فوتو: ۆالەري بۋگاەۆ
ەۋرازيالىق توپتىڭ (ERG) قۇرامىنداعى «قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى» اق جاڭا بۋىن كاسىپورىنى سانالادى. ول جوعارى ساپالى ءونىم وندىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن, ەلىمىزدە باستاپقى اليۋميني وندىرە الاتىن قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالارمەن جابدىقتالعان الىپ ءوندىرىس ورنى بولىپ تابىلادى. ەلىمىزدەگى يندۋستريالاندىرۋ باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدا جاسامپازدىقتىڭ ونجىلدىعىنا جەتكەن ءوندىرىس ورنىنىڭ مەرەيتويىمەن قۇتتىقتاۋعا ەۋرازيالىق توپ, وبلىس باسشىلىعى قاتىستى.
– بۇگىنگى كۇنى «قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى» اق سياقتى ەرەكشە جوبامەن ءار ەل, ءار قالا ماقتانا الماس. ال مەن وسىنداي ەرەكشە جوبانى پاۆلودار وڭىرىندە ىسكە اسىردىق دەپ ماقتانىشپەن ايتا الامىن. بىرىنشىدەن, بۇل جوبا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قولداۋىمەن جۇزەگە استى. ەكىنشىدەن, پرەزيدەنتىمىزدىڭ ارمان-جىگەرىمەن قازاقستاندى گۇلدەنگەن ەلدەر قاتارىنا قوسۋعا اسىققان ۇمتىلىسىنىڭ ناتيجەسىندە مۇمكىن بولدى. ارينە, باستاپقىدا قيىندىقتار دا كەزدەستى. توقىراۋ دا بولدى, مەتالل باعاسى دا ءتۇسىپ كەتتى. ءتىپتى الەمدەگى كەيبىر ەلەكتروليز زاۋىتتارى جابىلىپ تا قالدى. بىراق «قازاقستان ەلەكتروليز زاۋىتى» اق سىناقتان ءوتتى. نەگە؟ ويتكەنى زاۋىت جوعارى ساپالى ءونىم شىعارادى, ءونىمنىڭ وزىندىك قۇنى تومەن, ال زاۋىت مەتاللۋرگتەرى, قىزمەتكەرلەرى وزدەرىنىڭ جۇمىسىنا كاسىبي تۇرعىدا شىن بەرىلگەن, – دەدى Eurasian Resources Group ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ا.ماشكەۆيچ.
ءيا, ايتسا ايتقانداي, ەلىمىز سەرپىلىستى جاڭا دامۋ داۋىرىنە قادام باستى. 2007 جىلى جەلتوقسان ايىندا 250 مىڭ توننا باستاپقى اليۋميني وندىرەتىن جوعارى قۋاتتىلىعى بار الىپ زاۋىتتىڭ العاشقى كەزەگى ىسكە قوسىلعانىن جوعارىدا ايتتىق. ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ وسى شارا كەزىندە:
«قازاقستاننىڭ جەكە ءوزىنىڭ ءاليۋمينيىن شىعارۋ مەنىڭ ارمانىم ەدى. بۇل سىزدەردىڭ دە ارماندارىڭىز بولاتىن. مىنە, سول ارمان ورىندالدى. قازاقستان ءوزىنىڭ جوعارى ساپالى دايىن ءاليۋمينيىن شىعاراتىن دارەجەگە جەتتى», دەگەن ەدى. زاۋىتتىڭ ەكىنشى كەزەگى 2010 جىلدىڭ 24 ماۋسىمىندا سالتاناتتى تۇردە ىسكە قوسىلدى. سول شارادا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «جالپى مۇنداي ءىرى زاۋىت سالۋعا ون-جيىرما جىل ۋاقىت قاجەت. الايدا ەلەكتروليز زاۋىتىنىڭ ءاربىر كەزەگى نەبارى ەكى جارىم جىل ىشىندە سالىندى. بۇل وسىندا جۇمىس ىستەگەن قۇرىلىسشىلاردىڭ, مەتاللۋرگتەردىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ ۇلگىسى», دەگەنى ەسىمىزدە.
ءسويتىپ زاۋىت جىلىنا 250 مىڭ توننالىق باستاپقى اليۋميني وندىرەتىن قۋاتقا قول جەتكىزدى. قازىرگى ۋاقىتتا زاۋىتتا زامان تالاپتارىنا ساي ەكولوگيالىق قاۋىپسىز جانە ەڭ سوڭعى تەحنولوگيالاردى پايدالانۋ ارقىلى پروگرەسسيۆتى اليۋميني ءوندىرۋ تەحنولوگيالارى قولدانىلۋدا. حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي وتاندىق اليۋميني وندىرۋدە. وندىرىلگەن باستاپقى اليۋميني رەسمي تۇردە لوندون مەتالل بيرجاسىندا تىركەلگەن.
زاۋىتتا 20 كەلىلىك ا8 جانە ا85 ماركالى اليۋميني كەسەكتەرى دايىندالادى. ءوندىرىس ورنى حالىقارالىق ەكولوگيالىق تالاپتارعا ساي كەلەتىن جاڭا زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن جاراقتالعان. تەحنولوگيالىق وپەراتسيالاردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, ەلەكتروليزدەردىڭ جۇمىستارىنا جۇيەلى مونيتورينگ جۇرگىزۋگە, گاز تازالاعىش قۇرىلعىلاردى, قۇيۋ تسەحى مەن كومەكشى نىسانداردى دەر كەزىندە رەتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جاڭا زاۋىتتىڭ بارلىق تەحنولوگيالىق ۇردىستەرى اۆتوماتتاندىرىلعان باسقارۋ جۇيەلەرىمەن باقىلانادى. بۇل كۇندەرى قازاقستاندىق ءوندىرىستىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋعا, ەلدىڭ, وبلىستىڭ ەسپورتتىق الەۋەتىن كوتەرۋگە جانە دە قاجەتتى وندىرىستەر قۇرۋعا, ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا, وزگە دە وڭ ىستەرگە جول اشىلۋدا.
بۇگىندە ەلەكتروليز زاۋىتىندا 2 537 ادام جۇمىس ىستەيدى. ولار جاساعان ونىمگە قۇيۋ تسەحىنان سوڭ قازاقستاندا شىعارىلعانىن بىلدىرەتىن بەلگى سوعىلادى. ەلەكتروليز زاۋىتىنىڭ سالىنۋى رەسپۋبليكامىزدا مەتاللۋرگيا كلاستەرىنە جول اشىپ وتىر, بۇعان دەيىن سازبالشىق وندىرۋمەن شەكتەلىپ كەلگەن ەلىمىز ەندى تىڭ ءوندىرىستى تولىق يگەرۋدە. اليۋميني قۇيماسىنان دايىن ونىمدەر دە شىعارىلۋدا.
زاۋىت – بۇل ءبىزدىڭ ءومىرىمىز. بىزبەن بىرگە 400-دەن استام مەتاللۋرگ ارىپتەستەرىمىز كاسىپورىن اشىلعالى بەرى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. ءوندىرىسسىز باسقا ءومىردى كوز الدىمىزعا ەلەستەتە الماسپىز. كاسىپورنىمىزبەن ارقاشان بىرگەمىز دەيدى ەڭبەككەرلەر.
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار وبلىسى
