فوتو: ەرلان ومار
اڭگىمەنى استانادان باستاساق. ەلوردا اكىمدىگى وقىس وقيعالاردى بولدىرماۋ ءۇشىن اياز باستالىسىمەن توتەنشە جاعداي جاريالاعان-دى. ءورت ءسوندىرۋ قىزمەتى, جەدەل مەديتسينالىق قىزمەت, قالالىق ىشكى ىستەر دەپارتامەنتى, توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى جانە كوممۋنالدىق قىزمەتتەر سىندى شاھار تىرشىلىگىن قامتاماسىز ەتەتىن مەكەمەلەردەن وزگە مەملەكەتتىك ورگاندارعا, بازارلار مەن ساۋدا-ويىن-ساۋىق ورتالىعى سىندى كاسىپكەرلىك نىساندارعا, بىرقاتار ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە جۇمىس ۋاقىتىن قىسقارتۋ ۇسىنىلدى.
الايدا, توڭعان حالىقتىڭ ارقاسىندا قالتاسىن تومپايتىپ الۋدى كوزدەگەندەر دە كوزگە ءتۇستى. تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزىن تاكسي جۇرگىزۋشىلەرى ء«تيىمدى» پايدالانىپ قالۋعا تىرىسىپ باققانى بايقالدى. اسىرەسە ەشقايدا تىركەلمەگەن, جەكە كولىگىمەن جۇرگەن «جابايى تاكسيستەر» باعانى بىرنەشە ەسەگە دەيىن كوتەرىپ جىبەردى. «يندرايۆەر» جەلىسى ارقىلى جۇمىس ىستەيتىن جۇرگىزۋشىلەر بۇرىنعى باعاعا بۇرىلماۋعا اينالدى. زاڭدى تۇردە تىركەلىپ جۇمىس ىستەيتىن كومپانيالارعا دا حابارلاسىپ كورگەن ەدىك. كوپشىلىگى بوس كولىك جوق ەكەنىن, ءبىراز ۋاقىت كۇتۋگە تۋرا كەلەتىنىن ايتادى. ولار دا باعانى ءبىرشاما كوتەرىپتى.
ءبىر جاقسى جەرى, تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزىنە قاراپايىم استانالىقتاردىڭ وزدەرى بىرلەسىپ قارسى تۇرا باستادى. ماسەلەن, شاھارداعى 8 مەشىت بىرىگىپ, «استانا – مەيرىمدى قالا» اكتسياسىن ۇيىمداستىرىپ, تۇرعىنداردى تاكسيمەن تەگىن تاسۋ, مۇقتاج ادامدارعا كومىر ءتۇسىرىپ بەرۋ, قۇرىلىسشى, كوشە تازالاۋشى ادامدارعا ىستىق شاي مەن تاماق ۇسىنۋ سىندى قامقورلىق شارالارىن قولعا الدى. قالالىق پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى تۇراقتى مەكەن-جايى جوق, جاۋراعان ادامداردى الەۋمەتتىك بەيىمدەۋ ورتالىعىنا جەتكىزىپ جاتقانىن دا ايتا كەتۋ كەرەك.
قىس ماۋسىمىنا قانشاما ازىرلەندى, جۇمىستىڭ ءبارى قامتىلدى دەگەننىڭ وزىندە, ۇرگەن ءيتتىڭ ءتىلىن قاريتىن ۇسكىرىكتەن زارداپ شەككەن جاندار, جارىلعان جىلۋ قازاندىقتارى, جولدا قاتىپ قالعان كولىكتەر تۋرالى دەرەكتەر كەيبىر وبلىستاردان دۇركىن-دۇركىن جەتىپ جاتىر. وڭىرلەردەگى جاعداي تۋرالى تومەندە «ەگەمەننىڭ» تىلشىلەرى جىبەرگەن ماتەريالداردى ۇسىنىپ وتىرمىز.
قاراعاندىدان – قايرات ءابىلدا
– قاراعاندى وبلىسىندا قاقاعان ايازدىڭ ءزارى سىنار ەمەس. اۋانىڭ تەمپەراتۋراسى كەي جەرلەردە كۇندىز –30, –35, ال تۇندە –45 گرادۋسقا دەيىن تومەندەدى. سينوپتيكتەردىڭ مالىمدەۋىنشە, اياز وسى اپتانىڭ اياعىنا دەيىن ساقتالۋى مۇمكىن.
ايازدى كۇندەرى جول بويىنداعى مەديتسينالىق-سانيتارلىق بەكەت بريگادالارىندا تىنىم جوق. ولاردىڭ كومەك سۇراعاندارعا تاۋلىگىنە ءتورت رەتتەن اتتانعان كەزدەرى دە بولدى.
جالپى, جول بويىنداعى مەديتسينالىق كومەك بەكەتتەرى ەلىمىزدە 2012 جىلدان باستاپ پايدا بولعان. قازىر ولاردىڭ سانى 70-كە جەتتى. ونىڭ ىشىندە جەتى بەكەت قاراعاندى وبلىسىنداعى اپات ءجيى بولاتىن جەرلەردە شوعىرلانعان. مەديتسينالىق ارنايى كولىكتەردە قاجەت دەگەن قۇرال-جابدىقتىڭ ءبارى بار. بەس جىل ىشىندە جول بەكەتىنىڭ «مەديكتەرى» 5 مىڭعا جۋىق جاردەم سۇراعان دابىلعا شىققان ەكەن. 27 مىڭنان استام ادامعا كومەك قولىن سوزعان.
– قاراعاندى وبلىسى بويىنشا تەك رەسپۋبليكالىق تراسسالاردا بولعان جول اپاتتارىنىڭ وزىنە 632 رەت شىعىپپىز. سونداي-اق قىستىڭ كۇنى جولدا بۇزىلىپ قالعان اۆتوكولىكتەرگە, قار قۇرساۋىندا قالعان ادامداردى قۇتقارۋعا بارامىز. ءتىپتى ايەلدەر جول ۇستىندە بوسانىپ قالعان وقيعالار دا كەزدەستى, – دەيدى وبلىستىق مەديتسينالىق اپات ورتالىعى ءبولىمىنىڭ باستىعى گۇلدانا ماحانوۆا.
بۇل كۇندەرى قاتتى ايازدىڭ قاۋپىنەن ساقتاندىرعان ەسكەرتپەلەرگە قاراماستان, جولعا شىعىپ كەتكەن 80-گە تارتا جولاۋشىعا تەمىرتاۋدىڭ قۇتقارۋشىلارى كومەك كورسەتتى. اتاپ ايتقاندا, الماتى – ەكاتەرينبۋرگ تاس جولىندا تۇرىپ قالعان جولاۋشىلار اۆتوبۋسىنداعى 80 ادام (اراسىندا 7 ايەل, 3 بالا بار) قۇتقارىلىپ, تەمىرتاۋداعى پوليتەحنيكالىق كوللەدجدىڭ جاتاقحاناسىنا ورنالاستىرىلدى.
سونداي-اق بىشكەك – تۇمەن باعىتىنداعى اۆتوبۋستىڭ 40 جولاۋشىسىنا كومەك كورسەتىلدى. ساقىلداعان سارى ايازعا قاراماستان, سارىاعاشتان پەتروپاۆلعا جول تارتقان اۆتوبۋستىڭ 47 جولاۋشىسىن دا قۇتقارۋشىلار ايازعا ۇرىندىرماي, تەمىرتاۋعا امان-ەسەن جەتكىزدى.
قاڭتاردىڭ 22-سىنەن باستاپ قاراعاندىدا جانە وبلىستىڭ كەيبىر قالا, اۋداندارىندا مەكتەپ وقۋشىلارى ساباقتان ءىشىنارا بوساتىلدى.
قوستانايدان – ءنازيرا جارىمبەت:
– قوستانايدا قازاقتىڭ «قىسقى شىلدەسى» ءبارىن ءبىر تارىنىڭ قاۋىزىنا تىقسىرىپ تۇر. اۋا رايىن بولجاۋشىلار ايتقان كۇننەن باستاپ, اياز كۇندىز –30 گرادۋسقا جەتىپ جىعىلدى. بىراق قىزىل شۇناق اياز بۇدان بۇرىنعى كۇندەرى دە كەشكە قاراي كۇشىنە ءمىنىپ تۇراتىن.
ارقالىق قالاسىنىڭ ىرگەسىندەگى اشۋتاستى اۋىلىندا كەشكە قاراي ءوزى تۇراتىن ۇيدەن باسقا كوشەدەگى ەكىنشى ۇلىنىڭ ۇيىنە قاراي شىققان 88 جاستاعى قاريا جولدان شىعىپ, اداسىپ كەتەدى. اتاسىنىڭ بارماعانىن ەستىسىمەن بالالارى قاريانى ىزدەي باستايدى. جاقىن ارادان, تانىس-تۋىستىڭ ۇيىنەن تابىلماعان سوڭ, دەرەۋ سولتۇستىك وڭىرلىك جەدەل قۇتقارۋ وتريادىنىڭ قالالىق بولىمشەسىنە حابارلايدى.
دابىل تۇسىسىمەن «مارش-برونتو» دەپ اتالاتىن ۋاز جۇردەك كولىگىمەن جەتى ادام قاريانى ىزدەۋگە شىققان. ولار جىلدامداتىپ اۋىلدىڭ اينالاسىن, قاتتى ايازدا جاياۋ جۇرگىنشىنىڭ اياعى جەتەر دەگەن جەردىڭ بارلىعىن قاراپ شىعادى. اداسقان از ۋاقىتتىڭ ىشىندە قارت كىسى اۋىلدىڭ سىرتىنا ەكى شاقىرىمداي شىعىپ كەتكەن ەكەن. ابدەن توڭىپ, السىرەگەن قاريانى قۇتقارۋشىلار وپپا قاردان اياعىن الىپ جۇرە الماي تۇرعان جەرىنەن تاۋىپ الدى. ۇرەي مەن ايازدان ەسىن زورعا جيناعان قارتتى جىلى ماشيناعا سالىپ, بالا-شاعاسىنا جەتكىزدى. بۇل كەزدە قاريانى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى دە كۇتىپ تۇرعان بولاتىن, جەڭىل ۇسىك شالعان ونى ارقالىق قالالىق اۋرۋحاناسىنا الىپ كەتتى. قازىر قارت كىسىنىڭ جاعدايى جاقسارىپ قالدى.
ءتۇن ىشىندە ايازدا قالىپ, ءۇسىپ كەتە جازداعان تاعى ءبىر ادامدى قوستاناي قالاسىنىڭ سىرت جاعىندا ورنالاسقان ۋك 161/11 مەكەمەسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى امان قالىپ قالدى. اياز باستالعان ءتۇنى كولونيا قىزمەتكەرى, پسيحولوگ دينارا مادياروۆا كەزەكشىلىكتە وتىرعان بولاتىن. ول ايقايلاعان ادامنىڭ داۋسىن ەستيدى دە, ارىپتەستەرىنە حابارلايدى. الدىمەن ادىلەت مايورى ءىلياس بۇقاەۆ پەن كاپيتان اسحات بالامباەۆ جەتەدى. ولاردىڭ ارتىن الا كاپيتان نۇرسۇلتان جۇماشەۆ پەن اعا لەيتەنانت دياس نۇراحمەتوۆ كەلىپ ۇلگەرەدى. ولار دەرەۋ ىسكە كىرىسەدى. قالادان تاكسيمەن شىققان جاس جىگىت پەن بويجەتكەن كولونياعا جاقىن قوستاناي – فەدوروۆ تاس جولىنىڭ بويىنا كەلگەندە ماشينا سالونىندا كەلىسپەي, ۇرسىسىپ قالادى. جىگىتىنە وكپەلەگەن قىز قالاعا جولسىز توتە جولمەن كەتىپ قالادى. ال كەشكە دالادا سىناپ باعاناسى –28 گرادۋستى كورسەتىپ تۇرعان-دى. جىگىت ماشينادان شىعىپ, قىزدى ىزدەگەنىمەن ودان كوز جازىپ قالادى. قىزدى ىزدەپ تابا المايتىنىن بىلگەن جىگىت امالسىز ايقايلاپ, جۇرتتى كومەككە شاقىرادى.
كولونيا قىزمەتكەرلەرى تاس جولدان ءۇش شاقىرىم جۇرگەننەن كەيىن اداسقان قىزدىڭ ءىزىن تاپتى. سودان ءارى قاراي تاعى ءۇش شاقىرىم جۇرگەندە قار ۇستىندە قيمىلسىز جاتقان ونىڭ ءوزىن تاۋىپ الادى. قاتتى توڭعان قىزدىڭ سويلەۋگە ءتىلى كەلمەيدى. ءىلياس بۇقاەۆ ونى ءوزىنىڭ تونىنا وراپ, ماشيناعا كوتەرىپ الىپ كەلىپ وتىرعىزادى.
ايازدى كۇندە وكپەلەسىپ قالعان عاشىقتاردى قىزمەتكەرلەر مەكەمەگە اكەلىپ, جىلىندىرىپ, ىستىق شاي بەردى. پسيحولوگ قىزبەن اڭگىمە وتكىزگەن سوڭ, قىزمەتكەرلەر ءتۇن ورتاسىندا جاستاردى قايتا تاتۋلاستىرىپ, مەكەمە كولىگىمەن قالاعا جەتكىزىپ سالدى.
تارازدان – حاميت ەسامان:
– جۋىردا عانا «قازگيدرومەت» رمك ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىگىندەگى ءتورت وبلىستا اۋا رايىنىڭ كۇرت سۋىتاتىنى تۋرالى ەسكەرتۋ جاريالادى. ماسەلەن, 24-29 قاڭتار ارالىعىندا الماتى مەن جامبىل وبلىستارىندا, ال 26-29 قاڭتار ارالىعىندا وڭتۇستىك قازاقستان مەن قىزىلوردا وبلىستارىندا اۋا تەمپەراتۋراسىنىڭ تومەندەيتىنى حابارلاندى.
كەشە جامبىل وبلىسىنىڭ ورتالىعى تاراز قالاسىندا كۇننىڭ سۋىقتىعى –15 گرادۋس بولسا, شالعاي اۋدانداردا –25, –30 گرادۋسقا دەيىن جەتكەن. بيىل وڭىرگە قار قالىڭ جاۋىپ, بۇرىن-سوڭدى بولماعان قىس ورىن الدى. ال قىزىلشۇناق اياز بەت قاراتپايدى. مۇنداي كەزدە اۋەلى اتا-انالاردىڭ الاڭدايتىنى بەلگىلى. قىستىڭ كوزى قىراۋدا بالالاردىڭ ساباققا قاتىناۋى, ءتىپتى تاسىمال ارقىلى باسقا مەكتەپتەردە ءبىلىم الىپ جۇرگەن بالالاردىڭ جاعدايى الاڭداتپاي قويمايدى. دەگەنمەن, وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە اۋليەاتادا جاعداي تۇراقتى. تەك وبلىس ورتالىعىنان شالعاي جاتقان مويىنقۇم اۋدانىنىڭ بىرقاتار مەكتەپتەرىندە ساباق ۋاقىتشا توقتاتىلعان, بىراق وزگە اۋدانداردا ازىرگە مۇنداي جاعداي ورىن الماپتى.
قاراعاندى وبلىسىمەن شەكتەسىپ جاتقان مويىنقۇم اۋدانىندا بۇگىندە كۇننىڭ سۋىقتىعى –20, –25 گرادۋس بولىپ تۇر. قاقاعان قىستا بالالاردى وقىتۋ مۇمكىن ەمەس بولعاندىقتان, باستاۋىش سىنىپتاردا ساباق توقتاعان. اۋداندىق ءبىلىم ءبولىمىنىڭ باس مامانى جانار باجيكوۆانىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە 1954 بالا ءبىلىم الاتىن 15 مەكتەپتىڭ باستاۋىش سىنىپتارىندا ساباق جوق. ساباق ۋاقىتشا توقتاعان قاشقانتەڭىز, مىڭارال, بينازار, حانتاۋ, كەڭەس, مويىنقۇم اۋىلدارىندا قار قالىڭ, كۇن اياز. ال سارىوزەك اۋىلىنداعى ق.ساتباەۆ مەكتەبىنە كىشى قامقالى اۋىلىنان قاتىناپ وقيتىن 8 بالا بار. بىراق ولار ءۇشىن كولىك قاراستىرىلعان ەكەن.
پاۆلوداردان – فاريدا بىقاي:
– قازىر وڭىردە قاتتى اياز. وبلىس ورتالىعىنداعى جولاۋشىلار تاسىمالدايتىن №153, 152, 157, 151 مارشرۋتتاعى شاعىن اۆتوبۋستاردىڭ جايى الاڭداتادى. بۇل اۆتوبۋستاردا جولاۋشى قاۋىپسىزدىگى ساقتالماعان. ايازدى كۇندەر تۇرماق جاي كۇندەرى دە سەنىمسىز. جامان ايتپاي جاقسى جوق, ونسىز دا ابدەن توزعان بۇل كولىكتەردىڭ ايازدى كۇندەرى كوشە باعىتتارىنا شىعۋلارى دا قاۋىپتى. بۇدان دا ەسكى, ابدەن توزعان كولىكتەر بار. مۇنى قالالىق اكىمدىك تە وتە جاقسى بىلەدى.
قالالىق جولاۋشىلار تاسىمالى جانە اۆتوموبيل جولدارى ءبولىمىنىڭ حابارىنشا, جاعداي تۇراقتى باقىلاۋدا. ءبارى جاقسى-اق. اۋا رايىنىڭ كۇرت سۋىتۋىنا وراي جولاۋشى تاسىمالىمەن اينالىساتىن بارلىق مەكەمەلەر تاۋلىك بويى جۇمىس جاساۋعا كوشىپتى. جۇمىس كەستەسىنەن ايازعا شىداي الماعان كولىكتەردى اۆتوبۋس پاركىنە جەتكىزىپ, جىلىتىپ, جوندەپ قايتا جولعا سالۋدا. توتەنشە جاعداي بولا قالعان جاعدايدا جوندەۋ جۇرگىزەتىن بريگادالار قۇرىلعان. قوسىمشا بولشەكتەر دايىندالىپ, كومەك بەرەتىن جەدەل ەكيپاجدار جاساقتالدى. جالپى, جولاۋشى تاسىمالدايتىن قالاىشىلىك, قالا سىرتىنا قاتىنايتىن كولىكتەردىڭ بارلىعى دەرلىك ءوز باعىتتارىندا جۇمىس جاساۋدا. سونىمەن بىرگە «ترامۆاي باسقارماسى» اق-تىڭ 73 ترامۆايى دا جولدا.
ايتپاقشى, بۇعان دەيىن وبلىس ورتالىعىنداعى كۋتۋزوۆ – شوكين كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىندا №22 اۆتوبۋس ورتەنىپ كەتە جازدادى. وبلىستىق تجد باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, جولاۋشىلار سىرتقا شىعىپ ۇلگەرىپتى. قازىر سەبەپتەرى انىقتالۋدا. ودان كەيىن, ەكى رەت ترامۆاي ورتەندى. ءبىرىنشىسى, تولستوي – كۋتۋزوۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىندا بولعان. ەكىنشى وقيعا دا تورايعىروۆ – كۋتۋزوۆ كوشەلەرىنىڭ قيىلىسىنداعى بايلانىس جەلىسىنىڭ سىمى جانا باستاعان. سىم ءۇزىلىپ ترامۆاي ۆاگونىنا قۇلاعان. زارداپ شەككەندەر جوق. اپاتتى جويۋ كەزىندە ترامۆايلاردىڭ قوزعالىسى توقتاتىلدى.
ارنۇر اسقار,
«ەگەمەن قازاقستان»
