ەلەگيا دەمەكشى, «قازاق ءۆالسىنىڭ كورولى» اتانعان كورنەكتى كومپوزيتوردىڭ جارقىن بەينەسىن, بۇكىل قازاق دالاسى تامىرىنا كوسىلە تاراپ, بالداي باۋراعان سىرشىل دا نازدى اندەرىن, سەزىم سەرگەلدەڭى مەن جويقىن رۋحىن جىبەكتەي ەسىپ جىرلاۋعا مۇنان وزگە تاعى قانداي جانردىڭ كۇش اعىنى توتەپ بەرە الادى دەيسىز! ىلگەرىدە, كلاسسيتسيزم داۋىرلەپ تۇرعان تۇستا (حVIII عاسىردا) الەم ادەبيەتىندە ليريكانىڭ ءتۇر-ءتۇرى بولعان ەكەن, ماسەلەن, اتاپ ايتار بولساق, ەلەگيا, ودا, رومانس, يديلليا... ت.س.س.
كەيىن بىرتە-بىرتە بۇلاردان ەلەگياعا دەگەن سۇرانىس پەن قىزىعۋشىلىق ارتا ءتۇسىپ, سونىڭ اسەرىنەن ويلى, مۇڭعا مالىنعان, ايرىقشا جاراتالىستى جانداردىڭ عۇمىرىنا ارنالعان, وزەكتى تۇزداي اشىتىپ, ساعىنىشتىڭ سارىنىن باياندايتىن ساحنالىق تۋىندىلار دۇنيەگە كەلگەنى ءمالىم. زەرتتەۋشىلەر سونداي-اق XVIII-XIX عاسىرلاردا ەلەگيا مۋزىكاسىندا اسىلىنان, ارداقتىسىنان كوز جازىپ قالىپ, جالعىزدىقتان جانى جۇدەگەن بەيباق جانداردىڭ كوڭىل-كۇيىن سيپاتتايتىن اسەرلى اندەردىڭ تۋعانىن العا تارتادى.تاريحتان ساباقتاي تارقاتساق, نازىك جانردىڭ دامۋ, قالىپتاسۋىنا وراي جولىمىزدان ءتۇرلى تۇجىرىمدار كەزىگەدى, ءتىپتى كەيبىرى كوپشىلىكتى ەجەلگى گرەكيا مەن ريم داۋىرىنە قاراي باستاپ اكەتەدى. ول ءۇشىن بىراق ەندى سوناۋ كونە عاسىرلار قويناۋىنا ساپار شەگىپ اۋرە بولۋدىڭ قاجەتى جوق, قازاق ۇلتتىق ساحنا ونەرىندە مۇنان بىلايعى ۋاقىتتا ەلەگيانىڭ وزىندىك ءتول ۇلگىلەرى قالىپتاسقان دەۋگە تولىق نەگىز بار.
قازاق ءانى دەگەندە, جۇرتشىلىقتىڭ اۋزىنا الدىمەن ءشامشى اندەرىنىڭ ءتۇسۋى كوپ جايتتى اڭعارتسا كەرەك. ويتكەنى ءار ادام ونىڭ ءان-مارجانىن تەڭىزدەي تەرەڭگە بالاپ, اڭساعان ارمان-مۇراتىنا, ساعىنىش-مۇڭىنا جولىعادى. كوڭىلدى مۇڭ شالعان اڭساۋلى ساتتەردە ساز كوگىندە قالىقتاعان ءان قاناتتارىنىڭ سۋسىلى قۇلاققا شالىنادى... بۇكىل ادامزات بالاسى قۇشىرلانا سۇيەتىن, ورتاق ولجا سانايتىن رۋحاني قۇندىلىقتار بار ەمەس پە؟ مىنە, سونداي اسىلدار ساناتىنا ءشامشى اندەرىنىڭ دە ەمىن-ەركىن قوسىلارىنا ەش ءشۇبامىز جوق. بۇعان دەيىن كومپوزيتوردىڭ قازاق دراما تەاترلارىندا «سىعان سەرەناداسى» اتتى پوەتيكالىق-مۋزىكالىق دراماسى ساحنالانعان بولاتىن. بۇل وسىمەن قازاق ءۆالسى كورولىن سومداعان ەكىنشى قويىلىم. ال مۇنداي عاجاپ تۇلعالارعا, اسىرەسە ءشامشى اعامىزعا ارناپ قانشا قويىلىم, فيلم جارىق كورسە دە تۋعان حالقى ءۇشىن ەشقاشان كوپتىك ەتپەيدى دەگەن ويدامىز.
پەسا اۆتورى, اقىن سەرىك تۇرعىنبەك ۇلىنان ء«شامشى» سپەكتاكلى تۋرالى ايتىپ بەرۋىن سۇراعانىمىزدا: «دراماتۋرگ پەن رەجيسسەر ويىنىڭ ءبىر جەردەن شىعا بەرۋى وتە سيرەك جاعداي. مىسالى, «مۇقاعاليدا» رەجيسسەر بولات ۇزاقوۆ ەكەۋمىزدىڭ ويىمىز ءبىر جەردەن شىقتى. يدەيامىز ۇندەسىپ, جۇمىسىمىزعا جەڭىلدىك تۋعىزعانى سودان. ءبىر جاعىنان, وندا مۇقاعاليدىڭ جىرلارىنا كوبىرەك يەك ارتىلدى. ياعني سيتۋاتسيالاردان ونىڭ ولەڭى الىپ شىعادى. سول سەبەپتى دە بۇل قويىلىم 20 جىلدان بەرى ساحنا تورىنەن تۇسپەي كەلە جاتىر. ال «شامشىگە» كەلسەك, مىناۋ سپەكتاكلدە ادامداردىڭ پەندەلىكتەرىن ايتا وتىرىپ, سپەكتاكلدى ءان ارقىلى الىپ شىعۋعا كوڭىل ءبولىندى. ءشامشىنىڭ اندەرىنە يەك ارتۋدان ناتيجە جامان بولماعان سياقتى. جاستار جاعى جاقسى قابىلداپ جاتىر. بۇگىن قوعام سونى قالايدى. سەبەبى درامانىڭ وزىندە كوپسوزدىلىكتەن ارىلىپ جاتىرمىز. ۋاقىت تالابى سولاي. بۇل قويىلىمدا نەگىزىنەن ءشامشىنىڭ حالىق اراسىنا كەڭ تاراعان اسەم اندەرى العا شىعارىلدى. بىراق مۇنىمەن ءومىر توقتاپ قالمايدى. بۇل ءشامشىنىڭ ساحناداعى تاعى ءبىر نۇسقاسى بولىپ قالا بەرەدى. سپەكتاكل ءا دەگەندە, بىرىڭعاي انگە قۇرىلىپ كەتكەندەي اسەر قالدىراتىنى راس. الايدا ويلاپ قاراساڭىز, ءشامشىنى ءانسىز ەلەستەتە المايسىز عوي», دەدى.
سپەكتاكلدىڭ ءساتتى قويىلۋىنا ءبىرىنشى كەزەكتە اكتەردىڭ سىڭىرەر ەڭبەگى وراسان زور دەر ەدىك. بۇل رەتتە ءشامشى رولىنە قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى نۇركەن وتەۋىلوۆ وتە دۇرىس تاڭدالىپتى. باستى كەيىپكەرىنىڭ جان دۇنيەسىن تۇسىنبەي ورىنداعان ادامنان ءدال مىناداي تاماشا ويىن شىقپايدى. سوندىقتان ساحنا جەتىستىگىن سارالاي كەلە, مۇنى اكتەردىڭ ءوز كەيىپكەرىن ابدەن زەرتتەپ, زەردەلەپ, سيرەك تۇلعانى سۇيىسپەنشىلىكپەن سومداۋىنىڭ ناتيجەسى دەپ تۇيدىك.
قارشىعا كۇلەن
