مەملەكەت باسشىسى ن.نازارباەۆتىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلامالىق ماقالاسىنداعى سانانى جاڭعىرتۋعا باعىتتالعان ۇسىنىستارى جۇرتشىلىقتىڭ جاپپاي قولداۋى مەن قىزۋ ماقۇلداۋىنان كەيىن ىسكە اسىرىلا باستادى. سونىڭ ىشىندە قازاق حالقى ءۇشىن اسا كۇردەلى, تاريحي سىلكىنىس بولىپ تابىلاتىن الاش وقيعاسىنىڭ 100 جىلدىعىنا ارنالعان مەرەيتويلىق ءىس-شارالاردىڭ قورىتىندىسى مەملەكەتتىك جوعارى دەڭگەيدە وتكىزىلىپ جاتقانى قۋانتادى.
«الاشوردالىقتار» وتكەن عاسىردىڭ باس كەزەڭىندە قازاقستاننىڭ قوعامدىق-ساياسي ومىرىندە قايتا ورلەۋ ءداۋىرىن جاسادى, بەلسەندى عىلىمي-پۋبليتسيستيكالىق قىزمەتىمەن حالىقتىڭ سانا-سەزىمىن وياتتى, ۇلتتىق ەركىندىك پەن ۇلتتىق مەملەكەتتىلىكتى قايتا وركەندەتۋگە دەگەن رۋح پەن ءۇمىتتى وياتتى.
وسىدان 100 جىل بۇرىن, 12 جەلتوقساندا ورىنبوردا بولعان 2-ءشى جالپىقازاق سەزىندە (قۇرىلتايىندا) قۇرىلعان «الاشوردا» ۇكىمەتى قازاق مەملەكەتتىگىن قايتا جاڭعىرتتى. بۇگىنگى تاڭداعى قۇقىق, ساياساتتانۋ جانە ادىلەت تۇرعىسىنان العاندا بۇل ساياسي شەشىم قازاق حالقىنىڭ ەركى مەن ارمانىنا ساي جانە تولىعىمەن زاڭدى ەدى. الاش پارتياسى قوزعالىسىنىڭ جانە اسا كورنەكتى كوشباسشىلارىنىڭ ۇمىتىلماس تاريحي ەڭبەگى وسىندا. قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق مەملەكەتتىلىگىن قايتا دامىتۋداعى وسى ەرەن ۇمتىلىس 1920 جىلعى 26 تامىزدا قازاق (قىرعىز) اۆتونوميالىق رەسپۋبليكاسىن, ودان كەيىن 1936 جىلى وداقتاس رەسپۋبليكانى قۇرۋعا ۇلاستى جانە ول اقىرىندا 1991 جىلى تاۋەلسىز قازاقستان مەملەكەتىن قۇرۋدىڭ نەگىزى بولدى.
«الاش» كوشباسشىلارىنىڭ ەرەن ەڭبەگى سول – ولار اكىمشىلىك ءبولىنىس كەزىندە قازاق ەلىنىڭ شەكاراسىن جان-جاقتى ءارى عىلىمي-تەوريالىق جانە ساياسي تۇرعىدان نەگىزدەي وتىرىپ, لەنين باسقارعان كەڭەستىك بيلىك باسشىلىعىنىڭ كوزىن جەتكىزىپ, پاتشالىق رەسەي الىپ قويعان, تاريحي تۇرعىدان قازاقتارعا تيەسىلى جەرلەردىڭ قازاق حالقىنا (اۆتونوميالىق رەسپۋبليكاعا) قايتارىلۋىنا قول جەتكىزدى. ولار حح عاسىردىڭ باسىنداعى تىڭ ۇردىستەردى پايدالانىپ, قازاقستاننىڭ بوستاندىعى مەن تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن, جەرىمىزدىڭ تۇتاستىعىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن اتا-بابالارىمىز جۇرگىزگەن كۇرەستى جالعاستىرا وتىرىپ, ونىڭ ناتيجەسىن شارىقتاۋ شەگىنە جەتكىزدى. جاڭا وركەنيەتتى تالاپتارعا ساي نىساندار مەن تەتىكتەردى بەكىتىپ, جالپىۇلتتىق پارتيا قۇرىپ, ءبىرتۇتاس ۇلتتىق مەملەكەتتىلىك قۇرۋ جولدارىن كورسەتىپ, بيلىكتى ءبولۋ تۋرالى ۇسىنىستارىندا پرەزيدەنتتىك لاۋازىم ەنگىزۋدى جانە ت.ب. ۇسىندى.
ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا الماتىدا, الاشتىڭ 100 جىلدىعى مەن ءاليحان بوكەيحانوۆتىڭ 150 جىلدىعىنا ارنالعان ەسكە الۋ جيىنىندا مەن الدىمەن الاشتىڭ جەتى كورنەكتى كوشباسشىسىنا «حالىق قاhارمانى» اتاعىن بەرۋدى ۇسىندىم. ولار ءاليحان بوكەيحان, احمەت بايتۇرسىن ۇلى, مۇستافا شوقاي, مىرجاقىپ دۋلات ۇلى, جاھانشا دوسمۇحامەت ۇلى, مۇحامەدجان تىنىشباي ۇلى, حالەل دوسمۇحامەد ۇلى ەدى. ويتكەنى بۇلار تۋعان حالقى ءۇشىن تەڭدەسسىز رۋحاني جانە ازاماتتىق ەرلىكتەر جاساپ, رياسىز سۇيىسپەنشىلىكتەرى مەن جانقيارلىقتارىن كورسەتىپ, قازاق مەملەكەتىنىڭ دەموكراتيالىق, ەۋروپالىق جانە حالىقارالىق ستاندارتتار بويىنشا قايتا ورلەۋىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ, بۇكىل سانالى ومىرلەرىن وتانى مەن حالقىنىڭ ەركىندىگى مەن تاۋەلسىزدىگىنە ارناپ, سول ءۇشىن ءوز ومىرلەرىن ەش ويلانباستان قيعاندارىن اتاپ كورسەتكەن ەدىم. ولاردىڭ ەرلىگى حالقىمىزدىڭ جادىندا ءاردايىم ساقتالادى جانە ءوز حالقىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتىڭ, ەركىندىك پەن تاۋەلسىزدىك ءۇشىن كۇرەسۋدىڭ ۇلگىسى, ەتالونى بولىپ قالا بەرمەك.
ولار ءوز وتانىنىڭ قوعامدىق-ساياسي جانە مەملەكەتتىك دامۋىنىڭ تەوريالىق نەگىزدەرىن قالاپ, وزىق ەۋروپالىق جانە حالىقارالىق جەتىستىكتەر مەن ستاندارتتارعا ساي پراكتيكالىق ۇلگىلەرىن ۇسىندى. بۇل سول كەزدەگى رەسەيلىك سولشىل-توڭكەرىسشىل, مونارحيالىق كوزقاراستاعى ساياسي قايراتكەرلەردىڭ باعدارلامالارىنا قاراعاندا الدەقايدا وبەكتيۆتى, كورەگەن ءارى ماڭىزدى ەكەنىنە كوز جەتكىزىپ وتىرمىز. الاشتىقتاردىڭ ستراتەگيالىق باعدارلامالارى مەن تاكتيكالىق ءىس-ارەكەتتەرى قازاق حالقىنىڭ مۇددەلەرىن تەرەڭ ءارى جان-جاقتى قولداپ, سول كەزدەگى دامۋ ۇدەرىسى مەن ساياسي احۋالعا ساي بولدى.
«الاش» ۇلتتىق-ازاتتىق قوزعالىسى ءىس جۇزىندە بۇكىل وڭىرلەردى, بارشا قازاق قوعامىن قامتىدى. زەرتتەۋشى عالىمداردىڭ رەسمي دەرەكتەرىنە قاراعاندا, حح عاسىردىڭ باسىندا, 1917 جىلعا قاراي قازاقستانداعى قازاقتاردىڭ سانى 6 ميلليوننان اساتىن. سوندىقتان, «الاش» قوزعالىسىن قولداپ, ونىڭ ءىس-شارالارىنا ميلليونداعان قازاقتار جانە باسقا ۇلتتاردىڭ وكىلدەرى قاتىستى دەپ ايتا الامىز. بارلىق دەرلىك وڭىرلەردە قۇرىلعان قازاق كوميتەتتەرى «الاش وردا» ۇكىمەتىنىڭ جەرگىلىكتى جەرلەردەگى اتقارۋشى ورگاندارى (قۇرىلىمدىق بولىمشەلەرى) بولىپ تابىلدى. ارتىنان سولاردىڭ ءبارى دە قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىرادى. ولاردى «اقتار» دا, «قىزىلدار» دا قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراتتى. ويتكەنى جات پيعىلدىلاردىڭ ەشقايسىنىڭ جوسپارىندا قازاق حالقىنا تاۋەلسىزدىك سىيلاۋ بولعان ەمەس.
الاش كوشباسشىلارى قازاقستانداعى «كىشى وكتيابر» ساياساتىنا جانە گولوششەكين باسقارعان قازاق وڭىرلىك كوميتەتىنىڭ قىزمەتىنە مۇقيات تالداۋ جاساپ, ونىڭ ورەسكەل قاتەلىكتەرىن اتاپ كورسەتىپ, سونىڭ ىشىندە حالىقتىڭ جاساندى تۇردەگى اشارشىلىققا ۇشىرايتىنىن بولجاي وتىرىپ, بايلاردىڭ شارۋاشىلىقتارىن تاركىلەپ, قۇقىعىنان ايىرۋعا جانە جاپپاي ۇجىمداستىرۋعا قارسى شىقتى. ال گولوششەكيندى قازاقستاننىڭ ءبىرىنشى باسشىسى قىزمەتىنەن كەتىرۋدى اشىق تۇردە تالاپ ەتتى. كەڭەستىك يمپەريادا بۇل وتە اۋىر مەملەكەتتىك قىلمىس بولىپ سانالعان.
حالىقتاردىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىن اياققا باسقان ستاليندىك-كەڭەستىك قۋعىن-سۇرگىن ماشيناسى ءوزىنىڭ يمپەريالىق ء«بولىپ ال دا بيلەي بەر» ساياساتىن قولدانىپ, قازاقستاننىڭ سول كەزدەگى ساياسي ەليتاسى مەن زيالىلارىن ىدىراتىپ, الاش كوشباسشىلارى مەن بەلسەندىلەرىن جاپپاي قۋدالاي باستادى. گولوششەكين رەسپۋبليكا باسشىلىعىنداعى قازاقتار اراسىنان شىققان قۋىرشاق جاقتاستارىنىڭ قولداۋىمەن حالقىمىزدى عالامات قاسىرەتكە الىپ كەلگەن «كىشى وكتيابر» باعدارلاماسىن ىسكە اسىردى.
وكىنىشكە قاراي ءبىز, تاۋەلسىزدىك العانىمىزعا 25 جىلدان ارتىق ۋاقىت وتسە دە «الاش» پارتياسى جانە «الاش وردا» ۇكىمەتى قوزعالىستارىنا بىرىككەن الدىڭعى قاتارلى, جوعارى ءبىلىمدى قازاق ەليتاسىن جانە پارتيانىڭ قاتارداعى مۇشەلەرىن, وبلىستار مەن ۇيەزدەردەگى فيليالداردىڭ قىزمەتكەرلەرىن, «الاش وردا» اسكەري بولىمدەرىنىڭ ساربازدارىن ءالى دە تۇگەل اقتاي الماي وتىرمىز. ولاردىڭ جانە جەرگىلىكتى جەرلەردەگى بەلسەندى جاقتاستارىنىڭ وتانىمىزدىڭ بوستاندىعى ءۇشىن, قازاق حالقىنىڭ مۇددەلەرى مەن بولاشاعى ءۇشىن قۇربان بولعانى ءسوزسىز. سوندىقتان «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە تۋعان ەل ءۇشىن جاسالعان ەرلىك پەن باتىرلىققا مەملەكەتتىك باعا بەرۋ ماسەلەسىن دە قولعا الۋىمىز كەرەك. الەمنىڭ بارلىق دەرلىك مەملەكەتتەرى تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەننەن كەيىن ءبىرىنشى كەزەكتەگى شارا رەتىندە ءوز حالقىنىڭ ازاتتىعى مەن بوستاندىعى ءۇشىن كۇرەسكەن ۇل-قىزدارىنىڭ تاعدىرى مەن كورسەتكەن ەرلىگى تۋرالى ارنايى شەشىم قابىلدادى. ولار ءوز وتانىن, ءوز جەرىن قورعاۋشىلاردى ۇلتتىق باتىر دارەجەسىنە كوتەرىپ, ۇلىقتادى. بۇل – الەمدىك زاڭدىلىق, عالامدىق پراكتيكا, جاڭادان قۇرىلعان بارلىق مەملەكەتتەر وسى جولدى ۇستانادى.
ارينە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا دا تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن بىرقاتار ماڭىزدى مەملەكەتتىك شەشىمدەر قابىلداندى. ولار نەگىزىنەن تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىشتەردى قالپىنا كەلتىرۋگە, قازاق ءتىلىن دامىتۋعا, ساۋلەت قۇرىلىستارىن قايتا وركەندەتۋگە باعىتتالعان «تاريحي سانانى قالپىنا كەلتىرۋ تۇجىرىمداماسى», «مادەني مۇرا» باعدارلاماسى. سونداي-اق جەكەلەگەن تاريحي وقيعالار مەن تاريحي تۇلعالارعا (نەگىزىنەن جوڭعارلارمەن سوعىس كەزىندە) ارنالعان عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيالار وتكىزىلدى, ولاردىڭ قۇرمەتىنە ەسكەرتكىشتەر قويىلىپ, كوشە اتاۋلارى بەرىلدى, ولار جايلى مەملەكەت باسشىسىنىڭ باياندامالارىندا ءسوز ەتىلدى, كىتاپتار شىعارىلىپ, ماقالالار جازىلدى, بىرقاتار كوركەم جانە دەرەكتى فيلمدەر ءتۇسىرىلدى. بىراق ولاردىڭ ءبارى اكادەميالىق جانە ءبىر رەتتىك سيپاتقا يە بولدى, جالپى تاسىلدەر مەن ۇسىنىمدارعا, سونداي-اق مەرەيتويلىق داتالارعا ارنالدى, سالتاناتتى شارا – توي تۇرىندە وتكىزىلدى.
سونىمەن بىرگە ءبىز قازاقستانعا كۇشتەپ كوشىرىلگەن باسقا حالىقتاردى دا اقتادىق. ونىمىز دۇرىس-اق. بىراق ءبىز ءالى كۇنگە, جوعارىدا ايتقانىمداي, قازاقستاننىڭ ازاتتىعى, تاۋەلسىزدىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعى ءۇشىن كۇرەسكەندەرگە قاتىستى ەشبىر ارنايى مەملەكەتتىك اكت قابىلدامادىق. باسقا وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ بارىندە مۇنداي قۇجات قابىلداندى.
كەڭەس وداعى ورناعاننان بەرى مەملەكەت تاراپىنان قۋدالاۋعا ۇشىراپ, جازالاۋشى جاساقتار قىرىپ-جويىپ, اتا-جۇرتىنان تۇتاستاي قۋىلعان قازاق حالقىنىڭ جارتىسىنان استامى ءبىر ءۇزىم نانعا زار بولىپ, اشتىقتىڭ ازابىنان اجال قۇشتى. وسىنداي زۇلماتتىڭ قۇربانى بولعان قازاق حالقىنا قاتىستى ءبىر ارنايى قۇجات قابىلدانىپ, وندا «قىزىل يمپەريانىڭ» ىسىنە ساياسي جانە زاڭدىلىق تۇرعىدان باعا بەرىلىپ, ال قۇربانداردى تۇتاستاي اقتاۋ جونىندەگى قاجەتتى شارالار تاۋەلسىز ەلىمىزدە جاسالۋى كەرەك ەدى. بىراق بىزدە بۇل ءىس ءالى كۇنگە «جابۋلى قازان» كۇيىندە جاتىر. ماسەلەن, 1929 جىلى تورعايدا ورىن العان باتپاققارا كوتەرىلىسىنە قاتىسىپ, «بانديت» اتانىپ سوتتالعان 500 ادامنىڭ بار بولعانى 3-ءۋى عانا اقتالدى. ال قالعان قايسار جانداردىڭ بىرنەشە ۇرپاعى «قىلمىسكەر», «بانديت», «باندىلىق قۇرىلىمعا قاتىسۋشى» اتانىپ, قارا كۇيە جاعىلىپ, ازاتتىق ءۇشىن الىسقان اتالارىنىڭ اقتالعانىن كورە الماي كەلەدى.
ايتا كەتەتىن بولساق, قازاقستان بۇرىنعى كسرو-نىڭ باسقا وداقتاس رەسپۋبليكالارىنا قاراعاندا وتارشىل باسقىنشىلىققا كوبىرەك ۇشىراپ, توتاليتارلىق ستاليندىك رەجىمنەن كوبىرەك زارداپ شەكتى. سوندىقتان دا بىزدە قۋعىن-سۇرگىن اۋقىمى مەن قۇرباندار ساناتىنىڭ جان باسىنا شاققانداعى سانى باسقا رەسپۋبليكالارعا قاراعاندا كوبىرەك.
ال ەلىمىزدىڭ بوستاندىعى مەن تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن كۇرەسكەندەردىڭ ەسىمدەرىن تولىق اقتاۋ جانە ولاردىڭ ەرلىكتەرىن ماڭگى ەستە ساقتاۋ – بۇل ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان حالقىمىزدىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ارداقتى مىندەتى. سوندىقتان دا بۇل ماسەلەنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ تەمىرقازىعى, بىرىكتىرۋشى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى بولۋعا ءتيىس ەكەندىگى – تابيعي ءارى زاڭدى جايت.
وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا ءبىر توپ بەلسەندىلەردىڭ باستاماسىمەن قازاقستاننىڭ بوستاندىعى مەن تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن كۇرەستە زارداپ شەككەن ادامداردى اقتاۋ جانە ماڭگى ەستە ساقتاۋ ماقساتىن كوزدەگەن «قاhارماندار» رەسپۋبليكالىق قوعامدىق قورى» (رقق) قۇرىلدى. ول مەملەكەتتىك ورگاندارمەن, عالىمدارمەن, ساياسي پارتيالارمەن جانە باسقا دا قوعامدىق ۇيىمدارمەن, دەمەۋشىلەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساي وتىرىپ, وسى ماسەلەلەرمەن جۇيەلى تۇردە اينالىسۋعا نيەت ەتىپ وتىر. قوردىڭ مىندەتتەرىنىڭ قاتارىندا: قازاقستاننىڭ ازاتتىعى مەن تاۋەلسىزدىگى جولىنداعى كۇرەس بارىسىندا زارداپ شەككەن ادامداردىڭ بارلىق ساناتتارىنىڭ (ساياسي, اسكەري, قىزمەتتىك, يدەولوگيالىق, شىعارماشىلىق, عىلىمي, مادەني جانە ت.ب) عىلىمي تۇجىرىمدامالارىن ازىرلەۋ; قازاقستاننىڭ ازاتتىعى مەن تاۋەلسىزدىگى جولىنداعى كۇرەستە زارداپ شەككەن قۇربانداردىڭ بارلىق ساناتتارىن اقتاۋ جانە ولاردىڭ ەسىمى مەن ەرلىكتەرىن ماڭگى ەستە قالدىرۋ جونىندە زاڭنامالىق, نورماتيۆتىك جانە جەكە-دارا اكتىلەر ازىرلەۋگە مۇرىندىق بولىپ, اتقارۋشى جانە وكىلدى بيلىك ورگاندارىنىڭ, سوتتاردىڭ, پروكۋراتۋرا ورگاندارىنىڭ وسىنداي شەشىمدەر قابىلداۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن زاڭنامالىق اكتىلەردىڭ ازىرلەنۋىنە جانە قۇقىقتىق باستاما سۋبەكتىلەرىنە كومەك كورسەتۋ سىندى ماسەلەلەر بار.
مۇنداي قورلار باسقا مەملەكەتتەردە بۇرىننان بار. مىسالى, رەسەيدە فەدەرالدىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيدە وسىنداي ادامداردى ىزدەستىرۋ جونىندەگى قورلار قۇرىلدى. ولاردىڭ مۇنداي قورلارى ورتالىق بيلىكتىڭ نۇسقاۋى مەن قولداۋى بويىنشا ءارتۇرلى كوزدەردەن, سونىڭ ىشىندە وڭىرلىك مەملەكەتتىك قورلاردان, بيزنەستىك قوعامداستىقتاردان جانە تاعى باسقالاردان قارجىلاندىرىلادى. فەدەراتسيا سۋبەكتىلەرىنىڭ, مەملەكەتتىك قۇرىلىمداردىڭ يدەولوگيالىق جانە تاربيە قىزمەتتەرىمەن اينالىساتىن باسشىلارى بۇل جۇمىستارعا باعىت بەرىپ وتىرادى جانە باقىلاۋ جاسايدى. ال ءبىز مەملەكەت تاراپىنان قولداۋعا مۇقتاجبىز. بىزدە دە وسى ماسەلەنى جولعا قوياتىن ۋاقىت جەتتى.
قازىر قور قازاقستاننىڭ ازاتتىعى مەن تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن كۇرەسكەندەردى تولىق اقتاۋ جانە ولاردىڭ ەرلىكتەرىن ماڭگى ەستە ساقتاۋ ماسەلەلەرىن دايەكتى تۇردە شەشۋ ءۇشىن مىناداي جۇمىستاردى اتقارۋ قاجەت دەپ سانايدى: بىرىنشىدەن, ءومىردىڭ ءتۇرلى سالالارىنداعى, سونداي-اق بارلىق وڭىرلەردەگى ۇزاق جانە ماقساتتى تۇردە ورىن العان وتارلاۋ ساياساتىنا قارسى شىنايى پاتريوتتار كۇرەسىنىڭ جانە ونىڭ مەملەكەتتىك دەڭگەيدە ىسكە اسىرىلۋىنىڭ نەگىزگى نىساندارى مەن ادىستەرىن كەشەندى تۇردە ناقتىلاۋ (زەردەلەۋ, تالداۋ). ەكىنشىدەن, كاسىبي ماماندار «قازاقستاننىڭ بوستاندىعى مەن تاۋەلسىزدىگى جولىنداعى كۇرەسكەرلەر تۋرالى» اتتى دەربەس زاڭ جوباسىن ازىرلەپ, ونىڭ قابىلدانۋى (الدىن الا جوبالار بار) كەرەك. بۇلار ەلىمىز بويىنشا وركەنيەتتى مەملەكەتتىك ساياساتتى دايىنداۋعا جانە ونى جۇرگىزۋگە قۇقىقتىق نەگىز جاسايدى.
وكىنىشكە قاراي, بىزدە كەزىندە ارحيۆتەر مەن دامىعان جازۋ-سىزۋدىڭ بولماۋىنان جانە ساياسي رەجىمدەر سالعان تىيىم سالدارىنان قاھارمانداردىڭ ەرلىگى مەن اتى-ءجونى استىرتىن عانا ايتىلىپ, بىرتە-بىرتە تاريح قويناۋىنا سۇڭگىپ, ۇمىتىلا باستادى. ال ولاردىڭ ءاربىر ەرلىگىن, ءاربىر نارازىلىق ارەكەتىن قايتا جاڭعىرتىپ, وبەكتيۆتى تۇردە باعالاۋ – ءبىزدىڭ پەرزەنتتىك, ازاماتتىق جانە مورالدىق بورىشىمىز. ءبىز ءۇشىن جانە كەيىنگى ۇرپاقتار ءۇشىن باعا جەتپەس اقپاراتقا يە ادامدار ءتىرى تۇرعان كەزدە جوعارىدا ايتىلعان كۇرەسكەرلەر تۋرالى مالىمەتتەردى تيتىمدەي بولسا دا تىرنەكتەپ جيناۋ – اسا ماڭىزدى ءارى وتە قاجەت ءىس. تاريحشىلاردىڭ دەرەكتەرى بويىنشا, وتكەن عاسىردىڭ 20-30-شى جىلدارىندا قازاقستاندا حالىققا قارسى جۇرگىزىلگەن ساياساتقا بايلانىستى 350-دەن استام كوتەرىلىستەر مەن باس كوتەرۋلەر بولعان. بىراق ءبىزدىڭ باق-تا ولاردىڭ كەيبىرى عانا كورسەتىلدى. وسى كوتەرىلىستەردىڭ سەبەپتەرىن, قۇرامىن, ماقساتتارى مەن ۇراندارىن ءبىزدىڭ عىلىمي مەكەمەلەر مەن عالىمدارىمىزدىڭ زەردەلەپ, تالداۋى كوڭىل كونشىتپەيدى, ويتكەنى مەملەكەت نەمەسە دەمەۋشىلەر مۇنداي زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرمايدى. تەك پاتريوت-عالىمدار عانا ءوز كۇشىنە سۇيەنىپ, ءوز ۋاقىتى, قاراجاتى مەن دەنساۋلىعى ەسەبىنەن مەملەكەتتىك يدەولوگيامىزداعى وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا تىرىسىپ ءجۇر.
بۇگىنگى قازاقستاننىڭ زيالى قاۋىمى ەلىمىزدىڭ ازاتتىعى مەن تۇتاستىعى جولىنداعى كۇرەسكەرلەردىڭ باسقالارعا قاراعاندا اناعۇرلىم كۇشتىرەك جانە قاتاڭ قىسىمعا ۇشىراعانىن, سوتسىز جانە تەرگەۋسىز اتىلعانىن, قۋعىندالعانىن جاقسى بىلەدى. وتارلاۋشى بيلىك قازاق جۇرتىنىڭ ەڭ ۇزدىك, ەڭ باتىل پاتريوتتارىن, ەڭ اقىلدى جانە بەدەلدى وكىلدەرىن قۋعىنداپ, كوزىن جويدى.
قازىر سىرتقى ىقپالداردىڭ سالدارىمەن قازاقستاننىڭ يدەولوگيالىق جانە اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگىنە ەلەۋلى قاتەر تونۋدە. سوندىقتان «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە وتانىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىگى جولىنداعى ەرلىك پەن ءپاتريوتيزمنىڭ ماڭىزىن مەملەكەتتىك-قوعامدىق باعالاۋ مەن ۇرپاققا ءبىلدىرۋ ماسەلەلەرى قوعامدىق سانانى جاڭعىرتۋدىڭ ءبىر بولىگىنە اينالۋى ءتيىس. ۇلتتىڭ ازاتتىعى جولىندا كۇش-قايرات كورسەتىپ, ارپالىسقان ەرلەردىڭ ءىسى جاستارعا تۇپكىلىكتى ۇلگىگە اينالۋى كەرەك.
سونىمەن قاتار ءبىز باسقا مەملەكەتتەر مەن حالىقتاردىڭ جاۋلاپ الۋشىلارى مەن تيراندارىن, ءدىني اپوستولدارىن ەمەس, قازاق حالقىنىڭ ۇلت-ازاتتىق كۇرەسىن ءتۇسىنىپ, قولداعان, قۋدالاۋ مەن قۋعىن-سۇرگىننىڭ اۋىر كەزەڭىندە بىزگە كومەك قولىن سوزعان ۇلى دەموكراتتار مەن گۋمانيستەردى دە ماڭگى ەستە قالدىرۋعا ءتيىسپىز. مىسالى, ورىس حالقىنىڭ كورنەكتى ۇلى گريگوري پوتانين (رەسەيدىڭ قۇرىلتاي جينالىسىنا «الاش» پارتياسىنىڭ اتىنان سايلانعان دەپۋتات), تيموفەي سيدەلنيكوۆ (مەملەكەتتىك دۋمانىڭ مۇشەسى), ورەست شكاپسكي (ۋاقىتشا ۇكىمەتتىڭ كوميسسارى), سەرگەي شۆەتسوۆ (پەتەربۋرگتىك پروفەسسور-ەتنوگراف) جانە باسقا ادامدار «الاش» ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسىنىڭ يدەيالارىن قولداپ, قازاق حالقىنىڭ مەملەكەتتىك اۆتونومياسىن جاقتاپ ارەكەت ەتتى, قازاقتاردىڭ مۇددەسى مەن ءوز جەرلەرىن ساقتاپ قالۋىن قورعادى.
قورىتا ايتقاندا, قازاقستاننىڭ ازاتتىعى مەن تاۋەلسىزدىگى ءۇشىن كۇرەسكەندەردى تولىق اقتاۋ مەن ولاردىڭ ەرلىگىن ماڭگى ەستە ساقتاۋ – ءوزىنىڭ تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان حالقىمىزدىڭ جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ارداقتى مىندەتى. سوندىقتان دا بۇل ماسەلەنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسىنىڭ تەمىرقازىعى, بىرىكتىرۋشى تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى بولۋعا ءتيىس ەكەندىگى – تابيعي ءارى زاڭدى ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك.
سابىر قاسىموۆ,
«قاھارماندار» رقق پرەزيدەنتى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
