەن بىرلەسىپ شەتەلدىك بانكتەردەگى شوت ۇستاۋشىلار تۋرالى دەرەكتەردى اشۋعا, وففشوردان شىعارۋ بويىنشا بەلسەندى شارالار قابىلدانۋدا. بۇعان ءوز كەزەگىندە سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس جۇرگىزەتىن شەتەلدىك ارىپتەستەر دە كومەكتەرىن اياماق ەمەس. ەندىگى جەردە وسىنداي قىلمىسقا قاتىسى بار ادامدار جاۋاپكەرشىلىكتەن قاشۋدىڭ قانداي ءتۇرىن قولدانسا دا, ءبارىبىر جازادان قۇتىلا المايتىنىنا كۇمان جوق. سوندىقتان ورتاق ماقساتقا ساي حالىقارالىق كۇش بىرىكتىرىلسە, ەلدەن قاشىپ كەتكەن قىلمىسكەردى دە ەكستراديتسيالاۋ جانە اكتيۆتەردى قايتارۋ ءسوزسىز ورىندالماق.
وسىلايشا سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەستىڭ قاتاڭداتىلعانى كوڭىل قۋانتادى. جالپى, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالىپ جاتىر. شەنەۋنىكتەرگە مەملەكەتتىڭ قارجىسىن سىبايلاسىپ جىمقىراتىنداي ەش سەبەپ جوق. جىلدان جىلعا جاعداي جاقسارا بەرمەك. پرەزيدەنت «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» زاڭعا وتكەن جىلدىڭ 23 قازانىندا قول قويعان بولاتىن. وندا مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ قۇقىقتىق جاعدايى, ماتەريالدىق قامتاماسىز ەتىلۋى مەن الەۋمەتتىك قورعالۋى تولىق ايقىندالدى. 2018 جىلى مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر جالاقىنى جاڭا جۇيە بويىنشا الادى. ءوز جۇمىسىن ادال ءارى ساپالى اتقارعان ادام جوعارى جالاقىعا قول جەتكىزەدى. ءاربىر مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ جۇمىسىن باعالاۋ جۇيەسى دە ەنگىزىلىپ وتىر. جالپى, ەلىمىزدە سىبايلاس جەمقورلىق كورىنىستەرىنە توسقاۋىل قويۋ ءۇشىن ەلباسىنىڭ سىندارلى ساياساتى ارقاسىندا قولعا الىنعان جانە قولعا الىناتىن جاڭا جۇمىستار ءورىسى وسىلايشا كەڭەيە بەرمەك.
الەكساندر تاسبولات,
«ەگەمەن قازاقستان»
