ەلباسىنىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان ء«تورتىنشى ونەركاسىپتىك رەۆوليۋتسيا جاعدايىنداعى دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى» اتتى جولداۋىندا ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك كولىك-لوگيستيكا ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا باسىمدىق بەرۋىنىڭ سەبەبى دە وسىندا. حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان پوستكەڭەستىك كەڭىستىكتە تەمىر جول كولىك-لوگيستيكاسى بويىنشا اسا اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى ءىس جۇزىنە اسىرعان ءبىرىنشى تاۋەلسىز ەل بولىپ تابىلادى.
ماسەلەن, تاۋەلسىزدىك العان 25 جىل ىشىندە قازاقستان بۇكىل تمد مەملەكەتتەرىن قوسقانداعىدان ارتىق تەمىر جول قۇرىلىسىن سالدى. ەلىمىزدىڭ ءتورت قۇبىلاسىن بايلانىستىرا جالعاستىرعان جاڭا تەمىر جول توراپتارىنىڭ ۇزىندىعى 2558 شاقىرىمعا سوزىلدى. ويلاپ قاراساڭىز, 3 مىڭ شاقىرىمعا جۋىق تەمىر جول ماگيسترالى! باياعىدا الىپ كەڭەس وداعى ۇزاق جىلدار بويى تۇرعىزعان بام-نىڭ ۇزىندىعى 4200 شاقىرىمدى قۇراعان بولاتىن. ەندەشە ەگەمەندىك العان جىلدار ىشىندە ەلىمىز ءوز كۇشىمەن-اق كىشى بام قۇرىلىسىن سالىپ تاستاعان ەكەن.
تاۋەلسىزدىك العان جىلدار ىشىندە ەلىمىز ترانزيتتىك تۇيىق مەملەكەتتەن قۋاتتى ترانزيتتىك مەملەكەتكە اينالدى. بۇل «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ جاقىندا دايەكتەلگەن 2017 جىلعى جۇمىس قورىتىندىسىنان دا ايقىن كورىنەدى. «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى وتكەن جىلى ترانزيتتىك جۇكتەردى تاسىمالداۋ كولەمىن 16 ميلليون تونناعا جەتكىزىپ, 2016 جىلمەن سالىستىرعاندا 23 پايىزعا ارتتىردى. قىتاي – ەۋروپا – قىتاي باعىتىنداعى كونتەينەرلىك تاسىمال ەكى ەسەگە ءوستى. ءسويتىپ 201 مىڭ جفە (جيىرما فۋتتىق ەكۆيۆالەنت) جەتتى. 2018 جىلى ترانزيتتىك تاسىمال كولەمىن 17,1 ميلليون تونناعا جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر. وسى رەتتە 2018 جىلى قىتاي – ەۋروپا – قىتاي باعىتىنداعى كونتەينەرلىك تاسىمالدى شامامەن 340 مىڭ جفە-گە جەتكىزۋ جوسپارلاندى. سوڭعى كەزدە قۇرىق پاروم كەشەنى مەن باكۋ – تبيليسي – كارس تەمىر جول تورابىنىڭ ىسكە قوسىلۋى ەكسپورتتىق كونتەينەرلىك تاسىمالدى ەسەلەپ ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەردى. قازاقستاننىڭ جاھاندىق كولىك جەلىسىنە ىقپالداسۋىنا «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» ەركىن ەكونوميكالىق ايماعىنا الەمدىك ءىرى سOSCO Shipping كومپانياسىنىڭ كىرۋى ماڭىزدى ءرول اتقاردى. سونىمەن بىرگە وتكەن جىلى «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا الماتى – شۋ تەمىر جول تورابىنىڭ ەكىنشى جەلىسى ىسكە قوسىلدى. وسىلايشا, توراپتىڭ وتكىزۋ الەۋەتى 4 ەسەگە ءوستى. جۇردەك جولاۋشىلار پويىزىن وتكىزۋ 6 ەسەگە جوعارىلادى. ۋچاسكەلىك جىلدامدىق ساعاتىنا 39,6 شاقىرىمنان 44,5 شاقىرىمعا ارتتى. قۇرىق پاروم كەشەنى ارقىلى 1,5 ميلليون توننا جۇك جونەلتىلدى. تەستىلىك سىناق رەتىندە اۆتوكولىك پاروم وتكەلى ىسكە قوسىلدى.
بۇگىندە مەملەكەت باسشىسى قازاقستاندىق تەمىرجولشىلاردىڭ الدىنا ەلىمىزدىڭ اۋماعى ارقىلى وتەتىن ترانزيتتىك جۇك تاسىمالىن ارتتىرۋمەن بىرگە اۋقىمدى سەرۆيستىك قىزمەت جانە زاماناۋي لوگيستيكا جۇيەسىن قۇرۋ مىندەتىن قويىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى استانا ەكسپو-2017 حالىقارالىق كورمەسى قارساڭىندا استانادا «نۇرلى جول» ۆوكزال كەشەنى مەن استانا حالىقارالىق اۋەجايىندا جاڭا جولاۋشىلار تەرمينالى ىسكە قوسىلدى. جىل ىشىندە ەلىمىزدىڭ تەمىر جول تورابى بويىنشا 779 شاقىرىم جول جاڭعىرتىلدى. سونىڭ ناتيجەسىندە 489 شاقىرىمدا جولاۋشىلار پويىزدارىنىڭ, 402,5 شاقىرىمدا جۇك پويىزدارىنىڭ جىلدامدىعى ارتتىرىلدى. ەكسپو-2017 كورمەسى كەزىندە قوسىمشا 14 باعىتتا پويىزدار قاتىناسا, ونىڭ ىشىندە 7 پويىزدىق باعىت تۇراقتى كەستەگە كوشىرىلدى. وسى كەزەڭدە 5 ميلليون 647 مىڭ جولاۋشىلار تاسىمالداندى. وتكەن جىلى ەلەكتروندى بيلەت ساتۋ 64 پايىزعا وسسە, 2018 جىلى ونى 75 پايىزعا ءوسىرۋ كوزدەلىپ وتىر.
«قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا ەلىمىزدى ترانزيتتىك-كولىكتىك, ساۋدا حالىقارالىق دەڭگەيدەگى ىسكەرلىك حابىنا اينالدىرۋداعى قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن دامىتۋعا ارنالعان ءىرى جوبالاردى ءىس جۇزىنە اسىردى. وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق كومپانيانىڭ تابىسى دا ارتىپ وتىر. ماسەلەن, وتكەن جىلى ۇلتتىق كومپانيانىڭ تازا تابىسى 12 ميلليارد تەڭگەنى قۇرادى. جىل ىشىندە سالانى دامىتۋعا 255,9 ميلليارد تەڭگە جۇمسالدى. بۇل قارجى «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا تەمىر جول ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ, جولدىڭ ۇستىڭگى قاباتىن جاڭالاۋ, قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ, جىلجىمالى قۇرامدى جاڭعىرتۋ جونىندەگى لوگيستيكالىق مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋعا جۇمسالدى. «وتكەن جىلعى كورسەتكىشتەرىمىز جامان بولعان جوق. نەگىزىنەن جۇك تاسىمالىندا وڭ وزگەرىستەر بايقالدى. كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىم سالاسىنداعى سەرپىندى دامۋلاردىڭ ارقاسىندا ءبىز وركەنيەتتى كەشەندى لوگيستيكالىق تالاپقا ساي قىزمەت كورسەتۋگە قول جەتكىزدىك. بيىلعى جىلى دا ءبىز قول جەتكىزەر جەتىستىكتەرىمىزدى بيىكتەتە بەرۋىمىز كەرەك. 2018 جىلى جۇك اينالىمىن 214 ميلليارد توننا-شاقىرىمعا, جولاۋشىلار اينالىمىن 15 ميلليارد جولاۋشى-شاقىرىمعا, وپەراتسيالىق تابىستى 170 ميلليارد تەڭگەگە جەتكىزۋ كوزدەلىپ وتىر», – دەيدى «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسشىسى قانات الپىسباەۆ.
دۋالى اۋىز ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن بولجاۋ قيىن. تابيعات تارتۋىمەن قازاقستان ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى ءتورت قۇبىلانى بايلانىستىراتىن كوپىر ىسپەتتەس. سونىمەن بىرگە قازاقستان رەسەيدىڭ ونەركاسىپتىك ورتالىقتارىن قىتايدىڭ شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالى وڭىرىمەن جانە ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن بايلانىستىرادى. قازاقستان ەۋروپالىق وداق پەن قىتايدى بايلانىستىراتىن ءدالىز ەكەندىگى دە داۋسىز. سوڭعى جىلدارى ەلىمىز پارسى شىعاناعى ەلدەرىمەن دە تەمىر جول ارقىلى بايلانىسۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.
سوڭعى ۋاقىتتا ەلباسىنىڭ «نۇرلى جول» باعدارلاماسى الىپ كورشىمىز قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ء«بىر بەلدەۋ – ءبىر جول» حالىقارالىق جوباسىمەن ناقتى ۇيلەسىم تاۋىپ, قازاقستاننىڭ ەۋرازياداعى ءىرى ىسكەرلىك ترانزيتتىك حاب رەتىندە شىعىس پەن باتىس اراسىنداعى شىنايى التىن كوپىرگە اينالۋىنا ۇتىمدى مۇمكىندىك جاساپ وتىر. بۇل مەگاجوباعا بەلسەنە قاتىسۋ ارقىلى قازاقستان 2020 جىلعا تامان ەلىمىزدىڭ اۋماعى ارقىلى وتەتىن ترانزيتتىك جۇك كولەمىن ەكى ەسە ارتتىرىپ, 50 ميلليون تونناعا جەتكىزۋى ءتيىس. بۇل مەملەكەتىمىزدىڭ قارجىلىق الەۋەتىن ارتتىرىپ, ترانزيتتىك قۋاتىن حالىقارالىق بيىككە كوتەرەدى. مىنە, وسى كەشەندى مىندەتتەردى سارالاي كەلىپ, ەلباسى ءوزىنىڭ بيىلعى جولداۋىندا «ترانزيتتەن تۇسەتىن جىل سايىنعى تابىستى 2020 جىلى 5 ميلليارد دوللارعا جەتكىزۋ مىندەتىن» كۇن تارتىبىنە قويىپ وتىر.
جىلقىباي جاعىپار ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
