ادامنىڭ اقىل-ويى ەشقاشان ءبىر قازىققا بايلانباي, ارقاشان ازات بولۋى كەرەك. سوندا عانا ونىڭ ءورىسى اشىلىپ, الار اسۋلارى بيىكتەي تۇسەدى. ال اقىل-ويدى ءبىر باعىتقا عانا بايلاپ قويىپ, سول توڭىرەكتە عانا بول دەسە, وندا سانا ارقانداۋلى اتتاي الىسقا ۇزاي الماي, قازىقتىڭ ماڭىن شيىرلاي بەرەدى.
ءبىزدى ۇزاق جىلدار بويى «پارتيا زامانىمىزدىڭ اقىل-ويى, ابىرويى, ار-وجدانى» دەپ اقىل-ويىمىزدى پارتيانىڭ قازىعىنا بايلاپ قويدى. سودان ونىڭ ايتقان سوزدەرىنىڭ ءبارىن قۇرانداي قابىلداپ, باسقا نارسە تۋرالى ويلاۋعا قۇرساۋلى باسىمىز جىبەرمەي, بايلانىپ قالدىق. سونىڭ كەسىرىنەن كەڭەستىك تارتىپتەن شىققان ءبىزدىڭ سانامىز دا, وي-جۇيەمىز دە, فيلوسوفيامىز دا بيىككە شىرقاماي, «الىستان سەرمەيتىن» اباي سياقتى دانالاردىڭ دەڭگەيىنە جەتە الماي, شەندەسۋگە جاراماي قالعاندايمىز. ارينە, قۇرساۋدى بۇزىپ, ويىن اشىق بىلدىرمەسە دە كۇڭكىلدەۋمەن جەتكىزىپ جۇرەتىن جەكە عالىمدارىمىز, ويشىلدارىمىز, اقىن-جازۋشىلارىمىز بولدى, بىراق جالپى حالىقتىڭ ساناسى قۇرساۋلانىپ قالعان ەدى. سوندىقتان دا حالقىمىزدىڭ كوبىنىڭ ايتاتىنى «ۇكىمەت پەن پارتيا امان بولسىن, ءبىزدى باقىتتى ەتىپ وتىرعان سول» دەۋمەن كەلەتىن.
وسىنداي قۇرساۋدىڭ باعىتى قازىر وزگەرىپ, ءبىز ەندى ءدىني قۇرساۋعا ءتۇسىپ بارا جاتقان سياقتىمىز. كەيبىر دۇمشە مولدالارىمىز مۇسىلماننىڭ بەس پارىزىنان باسقا دۇنيەلەردى دە باسىمىزعا تىقپالاپ, ءدىن ۇستازدارى, تەولوگ عالىمدار عانا بىلۋگە ءتيىستى كۇردەلى دۇنيەلەردى ءوزى دە تەرەڭ بىلمەسە دە قاراپايىم جاننىڭ ساناسىنا قۇيۋعا تىرىسىپ جاتقاندارىن كورىپ ءجۇرمىز. سونىڭ كەسىرىنەن قاراپايىم حالىقتىڭ ساناسى قۇرساۋلانىپ, باسقا وي, باسقا تاقىرىپقا باتا الماي, فاناتيزمگە ۇرىنىپ بارادى. وندايدىڭ ارتى قايعىلى جاعدايلارعا دا جەتكىزىپ جاتىر. قۇراننىڭ نەگىزگى ماعىناسىنا بويلاي الماي, جوبامەن توپشىلايتىن «عۇلامالاردىڭ» تۇسىندىرۋىمەن تەرىس جولدارعا ءتۇسىپ, بىرنەشە اعىمدار دا پايدا بولدى.
سولاردىڭ ىشىندە راديكالدىق باعىتقا تۇسكەندەر الدى-ارتىن بولجاي الماي, وزىنە ۇسىنىلعان ءدىني يدەيالاردىڭ دۇرىس-بۇرىسىن اجىراتا الماي, وعان باسى-بويىمەن ءبۇتىن بەرىلىپ, ءوزىن عانا ەمەس, جاقىن جاندارىن دا جالعان جولعا ءتۇسىرىپ, ارانداتىپ جاتادى. سوندىقتان ءدىني سەنىمدە ازىرگە ورتا دەڭگەيدەن اسپاي, وعان جان-تانىڭمەن بەرىلمەۋ كەرەك. بۇل اللاعا سەنبە دەگەن ءسوز ەمەس, تەك تەرىس ۋاعىزدار مەن ناسيحاتتىڭ قۇربانى بولىپ كەتۋدەن ساقتانۋ.
اراب عىلىمى مەن مادەنيەتى يسلامنىڭ ارقاسىندا قايتا ورلەۋ (رەنەسسانس) داۋىرىنە دەيىن (حV-حVI عع.) ەۋروپادان كوش ىلگەرى بولعانى بەلگىلى. بارلىق عىلىم سالاسىندا سول ۋاقىتقا دەيىن اشىلعان جاڭالىقتار مۇسىلماندارعا تيەسىلى ەدى. بىراق سونىڭ ءبارى كەيىن ارابتاردا توقىراپ قالدى, ال اقىل-ويىن تۇمشالاپ, تۇقىرتپاعان ەۋروپا العا ءتۇسىپ, عىلىم مەن تەحنيكادا, جاڭا تەحنولوگيادا وزىڭقىراپ كەتتى. ال يسلام الەمى ارقاندالعان اتتاي, ءبىر ورامنان شىعا الماي قالدى.
«قۇراندى مولدا تەرىس وقىر, داعاراداي بولىپ سالدەسى» دەپ اباي ايتقانداي, قۇراننىڭ ءتۇبىرىن دۇرىس تۇسىنبەي وزىنشە توپشىلايتىن, كەيدە ءتىپتى بولمىستى ەشقانداي لوگيكاسى, عىلىمي نەگىزى جوق ميفولوگيالىق جولدارمەن تۇسىندىرۋگە تىرىساتىن تولىپ جاتقان «ۇستازدار» شىقتى. عىلىمي دالەلى جوق بولسا دا قالىڭ كوپشىلىك ولاردىڭ سوزىنە سەندى. ماسەلەن, ايەلدىڭ شاشىنىڭ ءاربىر تالىندا شايتان بار, سوندىقتان ونى جاسىرىپ ۇستاۋ كەرەك دەيتىن «عۇلامالار» بار. ەركەك پەن ايەلدىڭ شاشىنىڭ فيزيولوگيالىق, بيولوگيالىق قۇرامى ءبىر, ايىرماسى جوق بولسا دا تەك ايەلدىڭ شاشىن شايتان ۇيالايدى دەگەننىڭ قيسىنى جوق ەدى. سويتسە ايەلدىڭ توبەسىنەن كۇن تيسە جان-دۇنيەسى السىزدەۋ بولعاندىقتان, ونىڭ باسىنداعى چاكراسى جابىلىپ قالۋعا بەيىم ەكەن. ول عىلىمي جولمەن كەيىن دالەلدەنگەن.
سونى جۋىردا قۇراننىڭ بىلگىرى ۆالەريا پوروحوۆا ايتتى. سوندىقتان ولاردىڭ باستارىن جاۋىپ جۇرگەنى ابزال كورىنەدى. سول سياقتى اراب ايەلدەرىنىڭ بەتپەردە جامىلىپ, پارەنجى كيىپ جۇرەتىندىگىنىڭ دە سىرى بەلگىلى بولىپ وتىر. مۇحاممەد پايعامبار (س.ع.س) 9 ايەل العان عوي. ونىڭ ىشىندە ءوزىنىڭ ولگەن دوستارى مەن ۇزەڭگىلەستەرىنىڭ جەسىر قالعان ايەلدەرىن بالالارىن جەتىمسىرەتپەۋ ءۇشىن العان. سولاردىڭ اراسىندا باسقا دىندەگىلەر دە بولىپ, ولار دا يسلامدى قابىلدايدى. بىراق بۇرىنعى دىندەستەرى بۇعان قارسى بولىپ, الگى ايەلدەردى شىرىگەن جۇمىرتقامەن اتاتىن كورىنەدى. وزدەرىن تانىتپاس ءۇشىن ايەلدەر بەتپەردە كيىپ, پارەنجى جامىلۋدى ويلاپ تاۋىپتى. پايعامباردىڭ ايەلىنىڭ وسىلاي جۇرگەنىن كورگەن سوڭ باسقا ايەلدەر ونى مىندەت ەكەن دەپ ويلاپ, ءبارى دە سولاي كيىنەتىندى شىعارعان. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, پارەنجى مەن بەتپەردەنىڭ مۇسىلمانشىلىققا ەشقانداي قاتىسى جوق كورىنەدى.
سايىپ كەلگەندە ايتارىمىز, ەشنارسەگە قۇلاي بەرىلمەۋ كەرەك, ءبارىن دە ساناعا سالىپ سالماقتاپ, لوگيكالىق سەنىمدىلىگى مىقتى دۇنيەلەردى عانا بويعا سىڭىرۋگە بولادى. ءتىپتى قۇراننىڭ بارلىق تۇسىنىكتەرىن ەركىن اقىل-ويعا عىلىمي جولمەن تولىق تانىتاتىن زامان دا بولاتىن شىعار. سانانىڭ شارىقتاپ كەمەلدەنەتىن كەزى سوندا بولادى.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
