تورقالى توي دەمەكشى, تورقانىڭ زاتى ماتا بولسا, سول تورقا بۇگىندە ءبىزدىڭ ەمەس, وزگەنىڭ ەكونوميكاسىنا قىزمەت ەتۋدە. ساپاسى ءارتۇرلى تەڭ-تەڭ ماتا ەرەنقابىرعادان اسىپ ەلىمىزگە جەتكەندە, قازاقتىڭ پايداسىنا اسىپ, وزىندە جوقتىڭ ورنىن تولتىرىپ, ءبىر جىرتىقتى جاماسا جاقسى عوي. بىراق كوبىندە سول ماتانىڭ ماقساتى 2 مەتر, 3 مەتر بولىپ جىرتىلىپ جيىن-توي, استاردا پاكەتتەرگە سالىنىپ, ودان كەيىن قورجىن شوۋلاردا تالاسىپ-تارماسىپ الىپ, قايتادان پاكەتتەرگە سالىنىپ, اينالىمعا ءتۇسىپ ارالاپ ءجۇرۋ. نە ول ماتالاردان تىگىلەتىن كيىم جوق, نە ءبىر وزگەدەي پالەندەي پايداعا دا اسپايدى. ياعني ماتالاردىڭ بىتىرەرى – اينالىمدا ءجۇرۋ.
وتكەندە قازاقتىڭ اقىن قىزى وڭايگۇل تۇرجان الەۋمەتتىك جەلىدەگى پاراقشاسىندا «كىم جازعانىن بىلمەيمىن, كىم دە بولسا ەڭ ءبىر تاماشا يدەيانى قوزعاعان ەكەن, ياعني قىتايدى قارجىلاندىرۋدى قويۋ كەرەك دەگەن اڭگىمە, ەندىگى جەردە وسىدان قورىتىندى شىعارسا, ءبىزدىڭ قازاق تالاي بيىكتەردى باعىندىرارى ءسوزسىز. ەڭ باستىسى قالتاسىنداعى قارجىسىن ۇنەمدەر ەدى», دەپ قازاقستاندىقتارعا ارنالعان ورىس تىلىندە جازىلعان ءبىر حاتتىڭ ءماتىنىن بەرىپتى. سول جازبادا الداعى جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ ماڭعىستاۋ وبلىسىندا قۇدالىق پەن تويلاردا كيۋگە كەلمەيتىن ەرلەر جەيدەسىن, قاجەتكە جارامايتىن تەڭ-تەڭ ماتا, ساماۋرىننان جاسالعان اشەكەي, التىن مەن ارزىمايتىن نەبىر نارسەلەردەن سىي بەرۋ توقتاتىلادى. ءبىزدىڭ ەلىمىز الەمدىك كەڭىستىكتە كوشباسشى بولۋعا ۇمتىلادى. ءبىر-ءبىرىمىزدى قولدايىق, قىتاي مانۋفاكتۋراسىنىڭ تارالۋىنا جول بەرمەيىك. مىرزالار, كوزدەرىڭىزدى اشىپ, ويلارىڭىزدى وياتىڭىزدار, ءبىز IT-تەحنولوگيالار جەتىلگەن ىلگەرى زاماندا ءومىر سۇرۋدەمىز. بارلىق وبلىس بىزگە قوسىلىپ, قولداۋ كورسەتىڭىزدەر. ەلگە زياننان باسقا پايداسى جوق داستۇرمەن مۇمكىن وسىلاي قوشتاسارمىز. ءتىپتى داراقىلىعىمىزدى ءبىلىپ العان قىتايلىقتار ساپاسىز تاۋارلارىن وسىنداي جيىندار ءۇشىن كوپتەپ شىعارۋ ۇستىندە. قازاقتاردىڭ قورابىنىڭ ءىشىن اشىپ قاراماي-اق, وزگە ءبىر تويعا اپاراتىنىن ەسەپتەپ, ارقاسى جوق, تەك تۇيمەلەرى سالىناتىن الدىڭعى جاعى عانا بار جارتى جەيدەلەر شىعارىپ, الداۋعا دەيىن بارۋدا. وزگەنىڭ ەكونوميكاسىنا قاراجات سالىپ, ءوز ءال-اۋقاتىمىزدى تومەندەتپەيىكشى, ودان دا ول اقشانى جاس وتباسىنىڭ اياعىنان تۇرىپ كەتۋىنە جۇمسايىق» دەگەن حاتتى ءبولىسىپتى.
ءبىر وتىرىگى جوق, ىپ-راس دۇنيە. وسى جولداردى وقىپ وتىرعان قىز-كەلىنشەكتەر, ايتىڭىزشى, ۇيىڭىزدە قانشا مەتر ماتا جاتىر, قانشا جەيدەنىڭ قورابىن اشىپ, ءىشىن قارادىڭىز؟ وسى كەزەڭگە دەيىن قانشا مەتر ماتانى ءارى اپارىپ, بەرى الىپ كەلىپ اۋرە-سارساڭعا ءتۇسىپ ءجۇرسىز؟ مەيلى, جۇرەرسىز-اۋ, بىراق وسىنىمىزدىڭ ءوزى وزگە ەلدىڭ, باسقا جۇرتتاردىڭ ەكونوميكاسىنا جۇمىس ىستەيتىنى تۋراسىندا ويلانىپ كوردىك پە؟
بيىل جاز تۇركياعا دەمالىسقا بارعاندا دا قازاقتىڭ تويلارىنا كەرەكتى دەيتىن مىڭ ءتۇرلى, قىرقى جيىلىپ قىر اسپايتىن ءتۇرلى ۇساق-تۇيەكتىڭ, قورجىننىڭ ءتۇر-ءتۇرىنىڭ تولىپ تۇرعانىن كوردىم. ساتىپ تۇرعان تۇرىك مەنىڭ اينالىپ قالعانىمدى كورىپ, «ابلا, توي وتكىزەسىز بە, مەندە قازاقتىڭ تويىنا كەرەكتىڭ ءبارى بار», دەپ جىلماڭ قاعادى. جۋرناليستىك اۋەستىگىمە باسىپ, «سوندا مۇنى تۇرىكتەر ءۇشىن ەمەس, قازاقتار ءۇشىن عانا ساتاسىز با؟» دەيمىن. ء«يا, ارينە, قازاقتار ءۇشىن, تۇرىكتەردىڭ توي وتكىزۋ ءداستۇرى باسقا. بىزدە سىزدەردەگىدەي استا-توك داستارقان دا جايىلمايدى, تەككە كەرەگى جوق دۇنيەلەر دە ەشكىمگە سىيعا تارتىلمايدى, ءبىز تويلاردا جينالىپ, بيلەپ كوڭىل كوتەرىپ قايتامىز», دەيدى.
ارينە, ءار حالىقتىڭ ءوز ءداستۇرى, ءوز مادەنيەتى بار, ول ونىڭ ۇلتتىق ەرەكشەلىگى دە, الايدا ءدال سول جەردە مەن ءوزىمىزدىڭ توي دەگەندە ەسىمىز شىعىپ كەتەتىن داراقى مىنەزىمىزدى قورعاپ شىعا المادىم. تەك قازاق داستارقاندى تويدا عانا ەمەس, باسقا ۋاقىتتا دا قوناعىنا جايادى. بار ءدامدىسىن مەيمانىنا ساقتايدى, ول قازاق بالاسىنا بابادان ميراس بولعان سىيلاستىقتى قادىرلەي ءبىلۋدىڭ, قوناقجايلىلىق, مەيماندوستىقتى ساقتاۋدىڭ ۇلگىسى, سونىڭ جوعالماي كەلە جاتقانى. بۇرىنعى قازاق كوشكەن جۇرتىنىڭ وشاعىندا قولامتاسىنا اس كومىپ قالدىرىپ, كىم ەكەنى بەلگىسىز جولاۋشىنىڭ وزىنە ءدام تاتىرعان دەپ جاۋاپ بەردىم. قازاقى قالىپقا تاڭدانعان تۇرىككە حالقىمىزدىڭ وتە مەيماندوس ەكەندىگىن ايتىپ, باسىن شايقاتىپ كەتسەم دە, قازاققا كەرەك ەمەس زات ساتىپ, ودان پايدا تاۋىپ وتىرعان وزگە جۇرتتىڭ بارلىعىنا سول جولى جانىم اۋىرعان بولاتىن.
انار تولەۋحانقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
