جيىندى جۇرگىزگەن الماتى قالاسى اكىمى اپپاراتىنىڭ «قوعامدىق كەلىسىم» ككم ديرەكتورى جاننات مۇرىنوۆا ءوز ءسوزىن باسقوسۋعا جينالعان زيالى قاۋىمعا الماتى قالالىق ونوماستيكا جونىندەگى كوميسسياسىنىڭ ەل ۇكىمەتى جانىنداعى ونوماستيكا كوميسسياسىنىڭ كەلىسىمىمەن فۋرمانوۆ كوشەسىن ن.نازارباەۆتىڭ اتىنا اۋىستىرۋ تۋرالى شەشىمىن وقىپ, ءسۇيىنشى سۇراۋدان باستادى.
ۇلتتىق كىتاپحانا ديرەكتورى ج.سەيدۋمانوۆ بۇكىل دۇنيە ءجۇزىنىڭ كىتاپحانالار جۇيەسىمەن بايلانىستىڭ نىعايىپ كەلە جاتقانىن, الەمنىڭ قاي ەلىنە, قانداي ۇلتتىق كىتاپحاناسىنا بارسا دا, رۋحاني مۇرا مەن مول كىتاپ قورىنا جەتەكشىلىك جاساپ وتىرعان باسشىلار تاراپىنان قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ جاسامپاز ىسىنە قىزىعا قارايتىنىن, پرەزيدەنت ن.نازارباەۆتىڭ ەڭبەكتەرىن نەمەسە ەلباسى تۋرالى جازىلعان كىتاپتاردى سىيعا تارتۋىن سۇرايتىن وتىنىشتەردىڭ ءجيى جاسالاتىنىن ايتتى. پرەزيدەنتتىڭ كىتاپتارى قازاقستاندى مەكەندەيتىن ۇلتتاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ تىلىنە اۋدارىلعان, سوندىقتان ن.نازارباەۆ تولىققاندى شىعارمالارىنىڭ ءبۇتىن كوللەكتسياسى جيناقتالعان بىردەن-ءبىر اۆتور بولىپ ەسەپتەلەدى.
الماتى قالاسىنداعى «يرنىحاس» وسەتين مادەني اعارتۋشىلىق ورتالىعىنىڭ توراعاسى قازبەك مامسۋروۆ تاۋەلسىزدىك جىلدارىنان بەرگى ءوزى ءسۇيسىنىپ, باعالاعان پرەزيدەنتتىڭ بىرنەشە ەڭبەگىنىڭ مازمۇنىن تارقاتتى. ال الماتىداعى كورەي ۇلتتىق ورتالىعى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور گەورگي كان ءوزى ءۇشىن جانە ءوزى سەكىلدى قازاقستاندى وتانىم دەپ تانيتىن تاعدىرلاستارى ءۇشىن تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنىنىڭ ءمان-مازمۇنى ايرىقشا ەكەنىن تولقي وتىرىپ جەتكىزدى. تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنى – جاي ساياسي اتاۋلى كۇننەن الدەقايدا جوعارى تۇراتىن جالپىۇلتتىق مەرەكە. پرەزيدەنت كۇنىن تەك قازاقستان عانا ەمەس, سوناۋ 1855 جىلدان بەرى اقش حالقى, يسلانديا جۇرتى, سونداي-اق بوتسۆانا, اعىلشىن مونارحياسىنىڭ اتاۋلى كۇنىن ۇلىبريتانيا, كورول كۇنىن گوللانديا, تاعى باسقا الەم ەلدەرى دە بايىرعى كەزەڭدەردەن بەرى تويلاپ, جالپىۇلتتىق مەرەكەگە اينالدىرعان. تۇڭعىش پرەزيدەنت كۇنىن اتاپ ءوتۋدىڭ قازاقستاندىق ءداستۇرىنىڭ قالىپتاسقانىنا دا بيىل, مىنە, التىنشى جىل. كورەي ۇلتتىق ورتالىعى جەتەكشىلەرىنىڭ ءبىرى گ.كان پرەزيدەنت تۋرالى تەبىرەنىسكە تولى جۇرەكجاردى ءسوزىن ابايدىڭ 39-قاراسوزىمەن قيسىندى بايلانىستىردى. «مەن ابايدى وقىماي ءبىر كۇن دە كوز ىلگەن ەمەسپىن. بارلىق سۇراعىمنىڭ جاۋابىن ابايدان تابامىن. اباي ەلباسى تۋرالى تولعامىن باياعىدا, ءوزى ءومىر سۇرگەن زاماندا-اق 39-قاراسوزىندە ايتىپ كەتكەن. «ول زاماندا ەل باسى, توپ باسى دەگەن كىسىلەر بولادى ەكەن. كوش-قوندى بولسا, داۋ-جانجالدى بولسا, بيلىك سولاردا بولادى ەكەن. وزگە قارا جۇرت جاقسى-جامان وزدەرىنىڭ شارۋاسىمەن جۇرە بەرەدى ەكەن. ول ەل باسى مەن توپ باسىلارى قالاي قىلسا, قالاي بىتىرسە, حالىقتا ونى سىناماق, بىردەن بىرگە جۇرگىزبەك بولمايدى ەكەن. «قوي اسىعىن قولىڭا ال, قولايىڭا جاقسا, ساقا قوي», «باس-باسىڭا بي بولسا, مانار تاۋعا سىيماسسىڭ, باسالقاڭىز بار بولسا, جانعان وتقا كۇيمەسسىڭ» دەپ ماقال ايتىپ, تىلەۋ قىلىپ, ەكى تىزگىن, ءبىر شىلبىردى بەردىك ساعان, بەرگەن سوڭ, قايتىپ بۇزىلماق تۇگىل, جەتپەگەنىڭدى جەتىلتەمىن دەپ, جاماندىعىن جاسىرىپ, جاقسىلىعىن اسىرامىن دەپ تىرىسادى ەكەن. ونى زور تۇتىپ, اۋليە تۇتىپ, ونان سوڭ جاقسىلارى دا كوپ ازبايدى ەكەن. ءبارى ءوز باۋىرى, ءبارى ءوز مالى بولعان سوڭ, شىنىمەنەن جەتەسىندە جوق بولماسا, سولاردىڭ قامىن جەمەي قايتەدى؟».
ءىس-شارانىڭ ەكىنشى بولىمىندە الماتى قالاسى قحا حاتشىلىعى مەن الماتى قالاسى اكىمى اپپاراتىنىڭ «قوعامدىق كەلىسىم» كمم ەلدىڭ وركەندەۋى جولىندا ادال قىزمەت ەتىپ, قوعامدىق كەلىسىم مەن ۇلتارالىق بىرلىكتىڭ نىعايۋىنا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن ەتنيكالىق بىرلەستىكتەردىڭ بىرقاتار وكىلىن العىس حاتپەن ماراپاتتادى. سوڭىنان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى جايلى كىتاپ كورمەسى مەن فيلم كورسەتىلدى.
ايگۇل احانبايقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان»
الماتى
