09 قاراشا, 2011

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ قاۋلىسى №1103

511 رەت
كورسەتىلدى
14 مين
وقۋ ءۇشىن
2011 جىلعى 28 قىركۇيەك , استانا, ۇكىمەت ءۇيى سىيعا تارتۋ شارتى بويىنشا مەملەكەتتىڭ م ۇلىك قۇقىعىنا يە بولۋ قاعيداسىن بەكىتۋ تۋرالى «مەملەكەتتىك م ۇلىك تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2011 جىلعى 1 ناۋرىزداعى زاڭىنىڭ 27-بابىنىڭ 2-تارماعىنا سايكەس قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى قاۋلى ەتەدى: 1. قوسا بەرىلىپ وتىرعان سىيعا تارتۋ شارتى بويىنشا مەملەكەتتىڭ م ۇلىك قۇقىعىنا يە بولۋ قاعيداسى بەكىتىلسىن. 2. مىنالاردىڭ كۇشى جويىلدى دەپ تانىلسىن: 1) «م ۇلىكتى جەكە مەنشىكتەن مەملەكەتتىك مەنشىككە ەرىكتى جانە وتەۋسىز بەرۋ ەرەجەسىن بەكىتۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2007 جىلعى 29 جەلتوقسانداعى № 1371 قاۋلىسىنىڭ 1-تارماعى (قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءپۇاج-ى, 2007 ج., № 50, 632-قۇجات); 2) «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2007 جىلعى 29 جەلتوقسانداعى № 1371 قاۋلىسىنا تولىقتىرۋلار مەن وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2010 جىلعى 25 اقپانداعى № 124 قاۋلىسى (قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ءپۇاج-ى, 2010 ج., № 18, 142-قۇجات); 3) «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ كەيبىر شەشىمدەرىنە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2011 جىلعى 18 شىلدەدەگى № 820 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ كەيبىر شەشىمدەرىنە ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەردىڭ 14-تارماعى. 3. وسى قاۋلى العاشقى رەسمي جاريالانعانىنان كەيىن كۇنتىزبەلىك ون كۇن وتكەن سوڭ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەمەر-ءمينيسترى ك.ءماسىموۆ

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2011 جىلعى «28» قىركۇيەكتەگى № 1103 قاۋلىسىمەن بەكىتىلگەن

سىيعا تارتۋ شارتى بويىنشا مەملەكەتتىڭ م ۇلىك قۇقىعىنا يە بولۋ قاعيداسى

1. جالپى ەرەجەلەر

1. وسى سىيعا تارتۋ شارتى بويىنشا مەملەكەتتىڭ م ۇلىك قۇقىعىنا يە بولۋ قاعيداسى (بۇدان ءارى – قاعيدا) سىيعا تارتۋ شارتى بويىنشا مەملەكەتتىڭ م ۇلىك قۇقىعىنا يە بولۋىن رەتكە كەلتىرۋ ماقساتىندا ازىرلەندى جانە ءتيىستى ءتارتىپتى ايقىندايدى. 2. مەملەكەتكە سىيعا تارتۋ شارتى بويىنشا م ۇلىك قۇقىعىن بەرۋ تۋرالى شەشىمدى م ۇلىكتىڭ مەنشىك يەسى قابىلدايدى جانە زاڭنامادا بەلگىلەنگەن تارتىپپەن رەسىمدەلۋى ءتيىس. سىيعا تارتۋ شارتى بويىنشا مەملەكەتكە بەرىلەتىن م ۇلىكتىڭ مەنشىك يەلەرى جەكە تۇلعالار جانە مەملەكەتتىك ەمەس زاڭدى تۇلعالار بولىپ تابىلادى.

2. سىيعا تارتۋ شارتى بويىنشا مەملەكەتكە م ۇلىك قۇقىعىن بەرۋ ءتارتىبى

3. مەملەكەتتىك مەنشىككە بەرىلەتىن م ۇلىكتىڭ مەنشىك يەسى سىيعا تارتۋ شارتى بويىنشا مەملەكەتكە م ۇلىك قۇقىعىن بەرۋ تۋرالى ۇسىنىسپەن مەملەكەتتىك م ۇلىك جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگانعا نە ونىڭ اۋماقتىق بولىمشەسىنە (بۇدان ءارى – اۋماقتىق بولىمشە) نە وبلىستىڭ (رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالانىڭ, استانانىڭ) جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارىنا (بۇدان ءارى – جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار) ءوتىنىش جاسايدى. اۋماقتىق بولىمشە م ۇلىكتىڭ مەنشىك يەسىنىڭ ءوتىنىشى تۇسكەن كەزدە ءۇش جۇمىس كۇنى ىشىندە اتالعان ءوتىنىشتى مەملەكەتتىك م ۇلىك جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگانعا جىبەرەدى. 4. مەملەكەتتىك م ۇلىك جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار م ۇلىكتىڭ مەنشىك يەسىنىڭ ءوتىنىش العان كۇننەن باستاپ كۇنتىزبەلىك جەتى كۇن ىشىندە سىيعا تارتۋ شارتى بويىنشا م ۇلىك قۇقىعىن مەملەكەتتىك مەنشىككە الۋىنىڭ قاجەتتىگى تۋرالى قورىتىندى ۇسىنۋ ءۇشىن ورتالىق اتقارۋشى ورگانداردى نەمەسە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك باسقارۋدىڭ جەكەلەگەن فۋنكتسيالارىن جۇزەگە اسىرۋعا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ۋاكىلەتتىك بەرگەن جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن اتقارۋشى ورگانداردى (بۇدان ءارى - مەملەكەتتىك ورگاندار) سىيعا تارتۋ شارتى بويىنشا مەملەكەتكە م ۇلىك قۇقىعىن بەرۋ جونىندەگى قولدا بار ۇسىنىس تۋرالى حاباردار ەتەدى. 5. مەملەكەتتىك ورگاندار ءتيىستى ۇسىنىستى العان كۇننەن باستاپ كۇنتىزبەلىك وتىز كۇن ىشىندە سىيعا تارتۋ شارتى بويىنشا مەملەكەتتىڭ م ۇلىك قۇقىقتارىنا يە بولۋ قاجەتتىلىگى (قاجەتىنىڭ جوقتىعى) تۋرالى قورىتىندى دايىندايدى جانە مەملەكەتتىك م ۇلىك جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگانعا نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جىبەرەدى. 6. سىيعا تارتۋ شارتى بويىنشا مەملەكەتتىڭ م ۇلىك قۇقىقتارىنا يە بولۋ قاجەتتىگى ماسەلەسىن قاراۋ كەزىندەگى نەگىزگى ولشەمدەر: 1) م ۇلىكتى مەملەكەتتىك مەنشىككە قابىلداۋدىڭ ەكونوميكالىق ورىندىلىعى; 2) م ۇلىكتى مەملەكەتتىك مەنشىككە قابىلداعاننان كەيىنگى ماقساتى مەن پايدالانىلۋى; 3) بەرىلەتىن م ۇلىكتىڭ قارجىلىق قامتاماسىز ەتىلۋى بولىپ تابىلادى. مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قورىتىندىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭناماسىندا كوزدەلگەن م ۇلىك تيىستىلىگىنىڭ بەلگىلەنگەن نورماتيۆتەرى مەن ليميتتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, كورسەتىلگەن م ۇلىكتى بەكىتىپ بەرۋ كوزدەلەتىن مەملەكەتتىك مەكەمە نەمەسە مەملەكەتتىك كاسىپورىن (بۇدان ءارى – مەملەكەتتىك زاڭدى تۇلعا), سونداي-اق قابىلداناتىن م ۇلىكتى ۇستاۋ جانە پايدالانۋ بويىنشا قارجى شىعىندارى كورسەتىلۋى ءتيىس. قۇقىعى سىيعا تارتۋ شارتى بويىنشا مەملەكەتكە بەرىلەتىن م ۇلىكتىڭ مەنشىك يەسىنىڭ اتالعان م ۇلىكتى بەرۋ ءۇشىن ناقتى مەملەكەتتىك زاڭدى تۇلعانى ايقىنداۋى مەملەكەتتىك م ۇلىك جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ورىنداۋى ءۇشىن مىندەتتى بولىپ تابىلمايدى. 7. م ۇلىك رەسپۋبليكالىق نەمەسە كوممۋنالدىق مەنشىككە قابىلدانادى. ورىندى بولعان جاعدايدا رەسپۋبليكالىق مەنشىككە بەرىلەتىن مەملەكەتتىك ەمەس زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ مۇلكى بويىنشا سىيعا تارتۋ شارتىن جاساسۋ تۋرالى شەشىمدى مەملەكەتتىك م ۇلىك جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان قابىلدايدى. بۇل رەتتە ەگەر مەملەكەتتىك ەمەس زاڭدى جانە جەكە تۇلعالار مۇلكىنىڭ قۇنى ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتىڭ 30000 ەسەلەنگەن مولشەرىنەن اسقان جاعدايدا, قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ كەلىسىمى قاجەت. كوممۋنالدىق مەنشىككە بەرىلەتىن مەملەكەتتىك ەمەس زاڭدى جانە جەكە تۇلعالاردىڭ مۇلكى بويىنشا سىيعا تارتۋ شارتىن جاساسۋ تۋرالى شەشىمدى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قابىلدايدى. سىيعا تارتۋ شارتى بويىنشا م ۇلىكتى بولاشاقتا مەملەكەتتىك مەنشىككە قابىلداۋ تۋرالى شەشىم وسى قاعيدانىڭ 3-تاراۋىندا كوزدەلگەن ەرەكشەلىكتەر ەسكەرىلە وتىرىپ قابىلدانادى. 8. جەكە تۇلعالاردىڭ مۇلكىن باعالاۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ باعالاۋ قىزمەتى تۋرالى زاڭناماسىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. اقشا مەن باعالى قاعازدار باعالاۋشىنى تارتپاستان, نومينالى بويىنشا باعالانادى. 9. زاڭدى تۇلعالار مەن دارا كاسىپكەرلەر مۇلكىنىڭ قۇنى تەڭگەرىمنەن ءۇزىندى كوشىرمەمەن نەمەسە باعالاۋشى جاسايتىن باعالاۋ تۋرالى ەسەپپەن راستالادى. 10. وسى قاعيدانىڭ 7, 19-تارماقتارىندا كوزدەلگەن شەشىم قابىلدانعاننان كەيىن كۇنتىزبەلىك جيىرما كۇننەن اسپايتىن مەرزىمدە مەملەكەتتىك مەنشىككە بەرىلەتىن م ۇلىكتىڭ مەنشىك يەسى مەن مەملەكەتتىك م ۇلىك جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان نە ونىڭ اۋماقتىق بولىمشەسى نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار اراسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتتىك كودەكسىنە سايكەس سىيعا تارتۋ شارتى جاسالادى. سىيعا تارتۋ شارتى سىيعا تارتۋ شارتى تاراپتارىنىڭ ارقايسىسى ءۇشىن بىردەي زاڭ كۇشى بار ەكى دانادان قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە ءتورت دانادا جاسالادى. 11 م ۇلىكتى مەملەكەتتىك مەنشىككە قابىلداۋ كەزىندە سىيعا تارتۋ شارتىندا بەلگىلەنگەن مەرزىمدە قابىلداۋ – بەرۋ اكتىسى (بەرۋ اكتىسى) رەسىمدەلەدى. 12. جىلجىمايتىن م ۇلىككە قۇقىقتاردى تىركەۋ جىلجىمايتىن م ۇلىككە قۇقىقتاردى مەملەكەتتىك تىركەۋ تۋرالى زاڭناماعا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. زاڭنامالىق اكتىلەردە كورسەتىلگەن جاعدايلاردان باسقا جىلجىمالى م ۇلىككە قۇقىقتاردى تىركەۋ تالاپ ەتىلمەيدى. 13. مەملەكەتتىك م ۇلىك جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قۇقىعىن مەملەكەت سىيعا تارتۋ شارتى بويىنشا يەلەنگەن م ۇلىكتى ەسەپكە الۋدى مەملەكەتتىك كاسىپورىندار مەن مەكەمەلەردىڭ, جارعىلىق كاپيتالىنا مەملەكەت قاتىساتىن زاڭدى تۇلعالاردىڭ تىزىلىمىنە ول تۋرالى مالىمەتتەردى ەنگىزۋ جولىمەن جۇرگىزەدى. 14. باعالى قاعازدار نارىعىنىڭ وبەكتىلەرىن بەرۋ مەن تىركەۋ وسى قاعيدانىڭ 7-تارماعىندا كوزدەلگەن شەشىم قابىلدانعاننان كەيىن نە مەنشىك يەسىنىڭ بولاشاقتا م ۇلىك قۇقىعىن مەملەكەتتىك مەنشىككە وتەۋسىز بەرۋ ۋادەسىن قامتيتىن سىيعا تارتۋ شارتىندا بەلگىلەنگەن كۇن باستالعاننان كەيىن باعالى قاعازدار نارىعى تۋرالى زاڭناماعا سايكەس جۇرگىزىلەدى. 15. اقشا تۇرىندەگى م ۇلىك ءتيىستى بيۋدجەتتىڭ كىرىسىنە ەسەپتەلەدى. شەتەل ۆاليۋتاسى وسى قاعيدانىڭ 7-تارماعىندا كوزدەلگەن شەشىم قابىلدانعان كۇنى نە مەنشىك يەسىنىڭ بولاشاقتا م ۇلىك قۇقىعىن مەملەكەتتىك مەنشىككە وتەۋسىز بەرۋ ۋادەسىن قامتيتىن شارتتا بەلگىلەنگەن بەرۋ كۇنى ايقىندالعان قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق بانكىنىڭ ۆاليۋتا ايىرباستاۋدىڭ نارىقتىق باعامى بويىنشا ءتيىستى بيۋدجەتتىڭ كىرىسىنە ەسەپتەلەدى. بيۋدجەتكە سالىقتىق ەمەس تۇسىمدەر بولىپ تابىلاتىن كورسەتىلگەن اقشالاي قاراجاتتى ءتيىستى بيۋدجەتكە اۋدارۋدى مەنشىك يەسى وسى قاعيدانىڭ 7-تارماعىندا كوزدەلگەن شەشىم قابىلدانعاننان كەيىن كۇنتىزبەلىك جيىرما كۇن ىشىندە مەملەكەتتىك جوسپارلاۋ جونىندەگى ورتالىق مەملەكەتتىك ورگان بەكىتەتىن بىرىڭعاي بيۋدجەتتىك سىنىپتامانىڭ ءتيىستى كودتارىنا جۇرگىزەدى. مەنشىك يەسىنىڭ بولاشاقتا م ۇلىك قۇقىعىن مەملەكەتتىك مەنشىككە وتەۋسىز بەرۋ ۋادەسىن قامتيتىن سىيعا تارتۋ شارتى بويىنشا اقشالاي قاراجاتتى اۋدارۋ سىيعا تارتۋ شارتىندا بەلگىلەنگەن مەرزىمدە جۇزەگە اسىرىلادى. 16. سىيعا تارتۋ شارتىنىڭ نەگىزىندە جەر ۋچاسكەلەرىن جەكە مەنشىكتەن مەملەكەتتىك مەنشىككە بەرۋ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ جەر كودەكسىندە كوزدەلگەن ەرەكشەلىكتەر ەسكەرىلە وتىرىپ جۇزەگە اسىرىلادى. 17. م ۇلىكتى جەكە مەنشىكتەن مەملەكەتتىك مەنشىك قۇرامىنا جالپى پايدالى ماقساتتاردا بەرۋ (قايىرمالدىق) قازاقستان رەسپۋبليكاسى ازاماتتىق كودەكسىنىڭ 516-بابىنا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى. 18. مەملەكەتتىك ورگاندار م ۇلىكتى مەملەكەتتىك مەنشىككە قابىلداۋ قاجەتتىگىنىڭ جوق ەكەندىگى تۋرالى قورىتىندىلار ۇسىنعان جاعدايدا, مەملەكەتتىك م ۇلىك جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار م ۇلىكتىڭ مەنشىك يەسىنە م ۇلىكتى مەملەكەتتىك مەنشىككە قابىلداۋدان باس تارتۋدى جازباشا تۇردە جىبەرەدى.

3. سىيعا تارتۋ شارتى بويىنشا بولاشاقتا مەملەكەتكە م ۇلىك قۇقىعىن بەرۋ ءتارتىبىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى

19. ورىندى بولعان جاعدايدا مەنشىك يەسىنىڭ م ۇلىك قۇقىعىن بولاشاقتا رەسپۋبليكالىق مەنشىككە وتەۋسىز بەرۋ ۋادەسىن قامتيتىن سىيعا تارتۋ شارتىن جاساسۋ تۋرالى شەشىمدى مەملەكەتتىك م ۇلىك جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان قابىلدايدى. بۇل رەتتە, ەگەر مەملەكەتتىك ەمەس زاڭدى جانە جەكە تۇلعالار مۇلكىنىڭ قۇنى ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتىڭ 30 000 ەسەلەنگەن مولشەرىنەن اسقان جاعدايدا, مەنشىك يەسىنىڭ م ۇلىك قۇقىعىن بولاشاقتا رەسپۋبليكالىق مەنشىككە وتەۋسىز بەرۋ ۋادەسىن قامتيتىن سىيعا تارتۋ شارتىن جاساسۋعا قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ كەلىسىمى قاجەت. مەنشىك يەسىنىڭ م ۇلىك قۇقىعىن بولاشاقتا كوممۋنالدىق مەنشىككە وتەۋسىز بەرۋ ۋادەسىن قامتيتىن سىيعا تارتۋ شارتىن جاساسۋ تۋرالى شەشىمدى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار قابىلدايدى. 20. مەنشىك يەسىنىڭ م ۇلىك قۇقىعىن بولاشاقتا مەملەكەتتىك مەنشىككە وتەۋسىز بەرۋ ۋادەسىن قامتيتىن سىيعا تارتۋ شارتى وسى قاعيدانىڭ 10-تارماعىنا سايكەس جاسالادى. مەنشىك يەسىنىڭ م ۇلىك قۇقىعىن بولاشاقتا مەملەكەتتىك مەنشىككە وتەۋسىز بەرۋ ۋادەسىن قامتيتىن سىيعا تارتۋ شارتىندا مەملەكەتتىك م ۇلىك جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ نە ونىڭ اۋماقتىق بولىمشەسىنىڭ نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاننىڭ سىيلىق مەملەكەتكە بەرىلگەنگە دەيىن كەز كەلگەن ۋاقىتتا ودان باس تارتۋ قۇقىعى كورسەتىلەدى. 21. مەنشىك يەسىنىڭ م ۇلىك قۇقىعىن بولاشاقتا مەملەكەتتىك مەنشىككە وتەۋسىز بەرۋ ۋادەسىن قامتيتىن سىيعا تارتۋ شارتىندا بەلگىلەنگەن م ۇلىك قۇقىعىن مەنشىك يەسى مەملەكەتكە ءىس جۇزىندە بەرگەن كۇنگە دەيىن كەمىندە كۇنتىزبەلىك 30 كۇن بۇرىن مەملەكەتتىك مەنشىك جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار م ۇلىكتىڭ مەنشىك يەسىنەن م ۇلىكتىڭ قۇنى تۋرالى جانە ءۇشىنشى تۇلعالاردىڭ م ۇلىككە قۇقىعىن جوق ەكەندىگى تۋرالى مالىمەتتەردى سۇراتادى. 22. مەملەكەت م ۇلىك جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار م ۇلىكتىڭ قۇنى تۋرالى جانە ءۇشىنشى تۇلعالاردىڭ م ۇلىككە قۇقىعىنىڭ جوق ەكەندىگى تۋرالى مالىمەتتەردى العان كۇننەن باستاپ كۇنتىزبەلىك جەتى كۇن ىشىندە مەملەكەتتىڭ وسى م ۇلىك قۇقىعىنا يە بولۋ قاجەتتىگى تۋرالى بۇرىن ۇسىنىلعان قورىتىندىنى راستاۋدى ۇسىنۋ ءۇشىن م ۇلىك تۋرالى قۇجاتتاردى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جولدايدى. 23. قۇجاتتاردى العان كۇننەن باستاپ كۇنتىزبەلىك 10 كۇن ىشىندە مەملەكەتتىك ورگان مەملەكەتتىڭ م ۇلىك قۇقىعىنا يە بولۋ قاجەتتىگى تۋرالى بۇرىن ۇسىنىلعان قورىتىندىنى راستاۋدى مەملەكەتتىك م ۇلىك جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگانعا نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جولدايدى 24. مەملەكەتتىك ورگان م ۇلىكتى مەملەكەتتىك مەنشىككە قابىلداۋ قاجەتتىگى تۋرالى بۇرىن ۇسىنىلعان قورىتىندىنى راستاۋدى ۇسىنعان كەزدە راستاۋدى العان ساتتەن باستاپ ون بەس جۇمىس كۇنى ىشىندە م ۇلىكتى قابىلداۋ – بەرۋ اكتىسى (بەرۋ اكتىسى) رەسىمدەلەدى. ەگەر مەملەكەتتىك ورگان م ۇلىكتى مەملەكەتتىك مەنشىككە قابىلداۋ قاجەتتىگى تۋرالى بۇرىن ۇسىنىلعان قورىتىندىنى راستاماعان جاعدايدا, مەملەكەتتىك م ۇلىك جونىندەگى ۋاكىلەتتى ورگان نە ونىڭ اۋماقتىق بولىمشەسى نەمەسە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان سىيدان باس تارتادى جانە باس تارتۋدى جازباشا نىساندا رەسىمدەيدى. ەگەر سىيعا تارتۋ شارتى تىركەلگەن بولسا, سىيدان باس تارتۋ دا مەملەكەتتىك تىركەلۋگە جاتادى.
سوڭعى جاڭالىقتار