ءبىر نارسە انىق: قازاقستاندىقتار ءوز ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆقا سەنەدى, ونى قولدايدى جانە سوڭىنا ەرەدى. كوشباسشىمىزدىڭ بىرەگەي بولمىسى جونىندە كوپ جازىلدى جانە ايتىلدى. الايدا قازاقتىڭ دانالىق سوزىنە سۇيەنسەك «جاقسى تىلەكتىڭ شەگى بولمايدى». بولاشاقتا دا جاقسى لەبىزدەر مەن اق تىلەكتەر اعىنى ۇزىلمەك ەمەس, ويتكەنى ءبىزدىڭ پرەزيدەنت – ناعىز ءوز ەلىنىڭ پەرزەنتى.
جىل وتكەن سايىن مەملەكەت باسشىسىنىڭ الىپ تۇلعاسىنىڭ اۋقىمدىلىعى بىزگە ايقىنىراق سەزىلە تۇسۋدە. باسقاشا ايتقاندا, تاۋلار الىستاعان سايىن بيىك كورىنەدى.
ونىڭ سارا باسشىلىعىمەن حالىق قانشاما تاعدىرشەشتى جانە عالامات ىستەر اتقاردى. ءبارىن ساناپ شىعۋ مۇمكىن دە ەمەس. بىراق ويىمدى جۇيەلى جەتكىزۋ ءۇشىن سولاردىڭ ءوزىم ەڭ اۋقىمدىلارى دەپ بىلەتىن بىرنەشەۋىن اتاپ وتكىم كەلەدى.
جاڭا مەملەكەت ءۇشىن قاجەتتى بارلىق نەگىزدەر قالاندى, بۇل – ءبىرىنشى جاڭعىرۋ.
«قازاقستان-2030» ستراتەگياسى قابىلدانىپ, استانا سالىندى, ول – ەكىنشى جاڭعىرۋ.
بۇگىندە ەلىمىز ۇلت جوسپارىن ىسكە اسىرا وتىرىپ, ءۇشىنشى جاڭعىرۋدى باستاپ كەتتى.
مەنىڭ ويىمشا, كەز كەلگەن قازاقستاندىق بۇل ءتىزىمدى ءوز قالاۋىنشا تولىقتىرا الادى.
وتكەن جىلداردىڭ ەڭ باستى قورىتىندىسى – زامانمەن يىق تەڭەستىرە العا باسقان دەموكراتيالى جانە زايىرلى مەملەكەتتىڭ قۇرىلعانى. قازاقستان قازىرگى كەزدە بۇكىل الەمگە تانىمال, سىيلى, سونىڭ ناتيجەسىندە بىزبەن ارالاسقىسى كەلەتىندەر كوپ.
ءبىزدىڭ قوعام كەڭەستىڭ شەكپەنىنەن شىقتى. سوندىقتان كوپشىلىك سول كەزدەگى الەۋمەت اراسىندا كوزىنىڭ تىرىسىندە-اق بۇكىلحالىقتىق سيمۆولعا اينالعان جانە ەشقانداي باسى ارتىق ۇگىت پەن ناسيحاتقا زارۋلىك كورمەگەن ءبىر ادامنىڭ بولعانىن, ءسىرا, ۇمىتپاعان شىعار. بىزدە دە بۇگىن شامامەن سونداي جايت قالىپتاسىپ وتىر. كەڭەستەر ەلىندە ونداي ادام الەمدەگى تۇڭعىش عارىشكەر يۋري گاگارين ەدى. ال قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ەلدىڭ جالپىۇلتتىق سيمۆولى – تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆ.
ءبىزدىڭ پرەزيدەنتىمىز – زاماناۋي تۇلعا, بۇل قازاقستاندىقتاردىڭ بارىنە بەلگىلى. كەرەمەت زياتكەرلىگى مەن تەرەڭ ويىنىڭ ارقاسىندا ول ۇنەمى الدىمىزعا اسا اۋقىمدى ءارى ۋاقىتتان وزىپ تۇرعان مىندەتتەر قويا بىلەدى. ەڭ باستىسى ونىڭ شەشىمدەرى ءاردايىم جاھاندىق يننوۆاتسيالىق ۇردىستەرمەن ۇندەسىپ جاتادى. الەمدەگى ەڭ ۇزدىك اتاۋلىنى كورە وتىرىپ, كوشباسشىمىز ودان دا ىلگەرىلەپ, دامۋدىڭ جاھاندىق تەوريا مەن پراكتيكادا بۇعان دەيىن بولماعان جاڭا جولدارىن ۇسىنۋدان تانعان ەمەس.
بىرنەشە جىل بۇرىن كورنەكتى ۆەنەسۋەلا ەكونوميسى, دۇنيەجۇزىلىك بانكتىڭ بۇرىنعى اتقارۋشى ديرەكتورى مويزەس نايم الەمدىك اينالىمعا كوپتىك, جەدەلدىك جانە مەنتالدىلىك رەۆوليۋتسياسى ۇعىمىن ەنگىزدى.
بۇگىندە ادام بۇرىنعىدان ۇزاق ءومىر سۇرەدى. جۇرتتىڭ دەنساۋلىعى مىقتىراق بولۋعا اينالدى, باستى قاجەتتىلىكتەرى جالپى وتەۋلى. بۇل – كوپتىكتىڭ ءمانى.
جەدەلدىك جاھاندانۋدىڭ قارقىندى ۇدەرىستەرىنەن تۋىنداۋدا. ول كوشى-قوننىڭ, ۋربانيزاتسيانىڭ ۇلعايىپ, بايلانىس تاسىلدەرىنىڭ, اسىرەسە ينتەرنەتتىڭ دامۋىنان كورىنىپ وتىر.
ال ەندى قۇندىلىقتاردىڭ, ستاندارتتار مەن نورمالاردىڭ تۇبىرىمەن وزگەرۋىن بىلدىرەتىن مەنتالدىلىككە كەلەيىك. ول مەنشىك قۇقىعىنىڭ, ادىلەتتىلىكتىڭ جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اشىقتىعىنىڭ ماڭىزدىلىعىن ايشىقتايدى.
جالپى, بۇل رەۆوليۋتسيالاردىڭ نەگىزگى فاكتورلارى – ءوزىمىز ايتىپ وتكەن جاھاندانۋ, ۋربانيزاتسيا جانە وعان قوسا الەمدىك ەكونوميكادا جاڭا سالالاردىڭ پايدا بولۋى, سونداي-اق ۇلتارالىق قارىم-قاتىناس ءتىلى رەتىندە اعىلشىن ءتىلىنىڭ كەڭ تارالۋى.
ءبىزدىڭ پرەزيدەنت الەمدىك ساياسي-ەكونوميكالىق ديسكۋرستى كەرەمەت ءبىلىپ قانا قويماي, جاھاندىق پروگرەستىڭ داڭعىل جولدارىن دا الدىن الا كورە وتىرىپ, قازاقستاندى جاڭا بيىك بەلەستەرگە باتىل دا ءتيىمدى باستاپ كەلەدى.
قاشاندا ءبىزدىڭ الىس جانە تاياۋ كەلەشەككە ارنالعان ءوز جوسپارىمىز بار. ەڭ باستىسى, ءبىز اعىمداعى ناقتى جاعدايعا وراي ويلارىمىزعا وزگەرىس ەنگىزىپ وتىرامىز. ەلىمىز بۇگىندە «قازاقستان-2050» ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىرۋدا. باستى ماقساتقا جەتۋدىڭ – الەمدەگى وزىق 30 مەملەكەتتىڭ قاتارىنا قوسىلۋدىڭ ايقىن باعدارى دايىن, ول – ۇلت جوسپارى.
جان-جاقتى جاڭعىرۋدىڭ باستى باعىتى – ەكونوميكانىڭ بارلىعىن قامتيتىن دامۋى ەكەندىگى ءسوزسىز. ول شيكىزاتتىق باعىتتان بىرتىندەپ باس تارتۋ قاعيداتىن ۇستانۋعا نەگىزدەلەدى. بۇل رەتتە ناقتى ماقسات – باسەكەگە قابىلەتتى ادامي كاپيتالدى باسىمىراق دامىتۋ نەگىزىندەگى عىلىمي قامتىمدى ەكونوميكا قۇرۋ مىندەتى قويىلدى. نەگىزگى تريگگەر – تسيفرلى قازاقستاندى نىسانا ەتكەن ينكليۋزيۆتىك باعىت ارقىلى يننوۆاتسيالىق يندۋستريالاندىرۋدى جۇزەگە اسىرۋ.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنا (ەىدۇ) كىرۋ باعىتى جونىندەگى شەشىمى جوعارى دەڭگەيدەگى مەملەكەتتىك مەنەدجمەنتتىڭ تاماشا ۇلگىسى بولىپ تابىلادى.
قازىرگى ۋاقىتتا الەمدە ءارتۇرلى ينتەگراتسيالىق مەملەكەتارالىق بىرلەستىكتەر بار. الايدا سولاردىڭ ەڭ قۋاتتى ءارى نەگىزگىسى – ناق وسى ەىدۇ.
الدىمەن اتالعان اليانستىڭ تاريحى تۋرالى بىرەر ءسوز ايتا كەتەلىك. ول امەريكا مەن كانادانىڭ ەۋروپا ەلدەرىنە بەلگىلى مارشالل جوسپارى اياسىندا كورسەتەتىن كومەگىن ۇيلەستىرىپ كەلگەن ەۋروپا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ بازاسىندا 1961 جىلى قۇرىلدى.
ەىدۇ ميسسياسى ۇيىمنىڭ «Best policies for better life» («جاقسى ومىرگە ارنالعان ۇزدىك ساياسات») دەگەن ۇرانىندا كورسەتىلگەندەي, بۇكىل الەمدەگى ادامداردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ساياساتقا سەپتەسۋگە سايادى.
بۇگىندە ەىدۇ 35 ەلدىڭ, سونىڭ ىشىندە ەو مەملەكەتتەرىنىڭ كوپشىلىگىنىڭ باسىن بىرىكتىرىپ وتىر. الەمدىك ءىجو-ءنىڭ 60%-ى سولارعا تيەسىلى. ۇيىم قۇرىلىمىندا 250-دەي كوميتەت, جۇمىس جانە ساراپشى توپتار بار.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەىدۇ-مەن ىنتىماقتاستىعى ەۋرازيا باسەكەگە قابىلەتتىلىك باعدارلاماسىنا (ەبب) قوسىلۋ ارقىلى 2010 جىلى باستالدى. 2015 جىلى 2015-2016 جىلدارعا ارنالعان ىنتىماقتاستىقتىڭ ەلدىك باعدارلاماسىنا قول قويىلدى. قازىرگى تاڭدا ونىڭ 2017-2018 جىلدارعا ارنالعان ەكىنشى راۋندى ورىندالۋدا.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, كەڭەس ءۇشىنشى جاڭعىرۋ اياسىندا ەىدۇ-نىڭ ۇزدىك تاجىريبەسى مەن ۇسىنىمىن ەنگىزۋ ءۇشىن جول كارتاسىن بەكىتتى. ول 535 ۇسىنىمنان تۇرادى.
بۇگىندە قازاقستان ۇيىمنىڭ 34 جۇمىس ورگانىنا قاتىسادى. ءبىز مەملەكەتتىك باسقارۋ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ, تسيفرلى ەكونوميكا, يندۋستريا, يننوۆاتسيالار مەن كاسىپكەرلىك, عىلىمي جانە تەحنولوگيالىق ساياسات جونىندەگى كوميتەتتەر, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى جەلى كوميتەتى, ت.ب. ءتارىزدى قۇرىلىمداردا بارمىز.
قازاقستان ەكونوميكاسى 2017 جىلدىڭ باسىنان بەرى قالىپقا كەلۋ ءوسىمىنىڭ تراەكتورياسىنا ەندى. بۇعان ۇلت جوسپارى, وتباسىلىق جانە گەندەرلىك ساياساتتىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسى, قازاقستاننىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارىنىڭ جوباسى جانە ت.ب. مەملەكەتتىك باعدارلامالىق قۇجاتتاردا جۇزەگە اسىرىلعان ەىدۇ-نىڭ ستاندارتتارى مەن ۇسىنىمدارى ايتارلىقتاي ىقپال ەتتى.
رەسپۋبليكادا ەلدىك باعدارلامانى ىسكە اسىرۋعا ارنالعان ينستيتۋتسيونالدىق شەكتەر قالىپتاستىرىلعان. پرەمەر-مينيستر توراعالىق ەتەتىن, ەىدۇ-مەن ءوزارا ءىس-ارەكەت جونىندەگى ۇيلەستىرۋ كەڭەسى جۇمىس ىستەيدى. مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ەىدۇ حاتشىلىعىمەن جانە ونىڭ جۇمىس ورگاندارىمەن بىرلەسكەن جۇمىسىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن پاريجگە – قازاقستان ەلشىلىگىنە ارناۋلى وكىل جىبەرىلدى.
ەلدىك باعدارلاما اياسىنداعى جۇمىستىڭ ءبىرىنشى باعىتى – ۇلتتىق زاڭناما نورمالارىن ەىدۇ ستاندارتتارىمەن جانە قاعيداتتارىمەن سايكەستەندىرۋ. قازاقستان قازىردىڭ وزىندە ۇيىمنىڭ 14 قۇقىقتىق تەتىگىنە قوسىلدى. ونىڭ اراسىنان جاسىل ءوسىم تۋرالى دەكلاراتسيانى; حالىقارالىق ينۆەستيتسيالار مەن كوپ ۇلتتى كاسىپورىندار تۋرالى دەكلاراتسيانى; كەڭەستىڭ جۇمىسپەن قامتۋ, ءبىلىم بەرۋ جانە كاسىپكەرلىك سالاسىنداعى گەندەرلىك تەڭدىك ماسەلەلەرى جونىندەگى ۇسىنىمىن اتاپ وتۋگە بولادى.
ىنتىماقتاستىقتىڭ ەكىنشى باعىتى – ەىدۇ قۇرىلىمدارىنىڭ جۇمىسىنا قاتىسۋ. جۇمىس ورگاندارىنا قاتىسۋ اياسىن كەڭەيتۋ باعىتىمەن ماقساتتى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. ىنتىماقتاستىقتىڭ 3 جىلى ىشىندە پاريجگە 30 شاقتى دەلەگاتسيا جىبەرىلدى. وسىلايشا قازاقستان ۇيىمنىڭ جاڭا قۇقىقتىق بازاسىنىڭ ازىرلەنۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋعا بىرەگەي مۇمكىندىك الدىق. جاقىندا عانا, قازان ايىندا ءبىزدىڭ ەلگە ەىدۇ-نىڭ باس حاتشىسى انحەل گۋرريا كەلىپ كەتتى. ول قازاقستان باسشىلىعىنىڭ وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, ەبب اياسىنداعى باستى وقيعا – الماتىدا وتكەن «ەۋرازيا اپتالىعىنا» قاتىستى. مۇنداي اۋقىمدى ءىس-شارانىڭ وتكىزىلۋى ەلىمىزدە ىسكە اسىرىلىپ جاتقان وزىق رەفورمالارعا الەمدىك قوعامداستىقتىڭ نازارىن اۋدارۋعا سەپتىگىن تيگىزدى.
ءۇشىنشى باعىت – ەلدىك شولۋلار ۇيىمداستىرۋ, ولاردىڭ اياسىندا قازاقستانداعى رەفورمالارعا ەىدۇ ەلدەرى ستاندارتتارى مەن ۇزدىك تاجىريبەلەرىنە قاتىستى سالىستىرمالى تالداۋ جۇرگىزىلەدى. تالداۋ ناتيجەسىنە وراي ناقتى ۇسىنىمدار ازىرلەنەدى. 8 باسىمدىق بويىنشا بارلىعى 13 شولۋ ءوتتى.
ءبىرىنشى باسىمدىق – ەكونوميكالىق وسىمگە جاعداي جاساۋ جانە قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ورنىقتىلىعىن ارتتىرۋ. بۇل ءۇشىن قازاقستاننىڭ كەشەندى ەلدىك شولۋى جۇرگىزىلدى. ۇسىنىمدار ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ جاڭا مودەلىن ازىرلەۋ بارىسىندا پايدالانىلىپ, ەلدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ستراتەگيالىق دامۋ جوسپارى جوباسىندا ەسكەرىلدى.
ەكىنشى باسىمدىق – مەملەكەتتىك باسقارۋ جانە ينستيتۋتسيونالدىق رەفورمالار. اسىرەسە مەملەكەتتىك باسقارۋ قۇرىلىمىن جەتىلدىرۋدى كوزدەيتىن فۋنكتسيونالدى شولۋ جۇرگىزۋ وزەكتى جايتقا اينالدى. وسى ماقساتپەن «مەملەكەتتىك قىزمەت تۋرالى» جاڭا زاڭ قابىلداندى, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردى ىرىكتەۋدىڭ ءۇش ساتىلى جۇيەسى ەنگىزىلدى. قىزمەت كورسەتۋشىلەرمەن تىكەلەي بايلانىسسىز جۇزەگە اسىرىلاتىن مەملەكەتتىك قىزمەتتەر سانى ارتا تۇسۋدە. بۇگىنگى تاڭدا 47%-دان استام قىزمەت ونلاين رەجىمى ارقىلى, 24%-ى ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا كورسەتىلدى. سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى 2015-2025 جىلدارعا ارنالعان ستراتەگيا قابىلداندى.
ءۇشىنشى باسىمدىق – باسەكەگە قابىلەتتىلىك جانە بيزنەس-احۋال. قولايلى بيزنەس-احۋال قالىپتاستىرۋ مەن اكىمشىلىك كەدەرگىلەردى جويۋدىڭ ماڭىزى زور. جىل سوڭىنا دەيىن 15 كودەكس پەن 103 زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزەتىن بىرىڭعاي زاڭ قابىلداۋ كوزدەلۋدە. ەكونوميكاداعى مەملەكەت ۇلەسىن ءىجو-ءنىڭ 15%-ىنا دەيىن ازايتۋ ماقساتىمەن 2018 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن مەجەلەنگەن جەكەشەلەندىرۋدىڭ كەشەندى جوسپارى ىسكە اسىرىلۋدا. جەكەشەلەندىرۋ ۇدەرىسى اياسىندا 903 كاسىپورىندى وتكىزۋ جونىندە شەشىم قابىلداندى. Yellow Pages قاعيداتتارىن زاڭنامالىق تۇرعىدان بەكىتۋ مەملەكەت ءۇشىن ەكونوميكاداعى قىزمەت تۇرلەرىن 47%-عا (652-دەن 346-عا) دەيىن قىسقارتتى.
ءتورتىنشى باسىمدىق – وڭىرلەردى دامىتۋ. جەرگىلىكتى ءوزىن ءوزى باسقارۋدىڭ تاۋەلسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ مەن ولاردىڭ بيۋدجەتتەرىن ءتۇزۋ ءىسىن دەموكراتيالاندىرۋ – ەىدۇ-نىڭ نەگىزگى قاعيداتتارىنىڭ ءبىرى. بۇل قاعيداتتار جەرگىلىكتى باسقارۋدى جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى تاياۋداعى زاڭنامالىق وزگەرىستەرمەن تولىق بىرلەستىرە جۇيەلەندى. اتالعان ينستيتۋتتى قالىپتاستىرۋ باعىتىنداعى اۋقىمدى جۇمىس باستالىپ كەتتى. تۇرعىنداردىڭ ءرولىن نىعايتۋ ماقساتىمەن 97% دەڭگەيىندە ەلدى مەكەندەر اكىمدەرىنىڭ سايلانبالىلىعى ءادىسى ەنگىزىلدى. 2018 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ تۇرعىندارىنىڭ سانى 2 مىڭنان اساتىن وڭىرلەردە, ال 2020 جىلدان باستاپ بارلىق جەردە دەربەس بيۋدجەت ەنگىزىلەدى.
بەسىنشى باسىمدىق – دەنساۋلىق ساقتاۋ, جۇمىسپەن قامتۋ جانە الەۋمەتتىك ينتەگراتسيا. دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى بويىنشا شولۋ وتكىزىلدى. مىندەتتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋدى ەنگىزۋ باستالىپ كەتتى. ۇلتتىق سكرينينگ باعدارلاماسى جۇمىس ىستەپ جاتىر. 2016 جىلى ەرەسەكتەر مەن بالالارعا 11,1 ملن سكرينينگ-تەكسەرىس جاسالدى. ناتيجەلى جۇمىسپەن قامتۋدى جانە جاپپاي كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ باعدارلاماسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. وعان 400 مىڭنان استام ادام قاتىستى. ەلدە جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى سوڭعى جىلدارى 5% مولشەرىندە ساقتالىپ وتىر.
التىنشى باسىمدىق – ءبىلىم بەرۋ جانە بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ. وقۋ باعدارلامالارىن, ءبىلىم بەرۋ ستاندارتتارىن, سىني تۇرعىدان ويلاۋ قابىلەتىن جەتىلدىرۋگە, وزدىگىمەن اقپارات ىزدەۋ ماشىعىن قالىپتاستىرۋعا, IT-ءبىلىم جيناۋعا باعدارلاۋ جۇمىسى باستالدى. ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىن جانە بارلىق دەڭگەيدەگى ءبىلىم بەرۋ كونتەنتىن اۋقىمدى تۇردە تسيفرلاندىرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلۋدە. مەكتەپتەردى ينتەرنەتپەن قامتۋ 93%-عا جەتتى. ۇشتۇعىرلى ءتىل ساياساتى جانە اعىلشىن ءتىلىن جۇيەلى وقىتۋ ءادىسى ەنگىزىلىپ جاتىر. قازاق ءالىپبيىن لاتىن قارپىنە كەزەڭ-كەزەڭمەن كوشىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. يۋنەسكو-نىڭ ء«بىلىم بەرۋدى دامىتۋ يندەكسى» بويىنشا قازاقستان 10 جىل بويى الەمدەگى 100-دەن اسا مەملەكەتتىڭ اراسىنان ۇزدىك سەگىز ەلدىڭ قاتارىندا كەلەدى.
جەتىنشى باسىمدىق – قورشاعان ورتا. ءبىزدىڭ ەلىمىز بالامالى جانە جاڭارتىلاتىن ەلەكتر ەنەرگياسىن پايدالانۋدىڭ ۇلەسىن 2050 جىلعا قاراي 50% دەڭگەيىنە جەتكىزۋگە باعىتتالعان «جاسىل» ەكونوميكا تۇجىرىمداماسىن قابىلدادى. سونىمەن قاتار قازاقستان پاريج كەلىسىمىن راتيفيكاتسيالادى, اۋاعا تارايتىن پارنيكتىك گاز مولشەرىن 1990 جىلعى دەڭگەيدەن 2030 جىلعا قاراي 15%-عا ازايتۋ جونىندە مىندەتتەمە قابىلداندى. رەسپۋبليكا 2016 جىلعا قاراي ەىدۇ-نىڭ «جاسىل ءوسىم» جونىندەگى دەكلاراتسياسىنا قوسىلدى جانە «ارەكەتتەردىڭ جاسىل پلاتفورماسىن» ىسكە قوستى.
سەگىزىنشى باسىمدىق – ستاتيستيكا. ۇلتتىق ستاتيستيكا جۇيەسىن نىعايتۋ ماقساتىمەن قازاقستان وتاندىق ستاتيستيكا ستاندارتتارىن ەىدۇ ستاندارتتارىمەن سايكەستەندىرۋ جۇمىسىن جالعاستىرۋدا. «ۇلتتىق ەسەپشوتتار جۇيەسىن ەنگىزۋ», «ەكونوميكالىق-ەكولوگيالىق ەسەپكە الۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ» جانە «جاسىل ءوسىم» مەن ورنىقتى دامۋ جونىندەگى ينديكاتورلاردى ەنگىزۋ» جوبالارى بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە.
قىسقاشا ايتقاندا, قازاقستان الەمدەگى دامىعان ەلدەردىڭ ەڭ قۋاتتى حالىقارالىق ەكونوميكالىق ۇيىمىنا ەنۋ جولىندا, مىنە, وسىنداي اۋقىمدى جۇمىس اتقارۋدا. ەىدۇ-عا قوسىلۋ – كۇردەلى ۇدەرىس, وڭتۇستىك كورەيانىڭ تاجىريبەسىنىڭ كورسەتۋىنشە, ول 10-نان 20 جىلعا دەيىن ۋاقىت الۋى مۇمكىن. الايدا ءبىر نارسە انىق: الەمنىڭ الدىڭعى قاتارلى مەملەكەتىنىڭ بىرىنە اينالۋ ءۇشىن ۇيىمنىڭ ەكونوميكادان باستاپ الەۋمەتتىك-مادەني ولشەمدەرگە دەيىن ستاندارتتارى مەن پراكتيكاسىنا ساي بولۋى كەرەك.
بۇگىندە ەلدىڭ ەىدۇ-عا كىرۋى جونىندەگى شەشىمىنىڭ ابدەن دۇرىستىعى كۇمانسىز. كەيدە ەڭ قيىن ءىستىڭ, تۇپتەپ كەلگەندە, مۇلدە وڭاي بولىپ شىعاتىنى ءمالىم. الايدا ايداي انىق وسى اقيقاتتىڭ سىرتىندا ويلاۋ جۇيەسىنىڭ كەڭ اۋقىمى مەن تەرەڭدىگى تۇر. ءبىزدىڭ پرەزيدەنت تەك كۇن ءتارتىبىن ءتۇزىپ جانە شەشىم قابىلداپ قانا قويمايدى, ول, ەڭ باستىسى, العا قويىلعان ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ جولدارىن دا ايقىنداپ بەرەدى.
«قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – جوعارى مەملەكەتتىك پيلوتاجدىڭ ناق سونداي جارقىن مىسالى. باستى مىندەتتى شەشۋ ءۇشىن ەلباسى ەىدۇ ەلدەرىنىڭ ستاندارتتارى مەن تاجىريبەسىنە سايكەس ازىرلەنگەن ۇلت جوسپارىن قابىلداپ وتىر. بۇدان الەمدەگى دامىعان مەملەكەتتەر توبىنا قوسىلۋ – ەىدۇ مۇشەسى بولۋ دەگەن اكسيومالىق فورمۋلا كەلىپ شىعادى. بۇل شەشىم – تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ قۋاتتى زياتكەرلىك پاراسات-پايىمىنىڭ ايشىقتى ايعاعىنىڭ ءبىرى.
كەزىندە نوبەل سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, اۆستريالىق الەۋمەتشى-ويشىل ەلياس كانەتتي اينالىمعا جالپىلىق سيمۆولدار تەورياسىن ەنگىزگەن ەدى. اتالعان كونتسەپت بويىنشا, كەز كەلگەن ۇلتتىڭ ءوزىنىڭ جالپىلىق سيمۆولى بار. ول سول ەلگە ءتان سيپاتتاردى بويىنا جيناقتايدى.
ماسەلەن, انگليا. اعىلشىندار ءۇشىن تەڭىزدىڭ قانداي ورنى بار ەكەنىن ءبارى بىلەدى. تەڭىزدى باعىندىرۋ ارقىلى بريتانيا ءبىر كەزدە الەمنىڭ ەڭ قۋاتتى يمپەرياسىنا اينالدى. ولارعا تەڭىزدەن اسقان نارسە جوق. ال تەڭىز قويناۋى ۇنەمى قاۋىپ-قاتەرگە تولى بولعاندىقتان, تۇماندى البيون تۇرعىندارى ومىردە قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىق ىزدەۋمەن كەلەدى.
ەۋروپانىڭ تاعى ءبىر نەگىزگى ەلى گەرمانياعا قاتىستى الساق, ولاردىڭ جالپىلىق سيمۆولى – اسكەر. بۇل رەتتە اسكەر نەمىستەرگە ءاردايىم ساپ تۇزەي جىلجىپ كەلە جاتقان ورمان سياقتى كورىنەتىندەي. گەرماندىقتار – ورمان تۇرعىندارى, سوندىقتان ولاردىڭ مىنەز-قۇلقىنان دالدىك, مۇقياتتىلىق جانە تارتىپتىلىك ايقىن اڭعارىلىپ تۇرادى.
كارى قۇرلىقتاعى ۇلتتارعا قاتىستى تالداۋ جۇرگىزگەندە, ءسىرا, فرانتسۋزداردى نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايتىن شىعار. ولاردىڭ جالپىلىق سيمۆولى – بوستاندىق, تەڭدىك جانە باۋىرلاستىق. جىل سايىن اتاپ وتىلەتىن باستيليانى باسىپ العان كۇن ەركىن ويلى جانە بىربەتكەي فرانتسۋزداردىڭ مىنەز-قۇلقىنا بەدەرلى بەلگى-تاڭباسىن قالدىرعان.
كۇنى كەشەگە دەيىن قازاقستاننىڭ مۇنداي جالپىلىق سيمۆولى بولعان جوق. ەلباسى 2015 جىلعى 11 قىركۇيەكتە قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىلدىعىنا ارنالعان سالتاناتتى جيىندا: ء«بىزدىڭ قاسيەتتى جەرىمىزدى ەجەلدەن ۇلى دالا, ال بىزدەردى – ۇلى دالا ۇرپاعى دەپ اتادى. ءبىز ءوز تاريحىمىزدىڭ جاڭا شامشىراعىن جاقتىق! سوندىقتان بۇگىندە جانە ءار كەزدە دە ءبىزدىڭ قازاقستان – ۇلى دالا ەلى! ول – تۇلەگەن ۇلى دالا ەلى», دەدى.
وسىناۋ دانالىق ويدان ءبىزدىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتتىڭ جاھاندىق دەڭگەيدەگى مەملەكەت قايراتكەرى, ساياسي جانە رۋحاني كوشباسشى رەتىندەگى اسا زور زياتكەرلىك الەۋەتى تاعى دا انىق اڭدالدى. نۇرسۇلتان نازارباەۆ زاماناۋي جاڭا مەملەكەتتىڭ – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ نەگىزىن سالۋشى عانا ەمەس. ول الەمدىك ينكليۋزيۆتى تەزاۋرۋس قاتارىنا – تۇتاس تىلدىك قورعا ايشىقتى, انىق ەستىلەتىن جانە ءمانى تەرەڭ كونتسەپت-اتاۋلاردى قوستى, ولار: استانا, بايتەرەك, ۇلى دالا ەلى. تۇڭعىش پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ كيەلى سيمۆولىنا اينالدى.
بۇگىندە ەلىمىز الداعى مەرەكەنى جاڭا جەتىستىكتەرمەن قارسى العالى وتىر. ەكونوميكا ءوسىمى 10 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 4% بولدى. اۋىل ەڭبەككەرلەرى 22 ملن توننادان استام استىق جينادى. استانا ەكسپو-2017 جاھاندىق جوباسى ءساتتى جۇزەگە اسىرىلدى. قازاقستان بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى ەمەس مۇشەسى رەتىندەگى جاۋاپتى مىندەتىن باتىل اتقارۋدا.
ەل الدىندا جاڭا بەلەستەر, جاڭا كوكجيەكتەر, جاڭا جەڭىستەر كۇتىپ تۇر. ءبىز جان اياماي ەڭبەك ەتىپ كەلەمىز, سوندىقتان تابىس تا بار, كوتەرىڭكى كوڭىل كۇي دە بار.
كەلە جاتقان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى كۇنىمەن, قۇرمەتتى وتانداستار, بارشاڭىزعا جاڭا جەتىستىكتەر جانە باقۋاتتى ءومىر مەن باق-بەرەكە تىلەيمىن.
گۇلشارا ابدىقالىقوۆا,
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك حاتشىسى
