ال دوپينگ داۋىنا قاتىسى جوق, سىناماسى تازا رەسەيلىك سپورتشىلار پحەنچحاندا بەيتاراپ, ياعني وليمپيادانىڭ تۋىمەن قاتىسۋىنا رۇقسات ەتىلدى. ال جەڭىسكە جەتكەن جاعدايدا وليمپيادانىڭ ءانۇرانى شىرقالماق. ال كيىمدەرىنىڭ سىرتىندا «رەسەيدىڭ وليمپيادالىق اتلەتى» دەگەن جازىلۋ ۇسىنىلىپ وتىر. ونىڭ ۇستىنە اتقارۋ كوميتەتى جەكەلەگەن سپورتشىلاردى قاتاڭ جاعدايدا قاتىستىرۋ تۋرالى جوسپارلاپ وتىر.
«قىسقى وليمپياداعا شاقىرتۋ العاندار (جەكە نەمەسە كوماندالىق جارىستاردا) «رەسەيدىڭ وليمپيادالىق سپورتشىسى» دەگەن اتپەن عانا قاتىسادى», – دەلىنگەن حوك حابارلاماسىندا.
كورەياداعى ويىندارعا شاقىرتۋ الاتىن رەسەيلىك سپورتشىلاردىڭ ءتىزىمىن ۆالەري فۋرنەروننىڭ توراعالىعىمەن قۇرىلعان ارنايى توپ ازىرلەيدى. سونداي-اق, قاتىساتىن سپورتشىلاردىڭ دوپينگتەن تازالىعىن دۇنيەجۇزىلىك دوپينگكە قارسى اگەنتتىك (WADA) راستاۋى ءتيىس. ال ءتىزىمدى سوڭعى بولىپ حوك بەكىتەدى.
سونىمەن قاتار, كوميتەت شەشىمى بويىنشا رەسەي سپورت مينيسترلىگىنىڭ مۇشەلەرى اككرەديتاتسيادان دا قاعىلدى. ال سپورتشىسى دوپينگپەن ۇستالعان باپكەر دە, دارىگەر دە پحەنچحانعا بارا المايدى. حوك حابارلاماسىندا بۇرىنعى سپورت ءمينيسترى, قازىرگى رەسەيدىڭ ۆيتسە-پرەمەرى ۆيتالي مۋتكو مەن بۇرىنعى سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى يۋري ناگورنىح الداعى ۋاقىتتا وتەتىن بارلىق وليمپيادادان شەتتەتىلگەنى ايتىلعان. بۇدان بولەك رەسەي دوپينگكە قارسى تەرگەۋگە كەتكەن 15 ملن دوللار شىعىندى وتەۋى ءتيىس.
لوزاننادا وتكەن وتىرىسقا رەسەي تاراپىنان رەسەي وليمپيادا كوميتەتىنىڭ باسشىسى الەكساندر جۋكوۆ, دوپينگكە قارسى تاۋەلسىز كوميسسيا باسشىسى ۆيتالي سميرنوۆ جانە مانەرلەپ سىرعاناۋدان الەمنىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى ەۆگەنيا مەدۆەدەۆا قاتىستى. جيىندا ءسوز العان الەكساندر جۋكوۆ رەسەي اتىنان كەشىرىم سۇرادى. «مەن رەسەي وليمپيادا كوميتەتىنىڭ پرەزيدەنتى رەتىندە دوپينگ ىسىنە قاتىستى بولعان كەلەڭسىزدىكتەر ءۇشىن كەشىرىم سۇرايمىن», – دەدى.
دوپينگ داۋى قالاي ءوربىدى؟
وسىعان دەيىن WADA قۇرىلتايشىلارىنىڭ كەڭەسى رەسەيلىك دوپينگكە قارسى اگەنتتىكتىڭ (رۋسادا) قۇقىعىن قالپىنا كەلتىرمەۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان بولاتىن. مىنە, وسىدان كەيىن سپورتشىلارىن دا وليمپياداعا قاتىستىرماۋ ماسەلەسى تالقىلانا باستادى.
رۋسادا-نىڭ قىزمەتى 2015 جىلدىڭ قاراشاسىندا WADA تاۋەلسىز كوميسسياسىنىڭ بايانداماسىنان كەيىن توقتاتىلعان. كوميسسيا رەسەي بيلىگىن ماسكەۋدەگى اككرەديتتەلگەن انتيدوپينگتىك زەرتحانا جۇمىسىنا تىكەلەي ارالاسقانىن ايتىپ, ايىپتاعان بولاتىن.
كوپ ۇزاماي بۇكىلرەسەيلىك جەڭىل اتلەتيكا فەدەراتسياسىنا ديسكۆاليفيكاتسيا بەرىلدى. تيىسىنشە كورشىلەس ەلدىڭ جەلاياقتارى ريو-دە-جانەيرودا وتكەن وليمپياداعا قاتىسا المادى. سونداي-اق, برازيلياداعى ويىنداردان اۋىراتلەتتەرى دە شەتتەتىلدى.
وسىدان كەيىن دوپينگ داۋىنىڭ بەتى قايتقانداي كورىنگەندەي ەدى, الايدا 2016 جىلدىڭ شىلدە ايىندا ماسەلەنىڭ ەكىنشى جاعى اشىلدى. WADA-نىڭ تاۋەلسىز كوميسسياسىنىڭ باسشىسى ريچارد ماكلارەن سوچي وليمپياداسىنداعى بىلىقتاردى جايىپ سالدى. ياعني, 2014 جىلعى ويىندار كەزىندە رەسەيلىك سپورتشىلاردىڭ سىنامالارى فەدەرالدى قاۋىپسىزدىك قىزمەتىنىڭ ارالاسۋىمەن اۋىستىرىلىپتى. تاۋەلسىز كوميسسيا تىيىم سالىنعان پرەپاراتتاردى قولدانۋ مەملەكەتتىك دەڭگەيدە قولداۋعا يە بولعان دەپ ايىپتادى.
سوڭعى ايلاردا سوچيدەگى قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردى حوك-تىڭ ەكى جۇمىس توبى تەرگەپ شىقتى. دەنيس وسۆالدونىڭ جەتەكشىلىگىمەن قۇرىلعان ءبىرىنشى توپ 2014 جىلعى قىسقى وليمپياداعا قاتىسقان رەسەي سپورتشىلارىنىڭ دوپينگ-سىنامالارىن قايتا الدى. ال سامۋەل ءشميدتىڭ توبى دوپينگكە قارسى باعدارلاما فەدەرالدى دەڭگەيدە قانشالىقتى قولداۋعا يە بولعانىن انىقتادى.
قورىتىندىسىندا حوك رەسەيدىڭ بىرقاتار سپورتشىسىن وليمپيادا ويىندارىنان ماڭگىلىككە شەتتەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. كەيبىرى وليمپيادالىق مەدالدارىنان ايىرىلدى. جۇلدەسىنەن قاعىلعاندار: بوبسلەيستەر الەكساندر زۋبكوۆ, الەكسەي نەگودايلو جانە دميتري ترۋنەنكوۆ, بياتلونشىلار ولگا زايتسەۆا, ولگا ۆيلۋحينا جانە يانا رومانوۆا, شاڭعىشىلار الەكساندر لەگكوۆ پەن ماكسيم ۆىلەگجانين.
مۇنداي شەشىمنىڭ ناتيجەسىندە رەسەي قۇراماسى سوچي وليمپياداسىنداعى مەدال كورسەتكىشى بويىنشا ءبىرىنشى ورىننان ءۇشىنشى ورىنعا سىرعىپ, نورۆەگيا مەن كاناداعا جول بەردى.
گريگوري رودچەنكوۆ
WADA-نىڭ رەسەي سپورتشىلارىن تەرگەۋىنە ماسكەۋدىڭ انتيدوپينگتى زەرتحاناسىنىڭ بۇرىنعى باسشىسى گريگوري رودچەنكوۆتىڭ ۇلكەن كومەگىن تيگەنى انىق. سەبەبى, ول وتكەن جىلدىڭ قاڭتارىندا اقش-قا كەتىپ, WADA-عا رەسەيدە جاسىرىن بولىپ جاتقان ءىستىڭ ءبىرازىن جايىپ سالعان. اقش-تىڭ اقپارات قۇرالدارىنا بەرگەن سۇحباتىندا رەسەيدە دوپينگتى قولدايتىن مەملەكەتتىك باعدارلاما بارىن دا جاسىرىپ قالمادى.
ارينە, ءبىر قاراعاندا رەسەي قۇراماسىنىڭ قىسقى وليمپيادادان شەتتەتىلۋىنە ءبىر عانا گريگوري رودچەنكوۆ اسەر ەتتى دەگەن وي كەلۋى مۇمكىن. الايدا, حوك كوميسسياسىنىڭ باسشىسى لوزاننادا وتكەن وتىرىستان كەيىن مۇنداي پىكىردى جوققا شىعاردى. شەشىم قابىلدار كەزدە رودچەنكوۆتىڭ سوزدەرىنەن بولەك وزگە دە دالەلدەر بولعانىن جەتكىزدى.
ايان ءابدۋالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
