جازعى سپورت • 27 قاراشا، 2017

كوماندالىق ويىن تۇرلەرىندە ىلگەرلەۋشىلىك نەگە جوق؟

248 رەتكورسەتىلدى

قازاقستان – بۇگىندە سپورت­تىق دەرجاۆالار قاتارىنا قو­­سىلۋعا ۇمتىلىپ جۇر­گەن ەلدەردىڭ ءبىرى. بۇعان ال­­­عى­­­­­شارت­تارىمىز دا جوق ەمەس. سپورتتىڭ وڭ جام­با­سى­­م­ىزعا ءدوپ كەلە­تىن كەي­بىر تۇرلەرىنەن قۇر­لىق­تىق بى­­­­رىنشىلىكتەردە، الەم چەم­پي­­وناتتارىندا، ءتورت جىل­دىق­­تىڭ باستى سپورت­تىق وقي­­عاسى سانالاتىن ولي­م­پيا ويىندارىندا ءتاپ-ءتاۋ­ىر كور­­سەتكىشتەرگە قول جەت­كى­زىپ ءجۇرمىز. بى­راق كوماندالىق ويىن تۇر­لەرىنە كەلسەك، وكى­نىش­­كە قاراي اۋزىمىز­دى قۋ شوپ­­پەن سۇرتۋگە ءماج­بۇر­مىز. قان­داي دا ءبىر ىلگە­رى­ل­ەۋ­شىلىك كۇت­كە­نىمىز­بەن، ىر­كى­لىستەرىمىز تىم ۇزاق­قا سو­زىلىپ بارادى.

وسى ورايدا ءبىز بۇگىن كومان­دا­لىق سپورت تۇرلەرىندە العا توسار تا­بىس­تارىمىزدىڭ جوق ەكەنىمەن قات­ار، ولاردا ونەر كور­سە­تەتىن جەر­گىلىكتى ۇلت وكىلدەرى – قازاق­تار قا­­تارىنىڭ تىم ازدىعى حاقىندا اڭگىمە قوز­عاماقپىز.

اۋەلى الەمدە اسا كەڭ تاراعان كومان­دالىق سپورت ءتۇرى – ۆو­لەيبول­دان باستايىق. ەرلەر قۇ­را­ماسى ءتو­رت جىلدا ءبىر وتەتىن الەم چەم­پي­وناتتارىنىڭ ىرىكتەۋ سىن­دا­رى­نا 1994 جىل مەن 2014 جىل ارالىعىندا ال­تى رەت قاتىسسا، ونىڭ تورتەۋىندە ىرىكتەۋ سىن­دارىن باعىندىرۋعا قاۋقارى جەتپەي، تەك ەكەۋ­ىندە عانا جاھاندىق جارىسقا با­­رۋ­عا جولداما الا الىپتى. جول­دا­ما ال­عان 2002 جىلعى چەمپيونات­تا 19-شى ورىن­دى قاناعات تۇتسا، 2006 جىلى 21-ورىنمەن كوشتىڭ سوڭ­عى جاعىندا قالىپ قويعان.

1993 جىلعى كۇمىستى ايتپاعاندا، ازيا چەم­پيوناتتارىنداعى كورسەت­كىش­تەرىمىز دە ماردىمسىز. ازيا ويىندارىندا ءبىر مارتە 4-ءشى ورىندى مى­سە تۇتىپپىز. ال وليم­پيادادا ونەر كورسەتۋ ۆولەيبولشى جىگىت­تە­رى­مىز ءۇشىن ازىرشە ارمان بولىپ تۇر.

اۋەلگى جىلدارى قۇراما سانىن­دا قازاق­تار جوقتىڭ قاسى بول­سا، بۇگىندە شۇكىر دەر­لىك، ياعني كو­بەيۋ ءۇردىسى بايقالادى. ەگەر ناق­تى­لاي تۇسسەك، 22 ويىنشىنىڭ بە­سەۋى ءوزىمىزدىڭ قانداستارىمىز. بى­راق ارينە، ەلىمىزدەگى ۇلتتار مەن ۇلىس­تار­دىڭ پايىزىنا شاققان­دا ءالى دە بول­­سا ازداۋ ەكەنىن مويىنداۋعا ءتي­ىس­پىز. قىسقاسى بۇگىندە وكتيابر جا­­رىل­عاپوۆتىڭ دەڭگەيىندەگى ءىزبا­سار­­لار توبە كورسەتە الار ەمەس. «دو­رو­ج­نيكتىڭ» دەڭگەيىندە ونەر كور­­­سەتە الا­تىن كوماندامىز دا جوق.

سالىستىرمالى تۇردە العاندا ەلى­مىز­دە­گى قىزدار ۆولەيبولىنىڭ دەڭ­گەيى ءسال جوعا­رى­لاۋ دەۋگە بولادى. قازاقستان قۇراماسى 2005 جىلى ازيا چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس مە­­دالىنە، 2010 جىلى ازيادانىڭ قو­لا مەدا­لىن­ە قول جەتكىزسە، 2012 جا­نە 2014 جىلدارى ازيا كۋبو­گى­نىڭ قولا جۇلدەگەرى اتاندى.

2006، 2010 جانە 2014 جىلدا­رى قاتا­رىنان ءۇش مارتە الەم چەم­پيونات­تا­رىنا، 2008 جىلى بەي­جىڭ­دە وتكەن وليمپيا ويىندا­رىنا قا­تىستى. سوڭعى جىلدارى الەمدىك گران-پري باسەكەلەرىندە دە تۇراقتى باق سىناپ ءجۇر. ارينە بۇل جا­ھان­دىق جارىستاردا ءبىزدىڭ قىزدارى­مىز­­­عا ازىرشە جوعارى ورىنداردىڭ اۋى­لى تىم الىس ەكەنىن دە جاسى­رۋ­دىڭ ءجونى جوق. ال كسرو تۇسىندا اتوي سالعان الما­تىنىڭ ادك كو­مان­­داسى كونەكوز جان­كۇيەر­لەردىڭ ەسىندە ەكەنى كۇمانسىز. سول كە­ڭەستىك كە­زەڭدە قازاقستاندىق ۆولەيبول­شى قىز­دار كسرو ۇلتتىق قۇراماسى سا­پىن­دا الەم، وليمپيادا چەمپيون­دارى اتان­عان­دارى دا ۇمىتىلا قوي­عان جوق. بىراق ولار وزگە ۇلت­تىڭ وكىلدەرى ەدى. قازىر دە قازاق­ستان قۇراماسى ساپىندا جالعىز سا­نا انارقۇلوۆادان باسقا قانداس­تا­رىمىز كوزگە شالىنباي تۇر.

قازاقستاننىڭ باسكەتبولدان ەر­لەر قۇراما كومانداسى دا جان­كۇيەر­لەرىن قۋانتا ال­ماي كەلە­دى. ازيا چەمپيوناتتارىنداعى ەڭ بيىك ناتيجەسى 2007 جىلعى 4-ءشى ورىن. 2002 جىلعى جازعى ازيا ويىندارىندا عاي­ىپتان تايىپ قورجىنعا قولا سالۋعا قاۋ­­قارى جەتىپتى. بىراق وسى ۋاقىتقا دەيىن ولي­مپيادا مەن الەم چەمپيوناتتارىنا قا­تىسىپ كورگەن جوق. قاتىسپايىن دەمەي­دى، ىرىكتەۋ سىندارىنان وتە المايدى. ازيا قۇرلىعىنان. ال ازيادا الەمدىك باس­­كەتبولدىڭ الىپتارى وينامايتىنى تا­­عى ايان.

باسكەتبول قۇراماسىندا، قوسال­قى ويىن­­شىلاردى قوسا العاندا، 12 سپورتشى بو­لادى. مۇندا دا قازاق­تار جەتەكشى ءرول ات­قا­رادى دە­سەك، قاتەلەسەمىز. سەبەبى قۇرا­ما ساپىن­دا رۇستەم مىرزاعاليەۆ دە­گەن جالعىز قانداسىمىز عانا ونەر كور­سەتەدى. سوندىقتان سپورتتىڭ اسا تانىمال وسى تۇرىنەن الار سى­­باعامىزدى ءالجان جار­مۇ­حا­مە­دوۆ سىندى ساڭلاقتار شوعىرى سوق­­­تالانىپ شىققانشا كەلەر كۇن­دە­ر­دىڭ ەن­شىسىنە قالدىرۋعا تۋرا كەلىپ تۇر.

ەندى ەلىمىزدەگى قىزدار باسكەتبولى تۋرالى بىرەر ءسوز. جالپى، قازاق­ستاندا قىز­دار باسكەت­بولى­نىڭ ءداستۇرى، كوماندالار ساپىندا جەر­گىلىكتى ۇلت وكىلدەرى مۇلدەم جوق­­­تىڭ قاسى بولدى دەمەسەڭىز، جاق­­سى قالىپ­تاسقان دەۋگە نەگىز بار. كسرو كەزىندە قازمۋ-ءدىڭ «ۋني­ۆەر­سيتەت» دەپ اتالعان كومان­داسى ەل بىرىنشىلىگىنىڭ جوعارى تو­بىن­دا ونەر كورسەتكەنى ءمالىم. ونىڭ قۇ­را­مىندا ويناعان نادەجدا ول­حو­­ۆانى سپورتسۇيەر قاۋىم جاقسى بى­­لەدى. ەكى دۇركىن (1976، 1980 جىلدار) وليمپيادا چەمپيونى، ەكى دۇر­كىن (1975، 1983 جىلدار) الەم چەمپيونى، ەۋروپانىڭ التى دۇركىن جەڭىمپازى.

بىراق ول – رەسەيدىڭ التاي ولكە­سىنىڭ تۋماسى. قازمۋ-ءدى بىتىر­گەن. قازىر كيەۆتە تۇ­را­دى دەگەن ما­­لى­مەت بار. كەڭەس ۋا­قىتىندا، كو­­مان­دالىق سپورتتىڭ قانداي ءتۇ­رى ەكەنىنە قاراماستان، وداقتاس رەس­­پۋب­ليكالاردا قۇرىلعان كو­مان­­دا­لاردىڭ اراسىنداعى كۇش تە­­­پە-تەڭدىگىن ءبىرشاما ساقتاۋ ماق­سا­­تىندا ورتالىقتان ويىنشىلار جىبەرۋ ءداستۇرى بار بولاتىن. ن.ولحوۆانىڭ دا الماتى كوماندا­سى­نا سونداي جولمەن كەلگەنى انىق. ال سول شاقتا «ۋنيۆەرسيتەت» ساپىنان «مىناۋ قازاق» دەپ كورسەتەتىن ويىن­شىنى تابۋدىڭ ءوزى قيىنعا سو­عاتىن.

قازاقستاننىڭ قازىرگى قىزدار باس­كەت­بو­لىن­داعى جاعداي دا وسى­عان ۇقساس. قۇراما ساپىن­داعى 12 ويىن­شىنىڭ ىشىندەگى قا­زاق قىز­دا­رىنىڭ سانى ەكەۋدەن اسىپ كور­مەپ­تى. ناتيجەسىنە كەلسەك، ۇلتتىق قۇ­راما قۇ­رىلعان شيرەك عاسىرعا جۋ­ىق ۋاقىتتا نە وليمپيا ويىندا­رىنا، نە الەم چەمپيو­نات­تارىنا قا­تىسا العان جوق. وسىناۋ جا­ھان­دىق جارىستارعا جولداما بە­رەتىن ىرىك­تەۋ تۋرنيرلەرى قازاق­ستان­دىق قىز­د­ار ءۇشىن ازىرشە الىنباس تاس قا­­مال بولىپ تۇر. قۇرلىقتىق دەڭ­گەي­دەگى ءتۇرلى جارىستاردان دا قور­جى­نىمىز ىلعي بوس قايتىپ ءجۇر.

ەلىمىزدە ءبىراز جۇرت قىزىعا تا­ماشالاي­تىن كوماندالىق ويىن ءتۇ­رى – حوككەي. بۇل سپورتتاعى تا­بىس­­تارىمىزدىڭ تام­سا­نار­لىق­تاي ەمەس ەكەنىنە قاراماستان، قۇر­­­لىقتىق حوككەي ليگاسى مەن جو­عارى حوك­كەي ليگاسىندا، جاستار حوك­كەي ليگاسى مەن قازاقستان چەمپيوناتىندا ونەر كور­سەتەتىن كو­ماندالار ءۇشىن ايتارلىقتاي قار­جى قا­راستىرىلعان. مۇنى ءبىر جاعىنان بولا­شاق­قا سالىنىپ وتىرعان ينۆەستيتسيا دەۋگە دە بولار. بىراق ازىرشە الەمدىك دەڭ­گەيدەگى كورسەتكىشتەرىمىز كوڭىل كون­شىتەرلىكتەي ەمەس. بۇل سوزىمىزگە ال­داعى جىلدىڭ باسىن­دا بولاتىن وليم­پيا ويىندارىنا قا­تى­سۋعا جول­داما بەرەتىن ىرىكتەۋ سىنىنان وتە الماعانىمىز دالەل. سونداي-اق الەم چەم­پي­وناتىنىڭ «ا» توبىندا تۇراقتاپ قالۋعا قاۋ­قار تانىتا الماي كەلەمىز. تۇراقتاپ قا­لا ال­ما­عانىمىز ءوز الدىنا، «ۆ» توبىنان «ا» توبىنا قايتا ورالامىز دە­گەن سوڭعى ۇمتىلىسىمىز ءساتسىز اياق­تالدى.

قازاقستاننىڭ مۇز قاتاتىن اي­ماق­تا­رىن­داعى اۋىل-قالالاردا با­لا كەزىندە قولى­نا يمەك تاياق ۇستا­ماعاندار كەمدە-كەم بو­لار. ولار­دىڭ اراسىندا قازاق بالالا­رى دا از كەزدەسپەيتىن. بىراق وسى سپورت ءتۇ­رى جاقسى جولعا قويىلعان جالقى ق­ا­لا وس­كەمەن ەدى. تالاي تۇلەگى كسرو چەم­پي­وناتىنىڭ جوعارى تو­بىن­دا ونەر كور­سە­تەتىن كوماندا­لار ساپىندا وينادى. بو­ريس الەك­سان­دروۆ سىندى وليمپيادا چەم­پي­ونى دا شىقتى. اعايىندى كورەش­­كوۆ­تار­دى ماگنيتوگوردىڭ «مە­تال­لۋ­رگ»
كومانداسىنىڭ جان­كۇيە­رل­ەرى ءالى كۇن­گە قۇرمەت تۇتادى. ۆي­تالي ەرەمەەۆ ماسكەۋ­دىڭ «ديناموسىنىڭ» قاقپاسىن ۇزاق جىل قۇ­لىپتا ۇستادى. نيكولاي انتروپوۆ كۇنى كە­شەگە دەيىن ۇلت­تىق حوككەي ليگاسىندا وينادى. مان­سابىنىڭ سوڭىندا ەكى-ءۇش جىل «بارىس­تىڭ» نامىسىن دا قورعاپ ۇل­گەردى. ايتا بەرسەك، وسكەمەننەن شىق­قان شەبەر حوككەيشىلەر جەت­كىلىكتى.

شىعىس وڭىرىمىزدە وزگە ۇلتتار­دىڭ وكىلدەرى باسىم تۇرعان­دىق­تان ەكەنى داۋسىز، ۇلتى قازاق حوككەي­شىلەر مۇلدەم از كورىندى. شى­نى­مىزدى ايتساق، ەسىمىزگە ەرلان ساعىن­باەۆ پەن تالعات جايلاۋوۆتان باس­قا ەشكىمدى تۇسىرە الماي وتىرمىز. ايتپاقشى، تافگايلىعىمەن اتى شىققان دامير رىسپاەۆ تا وسكە­مەندىك. ونىڭ ءبىر الەۋمەتتىك جەلى­گە بەرگەن سۇحباتىندا ءتۇرلى جاس­تاعى كوماندالار ساپىندا بار-جو­عى 2-3-اق قازاق بالاسى بولعانى كولدەنەڭ تارتىلادى.

ارينە قازىرگى كەزدە قازاقستان­نىڭ قاي وبلىس ورتالىعى مەن ءىرى قالا­لارىن الساڭىز دا حوككەيمەن اي­نا­ل­ىساتىن نەمەسە وينايتىن قا­زاق بالالارى مەن جاستارىن كەز­دەس­تىرۋگە بولادى. جوعارى حوككەي لي­گاسى مەن جاستار حوككەي ليگاسىن­دا جانە ەل چەمپيوناتىندا ونەر كور­سەتەتىن جاستار دا بار. بىراق تا­رى ىشىندە ءبىر بيداي دەگەندەي، وتە از. ماسەلەن، قازاقستاننىڭ 2017 جىلعى الەم چەمپيوناتىنا («ۆ» توبى) قاتىسقان ۇلتتىق قۇ­راماسى ساپىندا بىردە-ءبىر جەر­گىلىكتى ۇلت وكىلى بولعان جوق. سول كەزدەگى باس باپكەر ەدۋارد زان­كوۆەتس ءتىپتى بۇگىندە «بارىس» ساپىن­دا ءتاپ-ءتا-
ءۋ­ىر ويىن كورسەتىپ جۇر­گەن تال­عات جايلاۋوۆتىڭ ءوزىن قۇرا­ما­عا لايىقتى ويىنشى دەپ تاپپا­دى. ەسە­سىنە ۇلتتىق قۇرامانى ۇش­پاققا شى­عارادى دەپ قولدان تا­بي­عي­لان­دىرىلعان شەتەلدىك حوككەي­شىل­ەردىڭ قاراسى (كەۆين داللمەن، داستين بويد، برەندون بوچەنسكي، نايدجەل دوۋس، مارتەن سەن-پەر) كوپ بولدى. سوعان قاراماستان قازاقستان قۇراماسى نە الەم چەم­پي­وناتىنىڭ «ا» توبىنا شىعا ال­مادى، نە وليمپيا ويىندارىنا جول­دامانى جەڭىپ الۋعا قاۋقارى جەت­پەدى.

ارينە بالعىن حوككەيشىلەر قاراپ بوي تۇزەيتىن شەبەر شەتەلدىك حوك­كەيشىلەر كەرەك. ولار ءتىپتى ءوز ويىن­شىلارى جەتىپ-ارتىلاتىن اسا مىقتى رەسەي كوماندالارىندا دا بار. ال قازاقستان جاعدايىنا كەلسەك، شەتەلدىك لەگيونەرلەردىڭ استانانىڭ «بارىس» كومانداسى­نا ءسىڭىرىپ كەلە جاتقان ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. سولاردىڭ كومەگىمەن
بي­ىل «بارىس» قحل-دىڭ «شىعىس» كونفەرەنتسياسىندا كوش باستاۋشى كوماندالار لەگىندە كەلەدى. ءبىر وكىنىشتىسى نۇرسۇلتان بەلگى­باەۆ، ماديار يبرايبەكوۆ، ءالي­حان اسەتوۆ سەكىلدى تالاپتى حوك­كە­ي­شى­لەر ازىرشە ۇلتتىق قۇ­را­­ما تۇگىلى، «بارىستىڭ» نەگىزگى قۇ­­رامىندا تۇراقتاپ قالا الماي وتىر.

ءبىز بارلىق كوماندالىق سپورت ءتۇ­رىن تۇگەندەپ شىعۋدى ماقسات ەت­كەن جوقپىز. ويتكەنى جوعارىدا اي­تىلعان ماسەلەلەر باسقا سپورت تۇر­لەرىنىڭ دە باسىندا بار ءارى ەگىز قوزىداي ۇقساس. تەك ءسوزىمىزدىڭ سو­ڭىنا قاراي كوماندالىق سپورت تۇر­لەرىنە جاتپايتىن، بىراق كەي­بىر جاعدايلاردا ۇجىمدىق كۇش-جىگەردى دە تالاپ ەتەتىن ەكى-ۇشەۋىنە قىسقاشا توقتالا كەتكەندى ءجون كور­دىك. سولاردىڭ ءبىرى – سپورتتىڭ پادي­شاسى سانالاتىن جەڭىل اتلەتيكا. مۇندا دا وزگە ۇلتتاردىڭ ۇل-قىزىنا عانا يەك ارتىپ وتىر­عا­نىمىزدى ايتپاسقا امالىمىز جوق. كەزىندە ع.قوسانوۆ، ءا.تۇياقوۆ سىن­دى اعالارىمىزدىڭ قازاقتىڭ «جە­ڭىل» سپورت تۇرىندە دە جەلدەي ەسىپ الار ۇلەسى بار ەكەنىن دالەل­دە­گەن­دەرىنە قاراماستان قازىرگى احۋال وسىلاي قالىپتاسىپ وتىر.

سوزىمىزگە ايعاق كەرەك بولسا اي­تايىق. ۇستىمىزدەگى جىلى جەڭىل اتلەتيكادان ءۇندىستاندا وتكەن ازيا چەمپيوناتىنا بارعان 31 قازاقستاندىق جەڭىل اتلەتشىنىڭ ۇشەۋى عانا قانداسىمىز بولدى. ەرلەردىڭ اراسىندا ءتىپتى بىردە-بىرەۋى بولعان جوق.

شاڭعى سپورتىنداعى جاعداي­ى­مىزبەن دە ماقتانا المايمىز. بۇل سپورت تۇرلەرىندە ازدى-كوپتى تا­بىس­­تارىمىز بولسا، ولاردىڭ ءبارى دە وزگە ۇلت وكىلدەرىنىڭ ەسىمىمەن باي­لانىستى جانە ولاردىڭ ارا­سىن­دا باسقا دا تالاپتى جاس­تار ءوسىپ كەلە جاتقانىن ايتۋعا ءتيىس­پىز. قازىر اسىرەسە بياتلونشى گ.ۆيش­نەۆسكايادان ءۇمىت كۇتىلەدى. سول سەكىلدى شاڭعىمەن جۇگىرۋشى ا.پول­تورانين وليمپيادادان ول­جا­لى ورالسا دەگەن يگى تىلەگىمىز بار. بۇل ورايدا ءتۇرلى جارىستاردا ەلى­مىزدىڭ نامىسىن ابىرويمەن قورعاپ جۇرگەن فريستايلشى يۋ.گالى­شەۆانىڭ ەسىمىن قۇرمەتپەن اتا­عانىمىز ءجون.

ەلىمىزدى جاھانعا جاريا ەتەدى دەپ ەرتەڭگە ۇمىتپەن قارايتىن سپورت تۇرلەرىنىڭ ءبىرى – ۇلكەن تەن­نيس. قازاقستان قۇراماسىنىڭ باس باپ­كەرى د.دوسقاراەۆتىڭ ايتۋى­نا قاراعاندا، بۇگىندە وتانى­مىز­دا وسى سپورت تۇرىنە دەگەن قى­زى­­­عۋشىلىق ۇلكەن، ياعني ونىمەن اينا­لىساتىن وسكىندەر سانى كوپ­تەپ ءوسىپ كەلەدى... ال ازىرشە ءتۇرلى جا­رىس­­تاردا ەلىمىزدىڭ اتىنان تۇ­گەل دەر­لىك رەسەيلىك تەننيسشىلەر شى­عىپ ءجۇر. بۇل جەردە «دەرلىك» دەپ وتىر­عانىمىزدىڭ ءمانى مىنادا: ۇل­كەن تەننيستىڭ الىپپەسىن العاش چەحيادا ۇيرەنگەن قانداسىمىز زارينا دياس قازىر الماتىدا تۇ­رادى جانە جارىستارعا قازاقستان اتىنان شىعىپ ءجۇر. قالعان تەننيسشى ۇل-قىزدارىمىزدىڭ ەرەسەكتەرى وسى سپورت تۇرىندەگى العاشقى قا­دا­م­­دارىن ەندى جاساپ جاتىر ءارى ازىر­شە ايتارلىقتاي تابىستارعا قول جەتكىزە قويعان جوق.

قورىتا ايتقاندا، سپورتتىڭ كو­مان­دالىق، سونداي-اق جوعارىدا از-كەم توقتالعان باسقا دا تۇرلەرىنەن وزا شاپقان قازاق ازىرشە كوزگە تۇ­سەر ەمەس. ءبىر قۋانتاتىنى، جىل وت­كەن سايىن ەل حالقىنىڭ ءال-اۋ­قاتى ارتىپ كەلەدى. قالا قازاق­تا­رىنىڭ سانى دا كوبەيدى. وسىعان ساي­كەس، سپورت سەكتسيالارىنا باراتىن بالالاردىڭ قاتارى قالىڭداي ءتۇس­تى. ال ساننان ساپا شىعاتىنى ەش كۇمان تۋعىزبايدى.

سامات مۇسا،
«ەگەمەن قازاقستان»

سوڭعى جاڭالىقتار

باسىلىم باسشىلارى - ەركىن قىدىر (1962)

باسىلىم باسشىلارى • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار