ۇكىمەت باسشىسى ءسوزىن قازاقستاننىڭ قازىرگى تۇراقتى ەكونوميكالىق احۋالى مەن ەلىمىزدە ينۆەستورلارعا جاسالىپ وتىرعان مۇمكىندىكتەردەن باستادى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە قازاقستان ەكونوميكالىق ءوسىم جولىنا شىعىپ, دامۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە اياق باستى. 2017 جىلدىڭ 10 ايىنداعى ەلىمىزدىڭ ءىجو ءوسىمى 4%-دى قۇرادى.
قازاقستان بۇگىنگە دەيىن ينۆەستورلار اراسىندا ءوزىن سەنىمدى ىسكەرلىك سەرىكتەس رەتىندە دالەلدەدى. سوڭعى 10 جىلدا ەكونوميكانىڭ ءتۇرلى سەكتورلارىنا شامامەن 250 ملرد اقش دوللارى كولەمىندە تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيا قۇيىلعان.
– 2017 جىلدىڭ باسىنان باستاپ ەل پرەزيدەنتى قازاقستاندى ءۇشىنشى جاڭعىرتۋ باعىتىن جاريالادى. ونىڭ ماقساتى – «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ بەس ينستيتۋتتىق رەفورماسىن ىسكە اسىرۋ جانە جاڭا جاعدايدا ەلىمىزدى الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا قاراي ودان ءارى ىلگەرىلەتۋ. بۇگىندە ءۇش باعىت بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار قولعا الىندى. ونىڭ ءبىرى ساياسي دەموكراتيالاندىرۋ, قوعامدىق وي-سانانى جاڭعىرتۋ جانە ادامي كاپيتال ساپاسىن ارتتىرۋ. سونداي-اق ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جاڭا مودەلىن قۇرۋ, ەكونوميكاداعى مەملەكەتتىڭ ءرولىن قىسقارتۋ, جەكە سەكتوردى ىنتالاندىرۋ, تەحنولوگيالىق جاڭعىرتۋ جانە تسيفرلاندىرۋ, جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى ارتتىرۋ سەكىلدى مىندەتتەرگە دە ايرىقشا ماڭىز بەرىلىپ وتىر, – دەدى ب.ساعىنتاەۆ.
ۇكىمەت باسشىسى جينالعاندارعا قازاقستاندىق ەكونوميكانىڭ ەرەكشە باسىمدىققا يە 8 بازالىق سالاسىن تانىستىرىپ ءوتتى. نەگىزگى ماقسات – ەكونوميكانىڭ پەرسپەكتيۆالى سەكتورلارىندا جاڭا جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ, جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جانە تەحنولوگيالىق قايتا جاڭعىرتۋ مەن تسيفرلاندىرۋ. ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستاننىڭ ءۇشىنشى جاڭعىرۋى اياسىندا كولەمدى ينۆەستيتسيالار سالۋ كوزدەلگەن اگروونەركاسىپ كەشەنىن جانە ەكونوميكانىڭ نەگىزگى سالالارىن جاڭارتۋ, زاماناۋي عىلىمدى قاجەتسىنەتىن ءوندىرىستى دامىتۋ ينۆەستورلار ءۇشىن ۇلكەن مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى. اسىرەسە شەتەلدىك بيزنەس وكىلدەرىنە مەتاللۋرگيا, مۇناي وڭدەۋ, حيميا جانە ماشينا جاساۋ سالاسى ايرىقشا ءتيىمدى بولماق.
سونداي-اق قازاقستان بۇگىندە ينفراقۇرىلىمدى, لوگيستيكانى, كولىكتى جانە ولارمەن بايلانىستى قىزمەتتەردى دامىتۋ ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق تارتىمدى ەل بولىپ وتىر. سوڭعى ءۇش جىلدا ەلىمىزدە اۋقىمدى ينفراقۇرىلىمدىق قۇرىلىستار جۇرگىزىلىپ, ماڭىزدى الەمدىك نارىقتارعا شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن قىسقا ءارى ۇنەمدى كولىكتىك-لوگيستيكالىق ورتالىقتار سالىنعان. ب.ساعىنتاەۆتىڭ مالىمەتىنشە, بۇگىندە «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» حالىقارالىق ترانزيتتىك ءدالىزىنىڭ قازاقستاندىق بولىگىندە شامامەن 3 مىڭ شاقىرىمداي جول اياقتالعان, بۇل قىتايداعى ليانيۋنگان پورتىنان رەسەيدىڭ سانكت-پەتەربۋرگ پورتىنا جۇك تاسىمالداۋ ۋاقىتىن 10 كۇنگە دەيىن قىسقارتادى. بۇعان قوسا ورتالىق ازيا ەلدەرىن پارسى شىعاناعى مەن يراننىڭ وڭتۇستىگىندەگى باندار-ابباس پورتىمەن بايلانىستىراتىن «قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران» جاڭا تەمىر جول ءدالىزى سالىندى. ەلىمىزدىڭ باتىسىندا كاسپي تەڭىزىندەگى اقتاۋ پورتى كەڭەيتىلدى. جاڭا پاروم كەشەندەرى جۇيەسى بار قۇرىق جاڭا پورتى سالىندى. مۇنداي قادامدار قازاقستاندىق پورتتاردىڭ جۇكتەمە قۋاتىن جىلىنا 25 ملن تونناعا دەيىن ارتتىرادى.
مۇنىڭ ءبارى ينفراقۇرىلىمدىق شەكتەۋلەردى الىپ تاستايدى, سولتۇستىكتەن وڭتۇستىككە قاراي جانە شىعىستان باتىسقا قاراي جۇك تاسىمالداۋ ۋاقىتىن قىسقارتادى, بۇل بيزنەس ءۇشىن وتە ءتيىمدى ەكەنى ءسوزسىز.
ۇكىمەت الداعى ەكى-ءۇش جىلدا ترانزيتتىك تاسىمالداردى 2 ملن كونتەينەرگە دەيىن ۇلعايتىپ, ترانزيتتەن 5 ملرد دوللارعا دەيىن پايدا تابۋدى جوسپارلاپ وتىرعانىن جەتكىزگەن پرەمەر-مينيستر ينۆەستورلاردى كولىك جانە لوگيستيكا سالاسىنا ينۆەستيتسيا سالىپ, قازاقستانمەن بىرگە وركەندەپ, قارجىلاي پايدا تابۋعا شاقىردى.
ەلىمىزدە يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ ەكىنشى بەسجىلدىعى جۇرگىزىلىپ جاتىر. قازاقستاننىڭ ونەركاسىپتىك كاسىپورىندارى الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالاردى, يندۋستريا 4.0 ەلەمەنتتەرىن ەنگىزۋگە, ءوندىرىستى اۆتوماتتاندىرۋعا جانە روبوتتاندىرۋعا مۇمكىندىك الىپ وتىر. «كۇنى كەشە ۇكىمەت وتىرىسىندا ءبىز «تسيفرلى قازاقستان» مەملەكەتتىك باعدارلاماسىن قابىلدادىق. بۇل ەكونوميكانى تسيفرلاندىرۋ ارقىلى جەدەلدەتىپ دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
قازاقستان – ەۋرازيا مەن ازيانىڭ كىندىگىندە ورنالاسقان مەملەكەت. ءارى بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى ساقتاي وتىرىپ, دامىپ كەلە جاتقان ەلىمىز تاتۋ كورشىلىك ساياساتتى بەرىك ۇستانادى. قازاقستان ءۇشىن ەاەو, رەسەي, قىتاي, ورتالىق ازيا نارىقتارىنا جول اشىق. مۇنىڭ ءوزى ەلىمىزدىڭ وزگە مەملەكەتتەرمەن تىعىز بايلانىس ورناتقانىن ايعاقتايدى. دەمەك ينۆەستورلارعا دا ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىنداعى ينتەگراتسيالىق پروتسەستەر ەلەۋلى پەرسپەكتيۆالارعا جول اشاتىنى ءسوزسىز.
ب.ساعىنتاەۆ بارلىق سىرتقى ەكونوميكالىق باعىتتار بويىنشا ساۋدا-ساتتىقتى دامىتۋ ءۇشىن كەدەندىك جانە سەرتيفيكاتتاۋ كەدەرگىلەرىن تومەندەتۋ بويىنشا تۇراقتى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتقانىن ايتا كەلىپ, ەلىمىزدە ينۆەستورلار ءۇشىن مۇلدەم جاڭا تەتىك – «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعى قۇرىلاتىنىن جەتكىزدى. ء«بىز قارجى ورتالىعىن حالىقارالىق بيرجالارمەن بىرلەسۋدىڭ زاماناۋي قارجى قۇرالى رەتىندە قۇردىق. ونىڭ قاتىسۋشىلارى ءۇشىن جەڭىلدەتىلگەن سالىقتىق, ۆيزالىق جانە ەڭبەك رەجىمدەرى ۇسىنىلادى. احقو سوت ءىسىن اعىلشىن تىلىندە جۇرگىزۋ ارقىلى بريتاندىق قۇقىقتىڭ قاعيدالارى مەن نورمالارىنا سايكەس جۇمىس ىستەيتىن بولادى. تۋىندايتىن داۋلاردى شەشۋ ءۇشىن ونىڭ اۋماعىندا حالىقارالىق اربيتراج ورتالىعى جۇمىس ىستەيتىن بولادى», دەدى ۇكىمەت باسشىسى.
البەتتە قازاقستان ينۆەستورلاردى كوبىرەك تارتۋ ءۇشىن ولارعا كوپتەگەن جاعدايلار جاساپ كەلەدى. ەلىمىز بۇگىندە PriceWaterhouseCoopers (PWC) جانە دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ەسەبىنە سايكەس 189 ەلدىڭ ىشىندە سالىق احۋالىنىڭ قولايلىلىق دەڭگەيى بويىنشا 18-ءشى ورىنعا يە. سونداي-اق دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ Doing Business رەيتينگىندە الەمنىڭ 190 ەلى اراسىندا 36-ورىنعا يە بولسا, «مينوريتارلىق ينۆەستورلاردى قورعاۋ» ينديكاتورى بويىنشا ءبىرىنشى ورىندا تۇر, ال «كەلىسىمشارتتاردى ورىنداۋ» كورسەتكىشى بويىنشا – التىنشى ورىندا.
ينۆەستيتسيالار اعىنىن ىنتالاندىرۋ ءۇشىن ەلىمىزدە قازىر جاڭا ۇلتتىق ينۆەستيتسيالىق ستراتەگيا ازىرلەنىپ, بۇگىندە ونى جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارى قولعا الىنعان. شەتەلدىك جانە ايماقتىق قۇرىلىمدار جەلىسىمەن «كazakh Invest» ينۆەستيتسيا تارتۋدىڭ ۇلتتىق كومپانياسى قۇرىلدى. ول ۇكىمەت اتىنان شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن «بىرىڭعاي كەلىسسوز جۇرگىزۋشى» رەتىندە ارەكەت ەتەدى.
بۇدان وزگە, سىرت ەلدەردەگى قازاقستان ەلشىلىكتەرىندە ەلشىلەردىڭ ينۆەستيتسيالار جونىندەگى كەڭەسشىلەرى تاعايىندالادى. ولار دا ينۆەستورلارمەن جۇمىس ىستەۋگە بارىنشا مۇددەلى.
بۇعان قوسا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى تەكسەرۋگە قويىلاتىن تالاپتار شامامەن 60 پايىزعا دەرلىك ازايتىلدى. ليتسەنزيالار مەن رۇقساتتار سانى 3 ەسەگە قىسقاردى. سالىق ورگاندارىنىڭ جوسپارلى تەكسەرۋلەرى 40 پايىزعا تومەندەتىلدى. جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى جاڭا كودەكس ازىرلەندى, ول «كىم ءبىرىنشى كەلدى, سول الدى» قاعيداسىنا نەگىزدەلگەن. ول قورلاردى ەسەپتەيتىن جانە گەولوگيالىق اقپاراتقا ەركىن اشىقتىقتى قامتاماسىز ەتەتىن حالىقارالىق جۇيەنى ەنگىزەدى. قابىلدانعان شارالار قاتتى پايدالى قازبالارعا 18 ايدان 10 كۇنگە دەيىن جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىن بەرۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار كاسىپكەرلىكتى دامىتۋعا ايتارلىقتاي سەرپىن بەرەتىن جاڭا كەدەن كودەكسى دايىندالدى. باسىمدىقتى دەكلاراتسيانى ەلەكتروندى تۇردە بەرۋگە دەن قويىلادى. سونىڭ ناتيجەسىندە تاۋارلاردى شىعارۋ ۋاقىتى التى ەسەگە, 4 ساعاتقا دەيىن ازايادى.
ارنايى ەكونوميكالىق جانە يندۋستريالىق ايماقتاردى رەتتەۋدى جاقسارتاتىن زاڭ جوباسى ازىرلەندى. ينۆەستيتسيالار ءۇشىن ماڭىزدى بارلىق وسى زاڭدار مəجىلىستە تالقىلاندى, جانە سەناتتا قارالعاننان كەيىن كوپ ۇزاماي بارلىق 4 زاڭ جوباسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ قول قويۋىنا ۇسىنىلادى. بولجام بويىنشا زاڭ جوبالارى 2018 جىلدان باستاپ كۇشىنە ەنەدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
قازاقستاندا شەتەلدىك جۇمىس كۇشىن تارتۋ جولدارى جەڭىلدەتىلىپ, قازىردىڭ وزىندە 60-تان استام ەلدىڭ ازاماتتارى قازاقستانعا ۆيزاسىز رەجىمدە كەلە الادى.
مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋ, مامانداردى جەرگىلىكتى قامتۋ, ناقتى شەتەلدىك زاڭدى تۇلعانىڭ جۇمىس تاجىريبەسى بويىنشا تالاپتار دا جەڭىلدەتىلىپ وتىر. 2020 جىلدان باستاپ شەتەلدىك ينۆەستورلارعا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى اعىلشىن تىلىندە ۇسىنۋ بىرتىندەپ جۇزەگە اسپاق. حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى, مەملەكەتتىك كلينيكالار, مەكتەپتەر, مەكتەپكە دەيىنگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارى, كوشى-قون جانە سالىق قىزمەتىنە اعىلشىن ءتىلىن بىلەتىن قىزمەتكەرلەر ارنايى جۇمىسقا قابىلداناتىن بولادى.
مىنە, مۇنىڭ ءبارى ينۆەستورلارعا جاسالىپ وتىرعان ۇلكەن مۇمكىندىك ەكەنىن ايتقان پرەمەر-مينيستر «قازاقستان ۇكىمەتى ارقاشان دا ينۆەستورلارمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ حالىقارالىق قاعيدالارى مەن ستاندارتتارىن ۇستانىپ كەلدى, الداعى ۋاقىتتا دا ۇستانا بەرەدى. ءبىزدىڭ جۇمىسىمىزدىڭ باستى باعىتى جەكەمەنشىككە, زاڭ ۇستەمدىگىنە بەرىكتىكتى قامتاماسىز ەتۋ. 2018 جىلدان باستاپ ءبىز اعىلشىندىق قۇقىق نورمالارى بويىنشا مۇمكىن بولاتىن داۋلاردى شەشۋدى قامتاماسىز ەتەمىز. قازاقستان اشىق ەل بولعان جانە بولىپ قالا بەرەدى», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى.
پلەنارلىق سەسسيادا الىس-جاقىن شەتەلدەردەن كەلگەن بەلگىلى ساراپشى ماماندار ءسوز سويلەدى. دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ ساۋدا, جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك ماسەلەلەرى جونىندەگى باس ەكونوميسى ستەفكا سلاۆوۆا قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق ستراتەگياسىن دۇرىس تاڭدالعان جول دەپ باعالادى. ونىڭ ايتۋىنشا, مۇندا قولعا الىنعان جۇمىستاردىڭ ءبارى رەت-رەتىمەن ناقتى جولعا قويىلعان. ەگەر وسى قارقىن باسەڭسىمەسە, قازاقستان جاقىن بولاشاقتا ەكونوميكاسى ەكپىندى دامىعان ەلدەردىڭ بىرىنە اينالادى. «وسىناۋ ماقساتتى جولدا دۇنيەجۇزىلىك بانك قازاقستاندى ارقاشان قولداۋعا دايىن. العا قويعان ماقساتقا جەتۋ جولىندا مويىماڭىزدار. ءتىپتى جولدا كەزدەسەتىن قيىندىقتار مەن قاتەلىكتەر دە بۇعان كەدەرگى بولۋعا ءتيىس ەمەس», دەدى ول. ال RUSAL باس ديرەكتورى ۆلاديسلاۆ سولوۆەۆ قازاقستانمەن بۇرىننان جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانىن, مۇندا ينۆەستورلارعا شىنىمەن دە قولايلى جاعداي جاسالعانىن ەرەكشە ىلتيپاتپەن اتاپ ءوتتى. Aberdeen Asset Management ستراتەگيالىق كليەنتتەرمەن جۇمىس ىستەۋ جونىندەگى جاھاندىق باسشى دجون كەمپبەلل قازاقستاندا تسيفرلاندىرۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا وڭ كوزقاراسىن بىلدىرە كەلىپ, ەكونوميكالىق شەكتەۋلەردەن بىرتىندەپ كەتۋ بۇگىنگى كۇننىڭ وزەكتى ماسەلەسى ەكەنىن العا تارتتى. «مىسالى, دۋباي تاياۋ شىعىس كومپانيالارىنا قارجى ورتالىعىن اشۋ ارقىلى ينۆەستورلارعا ۇلكەن مۇمكىندىكتەر جاسادى. سينگاپۋر دە وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ءۇشىن وسىنداي اشىق الاڭدى ۇسىندى. ەندى كەلەسى جىلى استانادا اشىلاتىن قارجى ورتالىعى دا جوعارىدا اتى اتالعان ءىرى ورتالىقتاردىڭ بىرىنە اينالىپ, ينۆەستورلاردى كوپتەپ تارتۋعا مۇمكىندىك جاسايدى دەگەن سەنىمدەمىز», دەدى دجون كەمپبەلل.
حالىقارالىق فورۋم اياسىندا ءارتۇرلى باعىتتا دوڭگەلەك ۇستەل جيىندارى وتكىزىلىپ, وندا قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ مۇشەلەرى ينۆەستورلاردى قىزىقتىرعان ساۋالدارعا جاۋاپ بەردى.
ىسكەرلىك ورتالار سەرىكتەستىگىنىڭ ىنتىماقتاستىعىنا جول اشقان القالى جيىندا شەتەلدىك كومپانيالارمەن كوپتەگەن كەلىسىم جاسالىپ, 3 ميلليارد دوللاردان استام ينۆەستيتسياعا قول جەتكىزىلگەنىن اتاپ وتكەن ءلازىم.
قىمبات توقتامۇرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
