استانا قالاسىندا «جاڭا يندۋستريالاندىرۋ: قازاقستاندىق بارىستىڭ قادامى» ۇلتتىق تەلەكوپىرى ءوتتى. داستۇرگە اينالعان القالى جيىنعا مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قاتىستى. شارا اياسىندا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرىمەن تىكەلەي بايلانىس ورناتىلىپ, يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنىڭ ەڭ ماڭىزدى نىساندارى كورسەتىلدى. ولاردىڭ قاتارىندا مەتاللۋرگيا, ونەركاسىپ, قۇرىلىس ماتەريالدارى, ماشينا جاساۋ, كولىك جانە لوگيستيكا سالالارى بويىنشا 25 جوبا بار.
جەتىستىكتەردى زەردەلەپ, ولقىلىقتاردى سىنادى
پرەزيدەنت جالپىۇلتتىق تەلەكوپىردە سويلەگەن سوزىندە اۋقىمدى يندۋستريالاندىرۋ باعىتىن ۇستانعانىمىزدىڭ دۇرىس بولعانىن جانە ونىڭ ۋاقىت تالابىنا ساي ەكەنىن ايتتى. سونىمەن قاتار ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا ەۋرازيالىق مۋلتيمودالدىك كولىك ءدالىزىنىڭ ىسكە قوسىلعانىن جانە «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق كولىك ءدالىزى قۇرىلىسىنىڭ اياقتالعانىن اتاپ كورسەتتى. «وسى جىلدار ىشىندە 2 مىڭ شاقىرىم تەمىر جول, 5 مىڭ شاقىرىم اۆتوموبيل جولى سالىندى. تەڭىز جانە اۋە ايلاقتارىنا قايتا جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. قۇرىق پورتىندا تەمىرجولعا جانە اۆتوموبيلگە ارنالعان پاروم كەشەنى ىسكە قوسىلدى. «قورعاس – شىعىس قاقپاسى» ارنايى ەكونوميكالىق ايماعى جانە ليانيۋنگان تەڭىز پورتى جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە ازيا-ەۋروپا باعىتىندا قازاقستان ارقىلى جونەلتىلەتىن كونتەينەرلىك جۇك تاسىمالىنىڭ كولەمى جىل سايىن ەسەلەنىپ كەلەدى. بۇل 2020 جىلعا قاراي ەلىمىزدىڭ تاسىمالداۋدان تۇسەتىن تابىسىن 5 ميلليارد دوللارعا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ەلباسى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ سوزىنشە, يندۋستريانى دا, يننوۆاتسيانى دا جاساۋ ءۇشىن ءتيىستى قاراجات, بىلىكتى ماماندار قاجەت ءارى مەملەكەت دايىن بولۋى كەرەك. ءبىز بۇعان 2010 جىلى عانا دايىن بولدىق. «2008-2009 جىلدارى دۇنيەجۇزىلىك داعدارىستان, قارجى داعدارىسىنان, ەكونوميكالىق داعدارىستان شىقتىق. مۇنايدىڭ باعاسى باررەلىنە 10 دوللارعا تۇسكەنىن كوردىك. ونىڭ ءارى-بەرى اۋىتقىپ تۇراتىندىعىنا كوز جەتكىزدىك. شيكىزات باعاسى ءبىر ورىندا تۇرمايدى, كەيدە كوتەرىلەدى, كەيدە تۇسەدى. ال ادام ءومىرى ونداي ەمەس. ماسەلەن, بۇگىن ءبىز حالىققا 300 مىڭ تەڭگە جالاقى تولەيتىن بولساق, ەرتەڭ «مۇنايدىڭ باعاسى تومەندەدى» دەپ 100 مىڭ تەڭگە بەرە المايمىز», دەدى پرەزيدەنت.
تابىستىڭ كوزى اقىل-وي بولۋى ءتيىس
مەملەكەت باسشىسى مۇناي مەن گازدىڭ اۋمالى-توكپەلىلىگىن تومەندەتۋ ءۇشىن نە ىستەۋ كەرەكتىگىن دە ايتتى. «بۇكىل الەمدەگى سياقتى ەكىنشى ەكونوميكا جاساۋىمىز كەرەك. زەردەلەپ قاراساڭىزدار, الدىڭعى قاتارلى مەملەكەتتەردە, وڭتۇستىك كورەيادا مۇناي مەن مەتالل تۇرماق ءبىر ءتۇيىر كومىر دە جوق. سينگاپۋردا قانداي كومىر, تەمىر نەمەسە مۇناي مەن گاز بار؟ شۆەيتساريادا, گەرمانيادا نە بار؟ بىراق اقىلمەن, ويمەن الدىڭعى قاتارلى ەلدەردىڭ لەگىندە كەلە جاتىر. سوندىقتان ءبىز بىلەكتىڭ كۇشىمەن جەردى قازىپ, قوپارىپ, كەندى دالاعا شىعاراتىن عانا قازاق بولماي, جۇرت سياقتى اقىل-ويمەن, پاراساتپەن اقشا تاپقانىمىز ءجون.
مەن كورگەن يزرايلدە, تەل-اۆيۆتە تۇرعان زاۋىت وسى ءبىز وتىرعان كىشكەنتاي زال سياقتى. جىل سايىن 10 ملرد دوللار اقشا تابادى... ءبىز كەڭ دالامىزدا كەننىڭ ءبارىن قازىپ, شىعارىپ, قاتىرىپ جاتىرمىز دەپ ويلايمىز. سوندىقتان قيىن بولسا دا يندۋستريالىق باعدارلامانى قولعا الدىق. بۇل – ءبىزدىڭ بولاشاعىمىز. بۇل – ەلىمىزدىڭ وركەندەگەن مەملەكەتتەر قاتارىنا قوسىلۋ جولى. بۇل – ءبىزدىڭ كادرلاردى دايىنداۋدىڭ ماسەلەسى. ەندەشە, جاستاردى باسقاشا جۇمىس ىستەۋگە دايىنداۋ كەرەك. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, بۇل – قازاقتىڭ بولاشاعى. وسىنى ەسكە الىپ, جولعا ءتۇسۋ قاجەت. بىراق نە بولسا سونى جاساماي, كەرەكتى, باسەكەگە قابىلەتتى دۇنيەلەردى شىعارۋعا ءتيىسپىز», دەدى نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
مەملەكەت باسشىسى شەنەۋنىكتەر مەن كومپانيالار باسشىلارىن تسيفرلاندىرۋ ۇدەرىسىنە ەرەكشە نازار اۋدارۋعا شاقىردى. ء«ۇشىنشى جاڭعىرۋ باعدارلاماسى ەڭبەك ونىمدىلىگىن ايتارلىقتاي ارتتىرۋدى, ءبىزدىڭ تاۋارلاردىڭ ەكسپورتىن كەڭەيتۋدى تالاپ ەتەدى. يندۋستريالىق ساياساتتىڭ نەگىزگى باعىتى 4.0 تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋگە قاتىستى بولىپ وتىر. بۇل باعىتتىڭ ءمان-جايىن تىڭعىلىقتى ءتۇسىنۋ كەرەك. وسىعان بايلانىستى «تسيفرلى قازاقستان» باعدارلاماسى دايىن. سوندىقتان ونى جۇزەگە اسىرۋعا بارلىعى قاتىسۋى كەرەك, ياعني ءاربىر مينيسترلىك, اكىمدىك, سونداي-اق قازاقستانداعى ءار كومپانيا قامتىلۋى ءتيىس», دەدى ەلباسى. سونىمەن قاتار پرەزيدەنت جاقىندا استانا تسيفرلاندىرۋ بويىنشا اۋقىمدى فورۋمدى قابىلدايتىنىن ەسكە سالىپ, بۇل تۇرعىدا رەسەيمەن, بەلارۋسپەن جانە باسقا ەلدەرمەن ۋاعدالاسقان قادامدار اياسىندا الداعى ەاەو فورۋمىن بارىنشا جەمىستى وتكىزۋ ماڭىزدى ەكەنىن ايتتى.
نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ايتۋىنشا, تسيفرلى تەحنولوگيالاردى دامىتۋ اياسىندا عىلىمعا نەگىزگى باسىمدىق بەرىلەدى. وسى ورايدا قازاقستاننىڭ ەكى عىلىمي ورتالىعىنا ۇلكەن سەنىم ارتىلىپ وتىر. «مەن نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زەرتحانالارىن ارالاعاندا ءبىراز زەرتتەۋلەردى كوردىم, ناتيجەسى دە جوق ەمەس. ال «الاتاۋ» يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركى نە ىستەپ جاتىر؟ شىنىمدى ايتسام, وعان قولىم جەتپەي ءجۇر. قۇرعانىمىزعا ءبىراز ۋاقىت بولدى, قىرۋار اقشا دا جۇمسادىق. الايدا ناتيجەسى كورىنبەيدى», دەگەن پرەزيدەنت ۇكىمەت پەن الماتى اكىمىنە «الاتاۋ» يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركىن جان-جاقتى تەكسەرۋدى تاپسىردى.
ەلباسىنىڭ پايىمىنشا, تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋدى ويداعىداي اتقارۋ ءۇشىن ادام كاپيتالىن دامىتۋ قاجەت. كاسىبي مامانداردى جيناماي العا قويىلعان ماقساتتاردى ىسكە اسىرۋ مۇمكىن ەمەس. «بىزدە ءبىلىم سالاسى دا, عىلىم سالاسى دا يندۋستريالاندىرۋ ماقساتتارىنا ساي بولۋى ءتيىس. كاسىبي ءارى بىلىكتى ماماندار بولماسا, ەشقانداي يندۋستريالاندىرۋ دا, تسيفرلاندىرۋ دا بولمايدى. ال ونداي مامانداردى تىرنەكتەپ جيناپ, ناقتى ماقساتتارعا جۇمىلدىرۋ كەرەك. ولاردىڭ ويلاپ تاپقان تەحنولوگيالارىن قولدانىسقا ەنگىزەيىك. «بولاشاق» باعدارلاماسى دا, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى دە, جالپى بارلىق ۋنيۆەرسيتەتتەر سوعان جۇمىس ىستەۋى كەرەك. زياتكەرلىك مەكتەپتەر دارىندى بالالاردى ىرىكتەپ جاتىر. نەگىزى, قازىر جۇمىستى 25-30 جاستاعى ازاماتتارعا بەرۋ كەرەك. ودان قورقاتىن ەشتەڭە جوق, ءبارىمىزدى العا جەتەلەيتىن سولار», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ەلباسى سوزىندە ەكسپو تەحنولوگيالارىن ەلىمىزدە ەنگىزۋ جۇمىستارىنا بايلانىستى سىني ويىن جەتكىزدى. حالىقارالىق مامانداندىرىلعان كورمەدە بالامالى ەنەرگەتيكاعا ارنالعان 140 عىلىمي جوبا تانىستىرىلعان. ارادا بار-جوعى ەكى-اق اي وتسە دە, ماڭىزدى شارانى ۇيىمداستىرعانىمىز ۇمىتىلا باستاعان سىڭايلى. «بىردەن ايتايىن, مەن بۇل كورمەنى ۇمىتپايمىن. ەكسپو-نى نە ءۇشىن وتكىزدىك؟ قىرۋار جۇمىستى نە ءۇشىن جاسادىق؟ ءبىز الەمنىڭ بالامالى ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى تاجىريبەلەرىمەن تانىسۋدى كوزدەدىك. قاتىسۋشىلار دا كەلدى, بىرەگەي جوبالارىن كورسەتتى. بۇل باعىتتاردا مىندەتتەر قويىلدى. ال ءبىز بولساق, كەلەسى بەتتى اۋدارىپ, ەكسپو-نى جابا سالدىق», دەگەن نۇرسۇلتان نازارباەۆ ماڭىزدى شارادا تانىستىرىلعان تەحنولوگيالاردى جۇيەلى تۇردە قولدانىسقا ەنگىزۋ قاجەتتىگىن تاپسىردى. وسىعان بايلانىستى ناقتى جوسپار بولعانى ءجون. شەتەلگە بارىپ, تەحنولوگيالاردىڭ قالاي جۇمىس ىستەپ جاتقانىن كورىپ, ءوز جەرىمىزدە ىسكە قوسۋ قاجەت. وسى جۇمىسقا تولىعىمەن ۇكىمەت جاۋاپتى.
تەلەكوپىر كەزىندە قازاقستاننىڭ فارماتسەۆتيكالىق سالاسى دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىندە تۇرعانىنا توقتالعان مەملەكەت باسشىسى بۇل باعىتتاعى كاسىپورىندارعا حالىقارالىق GMP ستاندارتتارى ەنگىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار سالاداعى ەل كومپانيالارىنىڭ دامۋىنا كەدەرگى جاساپ وتىرعانداردى سىنعا الدى. «وتاندىق فارماتسەۆتيكالىق سالانىڭ دامۋىن تەجەپ جۇرگەندەرگە تاعى ەسكەرتۋ جاسايمىن. بۇل سالانىڭ وركەندەۋىنە قاجەتتى جاعداي جاسالۋى كەرەك. اتالعان ماسەلە مەنىڭ ءجىتى قاداعالاۋىمدا», دەدى پرەزيدەنت.
باسقوسۋدا ەلباسى ۇكىمەتكە شەتەلدەگى قارجىنى قايتارۋعا قاتىستى ارنايى زاڭناما ازىرلەۋدى مىندەتتەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە 18 وتاندىق كومپانيا 12,5 ملرد دوللاردى شەتەلدە ۇستاپ وتىر. ايتالىق, «تەڭىزشەۆرويل» كومپانياسى – 4,5 ملرد دوللار, «قازمۇنايگاز» ۇلتتىق كومپانياسى – 3 ملرد دوللار, «قازمۇنايگاز بارلاۋ مەن ءوندىرۋ» كومپانياسى – 2 ملرد دوللار, «ازيا گاز قۇبىرى» جشس – 1 ملرد دوللاردان استام, «بەينەۋ – شىمكەنت» گاز قۇبىرى» جشس – 100 ملن دوللار, بۇدان بولەك, «شىعىس تسەمەنت», «جايىق مۇناي», «كاسپي قۇبىرى كونسورتسيۋمى» جانە باسقا دا كومپانيالار شەتەلدە قىرۋار قاراجاتتارىن ۇستاپ كەلەدى. «بۇل كومپانيالار قازاقستاننىڭ رەسۋرستارىن ساتىپ, اقشا تابادى. ال تابىستارىن شەتەلدە ۇستايدى. نەگە ول اقشا وسىندا اينالىمعا ءتۇسىپ, ەل ەكونوميكاسىنا جۇمىس ىستەمەيدى؟ جارتى جىلدىڭ ىشىندە مەملەكەتكە قاراستى كومپانيالار شەتەلدەگى قارجىسىن 2 ملرد دوللاردان 6 ملرد-قا دەيىن ۇلعايتتى», دەدى پرەزيدەنت.
ىلكىمدى جوبالار ىسكە قوسىلدى
«جاڭا يندۋستريالاندىرۋ: قازاقستاندىق بارىستىڭ قادامى» اتتى جالپىۇلتتىق تەلەكوپىردە مەملەكەت باسشىسى ەلىمىزدىڭ ءار وڭىرىندە ورنالاسقان جاڭا يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق, ينفراقۇرىلىمدىق, ەنەرگەتيكالىق جانە اگروونەركاسىپتىك جوبالاردى ونلاين رەجىمدە ىسكە قوستى. قازاقستان ەكونوميكاسىنا تىڭ سەرپىن بەرەتىن جاڭا زاۋىتتار مەن ءوندىرىس ورىندارىنىڭ لەگىن اقمولا وبلىسىنداعى التىن ءوندىرۋ زاۋىتى باستادى. جوبانى پرەزيدەنتكە تانىستىرعان «قازاقالتىن» تمك» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باس ديرەكتورى بالامير ماحانوۆ بۇل قۇرامىندا باعالى مەتالدارى بار تەحنوگەندىك مينەرالدى تۇزىلىستەردى وڭدەيتىن تمد-داعى العاشقى كاسىپورىن ەكەنىن ايتتى. «جوبا العاشقى كەزدە دورە قورىتپاسىمەن 4 توننا التىن, 2 توننا كۇمىس وندىرەتىن بولادى. باعالى مەتالدار ءارى قاراي استاناداعى اففيناج زاۋىتىندا وڭدەلەدى. مۇنداي ءوندىرىس ەلىمىزدەگى التىن قورىن تولىقتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى باس ديرەكتور.
ءوز كەزەگىندە مەملەكەت باسشىسى اتالعان كاسىپورىن قازاقستان ءۇشىن ءىرى ءوندىرىس ورنى ەكەنىنە ماڭىز بەردى. «بۇگىنگى كۇنى التىن ءبىزدىڭ ۆاليۋتامىزدىڭ نەگىزى بولىپ وتىر. قازاقستاننىڭ ءار جەرىندە 150-دەن استام كەن ورنى بار. سونىڭ بارلىعىن وتاندىق كومپانيالار يگەرەتىن بولسا, ەلىمىزدىڭ بايلىعى ودان ءارى ەسەلەنە تۇسەتىنى ءسوزسىز. بۇل ءوندىرىس ورنى ءتورت توننا التىن شىعارادى. دەمەك, وتە ءىرى جوبا», دەدى ەلباسى. ايتا كەتەرلىگى, ءدال وسىعان ۇقساس ءوندىرىس ورىندارىن اقمولا وبلىسىنىڭ بەستوبە جəنە جولىمبەت كەنتتەرىندە دە ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. جوبانىڭ قۇنى شامامەن 30 584,8 ميلليون تەڭگەنى قۇرايدى.
مەتالل وندىرەتىن تاعى ءبىر زاۋىت پاۆلودار وبلىسىندا اشىلدى. ناقتىراق ايتساق, بۇل وڭىردە قوسپالى اليۋميني ءوندىرىسى مەن وسى اليۋمينيدەن اۆتوموبيل ديسكىلەرىن شىعاراتىن «Giessenhaus» جشس ءوندىرىسى جۇمىسىن باستادى. بۇل جوبا جىلىنا 36 مىڭ توننا قوسپالى ءاليۋمينيدى شىعارۋعا قابىلەتتى. «FORWOLL GROUP» كومپانيالار توبىنىڭ باس ديرەكتورى رۋسلان ليتۆينوۆ زاۋىت مۇنداي قوسپالى مەتالداردى وتاندىق ءارى شەتەلدىك كاسىپورىندارعا جەتكىزۋگە دايىن ەكەنىن مالىمدەدى. «قارا ءارى ءتۇستى مەتالى بار ەل رەتىندە بىزگە بۇل رەسۋرستاردى وندىرۋمەن قاتار, ولاردى وڭدەپ, قاجەتتى بۇيىمداردى جاساۋ دا ماڭىزدى. مەن ۇنەمى ءاليۋمينيدى وڭدەلگەن كۇيىندە شىعارۋدى تالاپ ەتىپ كەلەمىن. ەندى اليۋمينيدەن باسقا دا زاتتاردى شىعارۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋ كەرەك», دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن شىعاراتىن كاسىپورىنداردى دا ەرەكشە قولداۋدا. قازاقستاندىقتاردى قاۋىپسىز ءارى ساپالى ونىمدەرمەن قامتاماسىز ەتەتىن ءۇش بىردەي كاسىپورىن بيىلعى تەلەكوپىردە تۇساۋىن كەستى. ونىڭ ءبىرىنشىسى – «ماسلودەل» جشس اشقان سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى ءسۇت زاۋىتى. جوعارى تەحنولوگيالىق قوندىرعىلارمەن جابدىقتالعان كاسىپورىننىڭ ونىمدەرى باسەكەگە قابىلەتتى بولۋعا ابدەن لايىق. وزدەرىنىڭ ونىمدەرى تۋرالى اڭگىمەلەگەن «ماسلودەل» جشس ديرەكتورى پاۆەل سەليۆانوۆ جاڭا وتاندىق زاۋىتتىڭ ونىمدەرى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق نارىعىندا ساپا جاعىنان باسەكەلەسۋگە تولىققاندى دايىن ەكەنىن مالىمدەدى.
ال ەكىنشى جاڭا جوبا – شىعىس قازاقستانداعى «شىعىس-ءسۇت» جشس-ءنىڭ ءسۇت كەشەنى. باس ديرەكتورى سەيىلجان سايلاۋباەۆ سەرىكتەستىكتىڭ ءوندىرىس وشاعى قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ يندۋستريالاندىرۋ ساياساتىنىڭ جەمىسى ەكەندىگىن ايتىپ, جوبا جىلىنا 40 مىڭ توننا ءسۇت وڭدەيتىنىن جەتكىزدى. بۇگىندە وسى زاۋىتتىڭ ارقاسىندا 245 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلعان. ءسۇت كەشەنىنىڭ قۇرامىندا 4 تاۋارلى ءسۇت فەرماسى, 10 ءسۇت قابىلداۋ پۋنكتى, 18 فيرمالىق ساۋدا نۇكتەسى بار. زاۋىت باسشىلىعى ءسۇت ونىمدەرىن شەت مەملەكەتتەرگە ەكسپورتتاۋعا دايىن.
ءۇشىنشى جوبا – باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى «جايىق اگرو LTD» جشس-ءنىڭ قۇس فابريكاسى. ديرەكتورى تەمىرعالي ەسكەندىروۆ بارلىق اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندارى اتىنان ەلباسىنا العىسىن ءبىلدىرىپ, «ەلىمىزدىڭ باتىس, شىعىس جانە سولتۇستىگىندەگى 3 جاڭا تاعام ءوندىرىسى – بيزنەس پەن اۋىل شارۋاشىلىعى كەشەنىن دامىتۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ جەمىسى. ءبىز دە اگرارلىق سالانىڭ وركەندەۋىنە وزىندىك ۇلەسىمىزدى قوساتىن بولامىز», دەدى. ءوندىرىس ورنىنىڭ جۇمىستارىنا ساتتىلىك تىلەپ, ءوندىرىستى باستاۋعا رۇقسات بەرگەن ەلباسى «اگرارلىق سالا قازاقستاننىڭ وركەندەۋ, ءوسۋ جولىنداعى ەكونوميكاسىنىڭ نەگiزىنە اينالىپ كەلەدi. سەبەبi قازىر دۇنيە جۇزiندە حالىق سانى ۇلعايا تۇسۋدە. وسىعان بايلانىستى تاعام تۇتىنۋ دەڭگەيى دە ارتقان. سوندىقتان تاعام ونiمدەرىن شىعاراتىن وندىرىستەردى جولعا قويماي, العا ىلگەرىلەۋ مۇمكىن ەمەس», دەدى.
سونداي-اق تەلەكوپىر كەزىندە جامبىل جانە الماتى وبلىستارىنىڭ اۋماعىندا ورنالاسقان شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارى دا ىسكە قوسىلدى. جاڭا يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار ەڭبەك جاعدايىن جاقسارتىپ, ونىمدىلىكتى ارتتىرادى. ء«ونىمىمىزدىڭ 60 پايىزى رەسەي مەن تمد ەلدەرىنە جەتكىزىلەدى. ءبىز ەكسپورتتىق كورسەتكىشتەرىمىزدى كوتەرۋگە نيەتتىمىز», دەدى «ورگستروي» جشس باس ديرەكتورى قالي عىلىمحان.
قازاقستان سوڭعى جىلدارى ەسكىرگەن كولىكتەردى جويۋعا, سول ارقىلى قورشاعان ورتانى لاستانۋدان ساقتاۋعا ەرەكشە دەن قويىپ كەلەدى. وسى سالادا جاڭا جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ – ەكونوميكانىڭ باستى سالاسىنىڭ ءبىرى. ەندى مىنە, كەشەگى تەلەكوپىردە جۇرتشىلىق كوپتەن كۇتكەن جاڭا زاۋىت – ەسكى كولىكتەردى وڭدەيتىن كاسىپورىننىڭ اشىلعانىن كوردى. قاراعاندى وبلىسىندا ورنالاسقان ءوندىرىس وشاعى – قازاقستانداعى مۇنداي باعىتتاعى العاشقى جوبا.
جاڭا زاۋىتتى ەلباسىنا تانىستىرعان «Recycling Company» جشس قامقورشىلىق كەڭەسىنىڭ مۇشەسى ايدىن نۇراحمەتوۆ جوبا جىلىنا 50 مىڭ اۆتوكولىكتى وڭدەۋگە قاۋقارلى ەكەنىن جەتكىزدى. سونىڭ ارقاسىندا 20 مىڭ توننادان استام قارا جانە ءتۇستى مەتالل وندىرۋگە جول اشىلماق. «بارلىق تەحنولوگيالىق ۇدەرىس قورشاعان ورتاعا ەش زيانىن تيگىزبەيدى. پرەزيدەنت مىرزا, ءبىز ءوڭىر مەن بارشا ەلدىڭ دامۋى ءۇشىن ەلەۋلى ۇلەس قوسۋعا ۋادە بەرەمىز. ءوندىرىستى ىسكە قوسۋعا رۇقسات بەرىڭىز!», دەدى ول. ءوز كەزەگىندە پرەزيدەنت ەلىمىزدە جەڭىل اۆتوكولىكتىڭ 18 ءتۇرى قۇراستىرىلاتىنىن ايتا كەلە, مۇنداي ءىرى جوبا ەل ەكونوميكاسىن ەلەۋلى ۇلەس قوساتىنىن اتاپ ءوتتى. ەسكى كولىكتەردى قايتا وڭدەپ, كادەگە جاراتاتىن جوباعا ساتتىلىك تىلەدى.
تەلەكوپىر بارىسىندا تاعى ءبىر الەۋەتتى جوبا ىسكە قوسىلدى. ول – ورتالىق ازياداعى ۇشاق جوندەيتىن ءىرى كاسىپورىن. جاڭادان جۇمىسىن باستاعان «ەير استانا» اۆياتسيالىق تەحنيكالىق ورتالىعى ءوز اۆيالاينەرلەرى مەن باسقا دا اۋە كومپانيالارىنىڭ ۇشاقتارىنا تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتەدى.
تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ ەۋروپالىق اۆياتسيالىق قاۋىپسىزدىك اگەنتتىگىنىڭ ستاندارتتارىنا سايكەس جۇرگىزىلەدى. ورتالىقتىڭ مۇنداي قاۋقارى استانانى اۋە حابى رەتىندە دامىتۋعا ىقپال ەتپەك.
جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر بارىسىندا ماڭعىستاۋداعى «اقتاۋ – بەينەۋ» اۆتوجول جوباسىنىڭ «اقتاۋ – شەتپە» بولىگى ىسكە قوسىلدى. بۇل «استراحان – اتىراۋ – اقتاۋ – تۇرىكمەنستان شەكاراسى» حالىقارالىق ترانزيتتىك ءدالىزىنىڭ قۇرامىنا كىرەدى ءارى رەسەي مەن شىعىس ەۋروپانى ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن بايلانىستىراتىن ەڭ قىسقا جول. جۇك تاسىمالىنىڭ كولەمى جىلىنا 3 ميلليون توننانى قۇرايتىن جوبا اقتاۋ مەن قۇرىق تەڭىز پورتتارىنىڭ مۇمكىندىگىن ارتتىرماق.
بۇعان قوسا شىمكەنتتە ءىرى كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىعى اشىلدى. ء«بىز شىمكەنت قالاسىندا مۋلتيمودالدى كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىقتىڭ قۇرىلىسىن اياقتادىق. ونىڭ جۇك وتكىزگىشتىگى – جىلىنا 1 ملن توننا. ءبىزدىڭ ورتالىق – شىعىس-باتىس, وڭتۇستىك-سولتۇستىك اعىنىنا قىزمەت ەتەتىن كەدەن ايماعى مەن تولىق سەرۆيستىك جەلىسى قامتىلعان زاماناۋي كەشەن», دەدى «قازاقستان تەمىر جولى» ۇك» اق ۆيتسە-پرەزيدەنتى سانجار ەلۋباەۆ. ءوز كەزەگىندە ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بۇل جوبالاردى ىسكە اسىرۋ قىرۋار جۇمىستى قاجەت ەتەتىنىن ايتىپ, مۇنداي سەرپىندى جوبانى ىسكە قوسۋ ارقىلى كاسىپورىن ەل ەكونوميكاسىنا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتتى.
پرەزيدەنتتىڭ قاتىسۋىمەن وتكەن تەلەكوپىر بارىسىندا ماڭعىستاۋ وبلىسىندا قۇرىق پورتىنىڭ پارومدىق تەرمينالى اشىلدى. قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن دامىتۋ جانە ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى لوگيستيكالىق توراپتى قۇرۋ جوباسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىن كوزدەگەن جوبا – ترانسكاسپيلىك كولىك ءدالىزىنىڭ نەگىزگى بولىگى. بۇل ارقىلى بيىل 1,2 ملن توننا جۇك وتكىزىلگەن. جاڭا اۆتوموبيلدىك-پارومدىق كەشەن جىل سايىن قوسىمشا 2 ملن توننا جۇك تاسىمالدايدى. وسى كەشەننىڭ ىسكە قوسىلۋىمەن تۇركياعا جانە ەۋروپا ەلدەرىنە جاڭا باعدارلار اشىلىپ وتىر.
شارا بارىسىندا ەلباسىنا تانىستىرىلعان تاعى ءبىر جاڭا جوبا مۇناي-گاز قۇرىلعىلارىن ەاەو مەن قىتاي نارىعىنا شىعاراتىن جاڭا زاۋىت بولدى. «كاسىپورىن ۇجىمى ەلىمىزدىڭ مۇناي-گاز ونەركاسىبىنە ارنالعان ماشينا جاساۋ سالاسىن دامىتۋدى ماقسات تۇتادى. زاۋىتىمىز اشىلعالى 120 جۇمىس ورنى قۇرىلدى, 5,5 ملرد تەڭگە كولەمىندە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ەندى وندىرىلگەن ءونىمنىڭ 20 پايىزىن ەاەو مەن قىتاي نارىعىنا ەكسپورتتاۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەدى «مۇناي قۇرىلعىلارىنىڭ قازاقستاندىق زاۋىتى» جشس ديرەكتورى انار كاشلاەۆ. مەملەكەت باسشىسى اقتوبە وبلىسىندا ورىن تەپكەن زاۋىتتىڭ جۇمىسىنا ساتتىلىك تىلەپ, ونى ىسكە قوستى.
وسى جوبامەن قاتار, اقتوبە وبلىسىندا تاعى ءبىر ءوندىرىس وشاعى جۇمىسىن باستادى. ول – «بوزوي» قويماسىندا گازدى كەپتىرۋ قوندىرعىسى. جوبانىڭ ارقاسىندا رەسەي, قىتاي, وزبەكستانعا تاسىمالداناتىن ترانزيتتىك جانە ەكسپورتتىق گازدىڭ كولەمى ارتادى. جالپى, «بوزوي» جەراستى گاز قويماسى ەلىمىزدىڭ ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدە ستراتەگيالىق ماڭىزدى نىسان ەكەنى بەلگىلى. ەندى جاڭا قوندىرعى ونىمدىلىكتى ارتتىرىپ, گاز الۋدى تاۋلىگىنە 27 ملن تەكشە مەترگە دەيىن جەتكىزبەك. بۇل قوندىرعىنىڭ ەرەكشەلىگى سول, گاز ساپاسىن ارتتىرىپ, ونىڭ قۇرامىنداعى بوگدە قوسپالاردى, ىلعالدى تازارتادى, جۇمىستىڭ ونىمدىلىگى مەن قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرادى. وسىلايشا, گازدىڭ ساپاسى جاقسارىپ قانا قويماي, ونى جەر استىنا جىبەرۋ جانە قايتا الۋ ۋاقىتىن 200 كۇننەن 150 كۇنگە دەيىن قىسقارتادى.
بيىلعى ۇلتتىق تەلەكوپىر بارىسىندا الماتى مەن استانادا دا ەرەكشە جوبالار ىسكە قوسىلدى. الماتى قالاسىنداعى «يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالار پاركىندە» دەربەس كلاستەرلىك قوردىڭ «تسيفرلى زەرتحاناسى» اشىلدى. بۇل جوبانىڭ ارتىقشىلىعى, مالىمەتتەردىڭ ۇلكەن جيىنتىق قورىنا تەرەڭ ساراپتاما جۇرگىزىپ, ءوندىرىس جەلىلەرىن اۆتوماتتاندىرۋدى, وعان تسيفرلاندىرۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋدى كوزدەيدى. نەگىزىنەن جوبا وندىرىستەرگە «يندۋستريا 4.0» ەلەمەنتتەرىن دامىتۋدى باستى نىساناسىنا العان. ونىڭ قۇنى – 350 ملن تەڭگە.
استاناداعى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە روبوت-تەحنيكاسىنىڭ زەرتحاناسى اشىلادى. سونداي-اق ءبىلىم ورداسىنىڭ عالىمدارى ادام ءومىرىن ۇزارتۋعا سەپتىگىن تيگىزەتىن ءونىم شىعارعانىن سۇيىنشىلەدى. «بۇگىندە ءبىزدىڭ زەرتتەۋلەرىمىز بيزنەس تاراپىنان سۇرانىسقا يە بولا باستادى. ءبىر جوبامىز ناقتى زەرتتەۋدەن باستاپ وندىرىسكە دەيىنگى كەزەڭدى قامتيتىن ۇزاق جولدان ءوتتى. قازىرگى جاڭا ءونىمىمىز ء«نار» دەپ اتالادى. بۇل – يننوۆاتسيالىق ءونىم», دەدى نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى قانات بايعارين. اتالعان ءونىمدى «رودينا» اگروفيرماسى» جشس ارقىلى شىعارۋ جوسپارلانىپ وتىر ەكەن. كومپانيا باسشىسى يۆان ساۋەردىڭ ايتۋىنشا, ء«نار» ادامنىڭ يممۋنيتەتىن كوتەرىپ قانا قويماي, ءومىردى دە ۇزارتادى.
تەلەكوپىر بارىسىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا «حيمفارم» اق-تىڭ دارىلىك زاتتاردىڭ قاتتى ءتۇرىن شىعاراتىن تاعى ءبىر تسەحى ىسكە قوسىلدى. ونىڭ قاۋقارى جىلىنا 200 ملن تابلەتكا شىعارۋعا جەتەدى. جوبا اياسىندا 60 ادام جۇمىسپەن قامتىلعان. كومپانيانىڭ باس ديرەكتورى يجي ۋربانەتس وسىمەن ءۇشىنشى تسەحتىڭ اشىلىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. «جاڭا تسەحتى ىسكە قوسقاننان كەيىن ءبىز ەكسپورتتىق الەۋەتىمىزدى 1,5 ملرد تەڭگەگە جەتكىزە الامىز», دەدى ۋربانەتس.
التىن ساپاعا لايىقتىلار ماراپاتتالدى
جالپىۇلتتىق تەلەكوپىر بارىسىندا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ «التىن ساپا» سىيلىعىن تابىس ەتتى. «ۇزدىك يندۋستريالىق جوبا» سىيلىعى – «Giessenhaus» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ تەڭ توراعاسى ۆ.ليتۋەۆكە, «ۇزدىك يننوۆاتسيالىق جوبا» سىيلىعى – «Recycling Company» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىستەستىگىنىڭ جوبا جەتەكشىسى ا.ريابينينگە, «ساپا كوشباسشىسى» سىيلىعى – «قازفوسفات» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىگى باسقارماسىنىڭ توراعاسى م.ەسەنوۆكە, «ۇزدىك ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىن جانە اۋىلشارۋاشىلىق ونىمدەرىن شىعاراتىن كاسىپورىن» سىيلىعى «ابزال جانە كومپانيا» تولىق سەرىكتەستىگىنىڭ ديرەكتورى م.ەراليەۆكە بەرىلدى. «پارىز» بايقاۋىنىڭ گران-پري جۇلدەسى ەۋرازيالىق توپتىڭ جەتەكشىسى ا.ماشكەۆيچكە تابىس ەتىلدى. بيزنەستى جۇرگىزۋ جەڭىلدىگى جونىندەگى وڭىرلەر مەن قالالاردىڭ رەيتينگى ناتيجەسى بويىنشا ارنايى سىيلىق استانا قالاسىنىڭ اكىمى ءا.يسەكەشەۆكە بەرىلدى.
يندۋستريالاندىرۋ كۇنى شەڭبەرىندەگى جيىندا پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆ بيزنەستىڭ ۇزدىك وكىلدەرىنە ءتيىستى سىي-سياپاتىن تابىستادى. پرەزيدەنتتىڭ «التىن ساپا» سىيلىعىنىڭ «وندىرىستىك ماقساتتاعى ۇزدىك كاسىپورنى» اتالىمىندا ءىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر اراسىندا – اتىراۋ وبلىسىنىڭ «راۋاننالكو» جشس, ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر اراسىندا – ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ «كاسكور-ماشزاۆود» اق, شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى اراسىندا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ «AVAGRO» جشس لاۋرەات اتاندى.
«حالىققا ارنالعان تاۋارلار شىعاراتىن ۇزدىك كاسىپورىن» اتالىمىندا ءىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر اراسىندا – الماتىنىڭ «الماتى ونىمدەرى» جشس, ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر اراسىندا – الماتى وبلىسىنىڭ «جاركەنت كراحمال زاۋىتى» جشس, شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر اراسىندا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ «Planta» جشس جەڭىمپاز دەپ تانىلدى. ال «قىزمەت كورسەتەتىن ۇزدىك كاسىپورىن» اتالىمىندا ءىرى كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى ىشىنەن استانانىڭ «مەديكەر-وندىرىستىك مەديتسينا» جشس, ورتا كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەر اراسىندا قاراعاندى وبلىسىنىڭ «دەفەكتوسكوپيا» جكس, شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى اراسىندا استانانىڭ «سكۋلباس» جشس ۇزدىكتەر قاتارىنان كورىندى.
اسحات رايقۇل,
قىمبات توقتامۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتەر پرەزيدەنتتىڭ ءباسپاسوز
قىزمەتىنەن الىندى
