وسى ورايدا ءبىز بۇگىن كوماندالىق سپورت تۇرلەرىندە العا توسار تابىستارىمىزدىڭ جوق ەكەنىمەن قاتار, ولاردا ونەر كورسەتەتىن جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى – قازاقتار قاتارىنىڭ تىم ازدىعى حاقىندا اڭگىمە قوزعاماقپىز.
اۋەلى الەمدە اسا كەڭ تاراعان كوماندالىق سپورت ءتۇرى – ۆولەيبولدان باستايىق. ەرلەر قۇراماسى ءتورت جىلدا ءبىر وتەتىن الەم چەمپيوناتتارىنىڭ ىرىكتەۋ سىندارىنا 1994 جىل مەن 2014 جىل ارالىعىندا التى رەت قاتىسسا, ونىڭ تورتەۋىندە ىرىكتەۋ سىندارىن باعىندىرۋعا قاۋقارى جەتپەي, تەك ەكەۋىندە عانا جاھاندىق جارىسقا بارۋعا جولداما الا الىپتى. جولداما العان 2002 جىلعى چەمپيوناتتا 19-شى ورىندى قاناعات تۇتسا, 2006 جىلى 21-ورىنمەن كوشتىڭ سوڭعى جاعىندا قالىپ قويعان.
1993 جىلعى كۇمىستى ايتپاعاندا, ازيا چەمپيوناتتارىنداعى كورسەتكىشتەرىمىز دە ماردىمسىز. ازيا ويىندارىندا ءبىر مارتە 4-ءشى ورىندى مىسە تۇتىپپىز. ال وليمپيادادا ونەر كورسەتۋ ۆولەيبولشى جىگىتتەرىمىز ءۇشىن ازىرشە ارمان بولىپ تۇر.
اۋەلگى جىلدارى قۇراما سانىندا قازاقتار جوقتىڭ قاسى بولسا, بۇگىندە شۇكىر دەرلىك, ياعني كوبەيۋ ءۇردىسى بايقالادى. ەگەر ناقتىلاي تۇسسەك, 22 ويىنشىنىڭ بەسەۋى ءوزىمىزدىڭ قانداستارىمىز. بىراق ارينە, ەلىمىزدەگى ۇلتتار مەن ۇلىستاردىڭ پايىزىنا شاققاندا ءالى دە بولسا ازداۋ ەكەنىن مويىنداۋعا ءتيىسپىز. قىسقاسى بۇگىندە وكتيابر جارىلعاپوۆتىڭ دەڭگەيىندەگى ءىزباسارلار توبە كورسەتە الار ەمەس. «دوروجنيكتىڭ» دەڭگەيىندە ونەر كورسەتە الاتىن كوماندامىز دا جوق.
سالىستىرمالى تۇردە العاندا ەلىمىزدەگى قىزدار ۆولەيبولىنىڭ دەڭگەيى ءسال جوعارىلاۋ دەۋگە بولادى. قازاقستان قۇراماسى 2005 جىلى ازيا چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس مەدالىنە, 2010 جىلى ازيادانىڭ قولا مەدالىنە قول جەتكىزسە, 2012 جانە 2014 جىلدارى ازيا كۋبوگىنىڭ قولا جۇلدەگەرى اتاندى.
2006, 2010 جانە 2014 جىلدارى قاتارىنان ءۇش مارتە الەم چەمپيوناتتارىنا, 2008 جىلى بەيجىڭدە وتكەن وليمپيا ويىندارىنا قاتىستى. سوڭعى جىلدارى الەمدىك گران-پري باسەكەلەرىندە دە تۇراقتى باق سىناپ ءجۇر. ارينە بۇل جاھاندىق جارىستاردا ءبىزدىڭ قىزدارىمىزعا ازىرشە جوعارى ورىنداردىڭ اۋىلى تىم الىس ەكەنىن دە جاسىرۋدىڭ ءجونى جوق. ال كسرو تۇسىندا اتوي سالعان الماتىنىڭ ادك كومانداسى كونەكوز جانكۇيەرلەردىڭ ەسىندە ەكەنى كۇمانسىز. سول كەڭەستىك كەزەڭدە قازاقستاندىق ۆولەيبولشى قىزدار كسرو ۇلتتىق قۇراماسى ساپىندا الەم, وليمپيادا چەمپيوندارى اتانعاندارى دا ۇمىتىلا قويعان جوق. بىراق ولار وزگە ۇلتتىڭ وكىلدەرى ەدى. قازىر دە قازاقستان قۇراماسى ساپىندا جالعىز سانا انارقۇلوۆادان باسقا قانداستارىمىز كوزگە شالىنباي تۇر.
قازاقستاننىڭ باسكەتبولدان ەرلەر قۇراما كومانداسى دا جانكۇيەرلەرىن قۋانتا الماي كەلەدى. ازيا چەمپيوناتتارىنداعى ەڭ بيىك ناتيجەسى 2007 جىلعى 4-ءشى ورىن. 2002 جىلعى جازعى ازيا ويىندارىندا عايىپتان تايىپ قورجىنعا قولا سالۋعا قاۋقارى جەتىپتى. بىراق وسى ۋاقىتقا دەيىن وليمپيادا مەن الەم چەمپيوناتتارىنا قاتىسىپ كورگەن جوق. قاتىسپايىن دەمەيدى, ىرىكتەۋ سىندارىنان وتە المايدى. ازيا قۇرلىعىنان. ال ازيادا الەمدىك باسكەتبولدىڭ الىپتارى وينامايتىنى تاعى ايان.
باسكەتبول قۇراماسىندا, قوسالقى ويىنشىلاردى قوسا العاندا, 12 سپورتشى بولادى. مۇندا دا قازاقتار جەتەكشى ءرول اتقارادى دەسەك, قاتەلەسەمىز. سەبەبى قۇراما ساپىندا رۇستەم مىرزاعاليەۆ دەگەن جالعىز قانداسىمىز عانا ونەر كورسەتەدى. سوندىقتان سپورتتىڭ اسا تانىمال وسى تۇرىنەن الار سىباعامىزدى ءالجان جارمۇحامەدوۆ سىندى ساڭلاقتار شوعىرى سوقتالانىپ شىققانشا كەلەر كۇندەردىڭ ەنشىسىنە قالدىرۋعا تۋرا كەلىپ تۇر.
ەندى ەلىمىزدەگى قىزدار باسكەتبولى تۋرالى بىرەر ءسوز. جالپى, قازاقستاندا قىزدار باسكەتبولىنىڭ ءداستۇرى, كوماندالار ساپىندا جەرگىلىكتى ۇلت وكىلدەرى مۇلدەم جوقتىڭ قاسى بولدى دەمەسەڭىز, جاقسى قالىپتاسقان دەۋگە نەگىز بار. كسرو كەزىندە قازمۋ-ءدىڭ «ۋنيۆەرسيتەت» دەپ اتالعان كومانداسى ەل بىرىنشىلىگىنىڭ جوعارى توبىندا ونەر كورسەتكەنى ءمالىم. ونىڭ قۇرامىندا ويناعان نادەجدا ولحوۆانى سپورتسۇيەر قاۋىم جاقسى بىلەدى. ەكى دۇركىن (1976, 1980 جىلدار) وليمپيادا چەمپيونى, ەكى دۇركىن (1975, 1983 جىلدار) الەم چەمپيونى, ەۋروپانىڭ التى دۇركىن جەڭىمپازى.
بىراق ول – رەسەيدىڭ التاي ولكەسىنىڭ تۋماسى. قازمۋ-ءدى بىتىرگەن. قازىر كيەۆتە تۇرادى دەگەن مالىمەت بار. كەڭەس ۋاقىتىندا, كوماندالىق سپورتتىڭ قانداي ءتۇرى ەكەنىنە قاراماستان, وداقتاس رەسپۋبليكالاردا قۇرىلعان كوماندالاردىڭ اراسىنداعى كۇش تەپە-تەڭدىگىن ءبىرشاما ساقتاۋ ماقساتىندا ورتالىقتان ويىنشىلار جىبەرۋ ءداستۇرى بار بولاتىن. ن.ولحوۆانىڭ دا الماتى كومانداسىنا سونداي جولمەن كەلگەنى انىق. ال سول شاقتا «ۋنيۆەرسيتەت» ساپىنان «مىناۋ قازاق» دەپ كورسەتەتىن ويىنشىنى تابۋدىڭ ءوزى قيىنعا سوعاتىن.
قازاقستاننىڭ قازىرگى قىزدار باسكەتبولىنداعى جاعداي دا وسىعان ۇقساس. قۇراما ساپىنداعى 12 ويىنشىنىڭ ىشىندەگى قازاق قىزدارىنىڭ سانى ەكەۋدەن اسىپ كورمەپتى. ناتيجەسىنە كەلسەك, ۇلتتىق قۇراما قۇرىلعان شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىتتا نە وليمپيا ويىندارىنا, نە الەم چەمپيوناتتارىنا قاتىسا العان جوق. وسىناۋ جاھاندىق جارىستارعا جولداما بەرەتىن ىرىكتەۋ تۋرنيرلەرى قازاقستاندىق قىزدار ءۇشىن ازىرشە الىنباس تاس قامال بولىپ تۇر. قۇرلىقتىق دەڭگەيدەگى ءتۇرلى جارىستاردان دا قورجىنىمىز ىلعي بوس قايتىپ ءجۇر.
ەلىمىزدە ءبىراز جۇرت قىزىعا تاماشالايتىن كوماندالىق ويىن ءتۇرى – حوككەي. بۇل سپورتتاعى تابىستارىمىزدىڭ تامسانارلىقتاي ەمەس ەكەنىنە قاراماستان, قۇرلىقتىق حوككەي ليگاسى مەن جوعارى حوككەي ليگاسىندا, جاستار حوككەي ليگاسى مەن قازاقستان چەمپيوناتىندا ونەر كورسەتەتىن كوماندالار ءۇشىن ايتارلىقتاي قارجى قاراستىرىلعان. مۇنى ءبىر جاعىنان بولاشاققا سالىنىپ وتىرعان ينۆەستيتسيا دەۋگە دە بولار. بىراق ازىرشە الەمدىك دەڭگەيدەگى كورسەتكىشتەرىمىز كوڭىل كونشىتەرلىكتەي ەمەس. بۇل سوزىمىزگە الداعى جىلدىڭ باسىندا بولاتىن وليمپيا ويىندارىنا قاتىسۋعا جولداما بەرەتىن ىرىكتەۋ سىنىنان وتە الماعانىمىز دالەل. سونداي-اق الەم چەمپيوناتىنىڭ «ا» توبىندا تۇراقتاپ قالۋعا قاۋقار تانىتا الماي كەلەمىز. تۇراقتاپ قالا الماعانىمىز ءوز الدىنا, «ۆ» توبىنان «ا» توبىنا قايتا ورالامىز دەگەن سوڭعى ۇمتىلىسىمىز ءساتسىز اياقتالدى.
قازاقستاننىڭ مۇز قاتاتىن ايماقتارىنداعى اۋىل-قالالاردا بالا كەزىندە قولىنا يمەك تاياق ۇستاماعاندار كەمدە-كەم بولار. ولاردىڭ اراسىندا قازاق بالالارى دا از كەزدەسپەيتىن. بىراق وسى سپورت ءتۇرى جاقسى جولعا قويىلعان جالقى قالا وسكەمەن ەدى. تالاي تۇلەگى كسرو چەمپيوناتىنىڭ جوعارى توبىندا ونەر كورسەتەتىن كوماندالار ساپىندا وينادى. بوريس الەكساندروۆ سىندى وليمپيادا چەمپيونى دا شىقتى. اعايىندى كورەشكوۆتاردى ماگنيتوگوردىڭ «مەتاللۋرگ»
كومانداسىنىڭ جانكۇيەرلەرى ءالى كۇنگە قۇرمەت تۇتادى. ۆيتالي ەرەمەەۆ ماسكەۋدىڭ «ديناموسىنىڭ» قاقپاسىن ۇزاق جىل قۇلىپتا ۇستادى. نيكولاي انتروپوۆ كۇنى كەشەگە دەيىن ۇلتتىق حوككەي ليگاسىندا وينادى. مانسابىنىڭ سوڭىندا ەكى-ءۇش جىل «بارىستىڭ» نامىسىن دا قورعاپ ۇلگەردى. ايتا بەرسەك, وسكەمەننەن شىققان شەبەر حوككەيشىلەر جەتكىلىكتى.
شىعىس وڭىرىمىزدە وزگە ۇلتتاردىڭ وكىلدەرى باسىم تۇرعاندىقتان ەكەنى داۋسىز, ۇلتى قازاق حوككەيشىلەر مۇلدەم از كورىندى. شىنىمىزدى ايتساق, ەسىمىزگە ەرلان ساعىنباەۆ پەن تالعات جايلاۋوۆتان باسقا ەشكىمدى تۇسىرە الماي وتىرمىز. ايتپاقشى, تافگايلىعىمەن اتى شىققان دامير رىسپاەۆ تا وسكەمەندىك. ونىڭ ءبىر الەۋمەتتىك جەلىگە بەرگەن سۇحباتىندا ءتۇرلى جاستاعى كوماندالار ساپىندا بار-جوعى 2-3-اق قازاق بالاسى بولعانى كولدەنەڭ تارتىلادى.
ارينە قازىرگى كەزدە قازاقستاننىڭ قاي وبلىس ورتالىعى مەن ءىرى قالالارىن الساڭىز دا حوككەيمەن اينالىساتىن نەمەسە وينايتىن قازاق بالالارى مەن جاستارىن كەزدەستىرۋگە بولادى. جوعارى حوككەي ليگاسى مەن جاستار حوككەي ليگاسىندا جانە ەل چەمپيوناتىندا ونەر كورسەتەتىن جاستار دا بار. بىراق تارى ىشىندە ءبىر بيداي دەگەندەي, وتە از. ماسەلەن, قازاقستاننىڭ 2017 جىلعى الەم چەمپيوناتىنا («ۆ» توبى) قاتىسقان ۇلتتىق قۇراماسى ساپىندا بىردە-ءبىر جەرگىلىكتى ۇلت وكىلى بولعان جوق. سول كەزدەگى باس باپكەر ەدۋارد زانكوۆەتس ءتىپتى بۇگىندە «بارىس» ساپىندا ءتاپ-ءتا-
ءۋىر ويىن كورسەتىپ جۇرگەن تالعات جايلاۋوۆتىڭ ءوزىن قۇراماعا لايىقتى ويىنشى دەپ تاپپادى. ەسەسىنە ۇلتتىق قۇرامانى ۇشپاققا شىعارادى دەپ قولدان تابيعيلاندىرىلعان شەتەلدىك حوككەيشىلەردىڭ قاراسى (كەۆين داللمەن, داستين بويد, برەندون بوچەنسكي, نايدجەل دوۋس, مارتەن سەن-پەر) كوپ بولدى. سوعان قاراماستان قازاقستان قۇراماسى نە الەم چەمپيوناتىنىڭ «ا» توبىنا شىعا المادى, نە وليمپيا ويىندارىنا جولدامانى جەڭىپ الۋعا قاۋقارى جەتپەدى.
ارينە بالعىن حوككەيشىلەر قاراپ بوي تۇزەيتىن شەبەر شەتەلدىك حوككەيشىلەر كەرەك. ولار ءتىپتى ءوز ويىنشىلارى جەتىپ-ارتىلاتىن اسا مىقتى رەسەي كوماندالارىندا دا بار. ال قازاقستان جاعدايىنا كەلسەك, شەتەلدىك لەگيونەرلەردىڭ استانانىڭ «بارىس» كومانداسىنا ءسىڭىرىپ كەلە جاتقان ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. سولاردىڭ كومەگىمەن
بيىل «بارىس» قحل-دىڭ «شىعىس» كونفەرەنتسياسىندا كوش باستاۋشى كوماندالار لەگىندە كەلەدى. ءبىر وكىنىشتىسى نۇرسۇلتان بەلگىباەۆ, ماديار يبرايبەكوۆ, ءاليحان اسەتوۆ سەكىلدى تالاپتى حوككەيشىلەر ازىرشە ۇلتتىق قۇراما تۇگىلى, «بارىستىڭ» نەگىزگى قۇرامىندا تۇراقتاپ قالا الماي وتىر.
ءبىز بارلىق كوماندالىق سپورت ءتۇرىن تۇگەندەپ شىعۋدى ماقسات ەتكەن جوقپىز. ويتكەنى جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەر باسقا سپورت تۇرلەرىنىڭ دە باسىندا بار ءارى ەگىز قوزىداي ۇقساس. تەك ءسوزىمىزدىڭ سوڭىنا قاراي كوماندالىق سپورت تۇرلەرىنە جاتپايتىن, بىراق كەيبىر جاعدايلاردا ۇجىمدىق كۇش-جىگەردى دە تالاپ ەتەتىن ەكى-ۇشەۋىنە قىسقاشا توقتالا كەتكەندى ءجون كوردىك. سولاردىڭ ءبىرى – سپورتتىڭ پاديشاسى سانالاتىن جەڭىل اتلەتيكا. مۇندا دا وزگە ۇلتتاردىڭ ۇل-قىزىنا عانا يەك ارتىپ وتىرعانىمىزدى ايتپاسقا امالىمىز جوق. كەزىندە ع.قوسانوۆ, ءا.تۇياقوۆ سىندى اعالارىمىزدىڭ قازاقتىڭ «جەڭىل» سپورت تۇرىندە دە جەلدەي ەسىپ الار ۇلەسى بار ەكەنىن دالەلدەگەندەرىنە قاراماستان قازىرگى احۋال وسىلاي قالىپتاسىپ وتىر.
سوزىمىزگە ايعاق كەرەك بولسا ايتايىق. ۇستىمىزدەگى جىلى جەڭىل اتلەتيكادان ءۇندىستاندا وتكەن ازيا چەمپيوناتىنا بارعان 31 قازاقستاندىق جەڭىل اتلەتشىنىڭ ۇشەۋى عانا قانداسىمىز بولدى. ەرلەردىڭ اراسىندا ءتىپتى بىردە-بىرەۋى بولعان جوق.
شاڭعى سپورتىنداعى جاعدايىمىزبەن دە ماقتانا المايمىز. بۇل سپورت تۇرلەرىندە ازدى-كوپتى تابىستارىمىز بولسا, ولاردىڭ ءبارى دە وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ ەسىمىمەن بايلانىستى جانە ولاردىڭ اراسىندا باسقا دا تالاپتى جاستار ءوسىپ كەلە جاتقانىن ايتۋعا ءتيىسپىز. قازىر اسىرەسە بياتلونشى گ.ۆيشنەۆسكايادان ءۇمىت كۇتىلەدى. سول سەكىلدى شاڭعىمەن جۇگىرۋشى ا.پولتورانين وليمپيادادان ولجالى ورالسا دەگەن يگى تىلەگىمىز بار. بۇل ورايدا ءتۇرلى جارىستاردا ەلىمىزدىڭ نامىسىن ابىرويمەن قورعاپ جۇرگەن فريستايلشى يۋ.گالىشەۆانىڭ ەسىمىن قۇرمەتپەن اتاعانىمىز ءجون.
ەلىمىزدى جاھانعا جاريا ەتەدى دەپ ەرتەڭگە ۇمىتپەن قارايتىن سپورت تۇرلەرىنىڭ ءبىرى – ۇلكەن تەننيس. قازاقستان قۇراماسىنىڭ باس باپكەرى د.دوسقاراەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, بۇگىندە وتانىمىزدا وسى سپورت تۇرىنە دەگەن قىزىعۋشىلىق ۇلكەن, ياعني ونىمەن اينالىساتىن وسكىندەر سانى كوپتەپ ءوسىپ كەلەدى... ال ازىرشە ءتۇرلى جارىستاردا ەلىمىزدىڭ اتىنان تۇگەل دەرلىك رەسەيلىك تەننيسشىلەر شىعىپ ءجۇر. بۇل جەردە «دەرلىك» دەپ وتىرعانىمىزدىڭ ءمانى مىنادا: ۇلكەن تەننيستىڭ الىپپەسىن العاش چەحيادا ۇيرەنگەن قانداسىمىز زارينا دياس قازىر الماتىدا تۇرادى جانە جارىستارعا قازاقستان اتىنان شىعىپ ءجۇر. قالعان تەننيسشى ۇل-قىزدارىمىزدىڭ ەرەسەكتەرى وسى سپورت تۇرىندەگى العاشقى قادامدارىن ەندى جاساپ جاتىر ءارى ازىرشە ايتارلىقتاي تابىستارعا قول جەتكىزە قويعان جوق.
قورىتا ايتقاندا, سپورتتىڭ كوماندالىق, سونداي-اق جوعارىدا از-كەم توقتالعان باسقا دا تۇرلەرىنەن وزا شاپقان قازاق ازىرشە كوزگە تۇسەر ەمەس. ءبىر قۋانتاتىنى, جىل وتكەن سايىن ەل حالقىنىڭ ءال-اۋقاتى ارتىپ كەلەدى. قالا قازاقتارىنىڭ سانى دا كوبەيدى. وسىعان سايكەس, سپورت سەكتسيالارىنا باراتىن بالالاردىڭ قاتارى قالىڭداي ءتۇستى. ال ساننان ساپا شىعاتىنى ەش كۇمان تۋعىزبايدى.
سامات مۇسا,
«ەگەمەن قازاقستان»
