جيىنعا ءماجىلىس دەپۋتاتى ماۋلەن اشىمباەۆ, ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام ءمينيسترى نۇرلان ەرمەكباەۆ, «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ باسشىسى دارحان قىدىرالى قاتىستى. فورۋمنىڭ پلەنارلىق وتىرىسىندا كىرىسپە ءسوز سويلەگەن ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام ءمينيسترى ن.ەرمەكباەۆ زاماناۋي كەزەڭدەگى ءدىن سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋدىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا توقتالدى.
ۆەدومستۆو باسشىسى ەڭ الدىمەن تاريحي ەرەكشەلىكتەرىمىزگە سايكەس ءدىني كوزقاراس قالىپتاسۋى قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا مەملەكەت پەن ءدىننىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىنىڭ قازاقستاندىق مودەلىن جاساۋ جونىندە شارالار اتقارىلىپ جاتىر. اتالعان ۇلگى رۋحاني, مورالدىق-ەتيكالىق قۇندىلىقتار مەن ءدىني كوزقاراسقا قاراماستان, بارلىق ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا نەگىزدەلەدى.
ەكىنشىدەن, مەملەكەت پەن ءدىن اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ جاڭا مودەلىن زاڭمەن بەكىتۋ ءۇشىن بىرقاتار تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ۇسىنىلعان. ن.ەرمەكباەۆتىڭ پىكىرىنشە, بۇل تۇزەتۋلەر ءدىني بىرلەستىكتەر قىزمەتىنە قولايلى جاعداي جاساپ, جاۋاپكەرشىلىك پەن قۇقىقتىق مەملەكەت پرينتسيپتەرىن نىعايتۋعا باعىتتالعان.
كەلەسى باعىت – مەملەكەت, قوعام جانە ءدىني بىرلەستىكتەر اراسىندا تۇراقتى ديالوگ جاساۋ. وسىعان سايكەس پرەمەر-ءمينيستردىڭ وكىمىمەن ءدىن سالاسىنداعى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا قۇرىلعان. سونداي-اق ءدىني مەكەمەلەردىڭ قاۋىپسىزدىگى كۇشەيتىلىپ, ءدىني ماتەريالداردى تاراتۋ ارنالارىنا تۇراقتى باقىلاۋ جاساۋ جولعا قويىلعان. ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىمەن بىرلەسە وتىرىپ «قوعام جانە ءدىن» وقۋلىعى ازىرلەنىپ جاتىر. ن.ەرمەكباەۆتىڭ ايتۋىنشا, وقۋلىق الداعى ۋاقىتتا مەكتەپ باعدارلاماسىنا قوسىلادى.
سونىمەن قاتار اقپاراتتىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى جاڭعىرتىلىپ, راديكاليزممەن كۇرەسۋدىڭ جاڭا ءادىس-تاسىلدەرى جاسالماق. وسىعان ساي, ءدىن ىستەرى جانە ازاماتتىق قوعام مينيسترلىگى قمدب جانە قازاقستاننىڭ پراۆوسلاۆ شىركەۋىمەن مەموراندۋمعا قول قويعان. سونىڭ ناتيجەسىندە مەشىتتە ءوزىن-ءوزى ۇستاۋ ەرەجەلەرى, «جانازانىڭ» ادەت-عۇرىپتارى ازىرلەنىپ, قولدانىسقا ەنگىزىلدى. «نۇر مۇباراك» ۋنيۆەرسيتەتىندە قايتا دايارلاۋ ينستيتۋتى, ءدىني بىرلەستىكتەردى قولداۋ ماقساتىندا «ۋاقىپ» قايىرىمدىلىق قورى قۇرىلدى.
ن.ەرمەكباەۆ دەسترۋكتيۆتى يدەولوگيامەن جانە ەكسترەميزممەن كۇرەسۋدەگى ماڭىزدى اسپەكتىلەرگە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماسەلەمەن قوعام بولىپ كۇرەسۋ قاجەت. بۇدان بولەك, ءدىنتانۋشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ الداعى مىندەتتەرىن تارقاتىپ ايتىپ بەردى.
سودان كەيىن ءسوز سويلەگەن ءماجىلىس دەپۋتاتى م.اشىمباەۆ ءدىن سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتى جۇرگىزۋ جونىندەگى ءوز ويىمەن ءبولىستى. ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسىندا ءدىن سالاسىنا قاتىستى ايتىلعان ويلار قالىڭ كوپشىلىك اراسىندا قىزۋ قولداۋعا يە بولدى. م.اشىمباەۆ پرەزيدەنت ماقالاسىندا حالىقتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن كوپتەگەن سۇراقتارعا ناقتى جاۋاپ بەرىلگەنىن اتاپ ءوتتى.
«ۇلتتىق كودىمىز ءدىني تولەرانتتىق, بەيىمدىلىك, باسقا ەتنوس پەن ءدىن وكىلدەرىنە قۇرمەتپەن قاراۋ, سانانىڭ اشىقتىعىن بىلدىرەدى. حالقىمىز ءۇشىن سانانىڭ اشىقتىعى – كونەدەن كەلە جاتقان ءداستۇر. قازاقستاندا مۇنداي جاعداي قالىپتاسۋىنىڭ بىرقاتار سەبەبى بار. سونىڭ ءبىرى – ەلىمىزدىڭ گەوگرافيالىق ورنى. قازاقستان ەۋروپا مەن ازيانىڭ تۇيىسكەن تۇسىندا ورنالاسقان, ەكى تاراپتىڭ مادەنيەتىن, ءدىنىن بىرىكتىرگەن ەل ەكەنى تاريحتان بەلگىلى», دەدى م.اشىمباەۆ.
ال «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنىڭ باسشىسى د.قىدىرالى سانانىڭ سىلكىنۋى, جادىنىڭ جاڭعىرۋى, ۇلتتىق كودتىڭ ۇلىقتالۋى جونىندە ءسوز قوزعادى. سونىمەن قاتار ول قازىرگى تاڭدا ءدىن سالاسى ماڭىندا كەزدەسەتىن تۇيتكىلدەرگە دە توقتالدى.
ونىڭ ايتۋىنشا, «ۇلتتىق كود – ءبىزدىڭ سان عاسىرلىق ءداستۇرىمىز, ءدىلىمىز, ادەت-عۇرپىمىز, ءومىر سالتىمىز. ەلباسى ء«دىننىڭ دىڭگەگى داستۇرمەن بەرىك» دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن. سوندىقتان رۋحانيات سالاسىندا تاريحي ساناعا, وزىق داستۇرلەرگە دەن قويعان ابزال. ءبىزدىڭ بابالارىمىزدىڭ ءدىني ۇستانىمى زايىرلى نەگىزدە بولعان. تاڭىرلىك سەنىمدە, يسلام داۋىرىندە ەشبىر تۇركى ەلىن مولدالار باسقارعان ەمەس. قاعاندار مەن حاندار ەل تىزگىنىن ۇستاعان, رۋحاني تۇلعالارعا قۇرمەت كورسەتكەن.
فورۋمنىڭ پلەنارلىق وتىرىسى اياقتالعان سوڭ كەزەك سەكتسيالىق جۇمىستارعا بەرىلدى. ونىڭ شەڭبەرىندە ءدىن سالاسىنداعى مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ 2017-2020 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداماسىن ىسكە اسىرۋ مەن ءدىني قىزمەت سالاسىنداعى زاڭنامانى جاڭعىرتۋ بويىنشا وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلاندى. سونداي-اق حالىقتىڭ ءدىني جانە قۇقىقتىق ساۋاتتىلىق دەڭگەيىن ارتتىرۋ بويىنشا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ ءىس-شارالارىنىڭ مارتەبەسى مەن باعىتى انىقتالىپ, دەراديكاليزاتسيا جانە ءدىني ەكسترەميزمنىڭ الدىن الۋدىڭ زاماناۋي تاجىريبەلەرى سارالاندى.
اباي اسانكەلدى ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەرلان ومار,
«ەگەمەن قازاقستان»
