وندا سەناتور ەلىمىزدەگى 168 اۋداننىڭ 79-ى شەكارا ماڭىندا ورنالاسقانىن جانە بۇلاردا قونىستانعان حالىقتىڭ ۇلەسى بارلىق رەسپۋبليكا حالقىنىڭ 31 پايىزى ەكەنىن اتاپ ءوتىپ, ونداعى جۇمىسسىزدىق پەن تۇرمىستىق احۋال وسى اۋماقتارداعى ءبىرشاما ەلدى مەكەندەردىڭ بوس قالۋىنا سوقتىرىپ وتىرعانىن, مۇنىڭ ءوزى ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە نۇقسان كەلتىرەتىنىن اتاعان.
وسى ماسەلەلەردى ايتا كەلىپ, پرەمەر-مينيستر باقىتجان ساعىنتاەۆتىڭ اتىنا جولداعان ساۋالىندا ول: «قالىپتاسقان جاعدايدى وزگەرتۋ ءۇشىن «شەكارا ماڭى اۋداندارى مارتەبەسىن» زاڭناما تۇرىندە بەكىتىپ, شەكارامەن شەكتەس اۋدانداردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرەتىن ساناتتىق گراداتسيالارعا نەگىزدەلگەن كەشەندى باعدارلاما جاسالۋى كەرەكتىگىن» جەتكىزگەن.
ۇسىنىستا بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسى 25 پايىزدان 75 پايىزعا دەيىن, بالا تۋعاندا بەرىلەتىن ءبىر رەتتىك الەۋمەتتىك كومەك 1 ملن تەڭگەگە دەيىن جانە ت.ب. جەڭىلدىكتەر تۇرلەرىنىڭ ارتۋى كەرەكتىگى اتاپ كورسەتىلگەن ەكەن. سونداي-اق سەناتور تەمىر جول قاتىناسى دامىماعان شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ قاتونقاراعاي, كۇرشىم, ءۇرجار, تارباعاتاي, زايسان, الماتى وبلىسىنىڭ رايىمبەك اۋداندارىنىڭ تۇرعىندارى قىس ايلارىندا اۆتوموبيل جولدارى جابىلىپ قالاتىندىقتان ۇكىمەتتىڭ قولداۋىنا ءزارۋ بولاتىنىن ايتقان.
وسى ساۋالعا جۋىردا پرەمەر-مينيستر ب.ساعىنتاەۆتىڭ اتىنان جاۋاپ كەلدى. وندا بىلاي دەلىنگەن: «قازىرگى ۋاقىتتا شەكارا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردى دامىتۋ جونىندەگى شارالار «وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى» (2014 ج) شەڭبەرىندە, ونىڭ ىشىندە شەكارا ماڭىنداعى اۋماقتاردىڭ ينفراقۇرىلىمى مەن ەكونوميكاسىن دامىتۋ جانە جايلاستىرۋ, اكىمشىلىك ماڭىزدىلىعىن ارتتىرۋ جانە پەرسپەكتيۆالى ەلدى مەكەندەردى ايقىنداۋ بولىگىندە كوزدەلگەن.
باعدارلاماعا سايكەس شەكارا ماڭىنداعى اۋماقتارعا مەملەكەتتىك شەكارادان 50 شاقىرىمعا دەيىنگى اراقاشىقتىقتا ورنالاسقان اكىمشىلىك-اۋماقتىق قۇرىلىمداردىڭ جانە ەلدى مەكەندەردىڭ اۋماقتارى جاتادى. تۇتاستاي العاندا وندا 1,6 ملن ادام تۇراتىن 1284 اۋىل بار. شەكارا ماڭىنداعى اۋىلداردىڭ 59%-ى ورتالىقتاندىرىلعان اۋىزسۋمەن جابدىقتالعان, 72%-ى اۋدان ورتالىعىنا دەيىن قاتتى جامىلعىسى بار جولدارمەن, 30%-ى تابيعي گازبەن قامتىلعان, بارلىق اۋىلدار ەلەكترمەن جانە تەلەفونمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ شەكارا ماڭىنداعى اۋدانداردى دامىتۋ جونىندەگى 2014-2020 جىلدارعا ارنالعان شارالار كەشەنى 1485 ءىس-شارانى ىسكە اسىرۋدى كوزدەگەن. قارجىلاندىرۋدىڭ بارلىق كوزدەرىنەن 124 ملرد تەڭگە بولىنگەن. ولار شەكارا ماڭىنداعى اۋدانداردىڭ ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋ بويىنشا – 319, الەۋمەتتىك جانە ينجەنەرلىك بويىنشا – 894, كولىك-لوگيستيكالىق بويىنشا – 171, تۋريستىك ينفراقۇرىلىمدار بويىنشا – 35, مەملەكەتتىك شەكارادان ءوتۋ ورىندارىن جايلاستىرۋ بويىنشا – 13 ءىس-شارالاردى قامتۋعا مۇمكىندىك بەردى.
شەكارا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردى دامىتۋ بويىنشا قوسىمشا شارالاردى ازىرلەۋ ءۇشىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارىنىڭ باسشىلىعىمەن ۇكىمەت جانىنان جۇمىس توبى قۇرىلدى. ونىڭ جۇمىسىنىڭ ناتيجەلەرى بويىنشا شەكارا ماڭىنداعى اۋماقتاردى دامىتۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارى ازىرلەندى. وندا الماتى وبلىسىنىڭ رايىمبەك اۋدانىن قالپىنا كەلتىرۋ, حالىقتى ەرىكتى تۇردە شەكارا ماڭىنداعى اۋماقتارعا كوشۋگە ىنتالاندىرۋ, بايلانىس قىزمەتتەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ, تۋريستىك قىزمەتتەردى, كاسىپكەرلىكتى, الەۋمەتتىك جانە ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىمدى, شاعىن اۆياتسيانى جانە شەكارادان وتكىزۋ پۋنكتتەرىن دامىتۋ بويىنشا شارالاردى ىسكە اسىرۋ كوزدەلگەن.
بۇدان باسقا, ءىس-شارالار جوسپارىنا شەكارا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردەگى ەڭ ماڭىزدى 49 ينفراقۇرىلىمدىق جوبانى ىسكە اسىرۋ ەنگىزىلگەن, بۇل جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا 285,5 ملرد تەڭگە جۇمساۋ جوسپارلانۋدا. جالپى, «وڭىرلەردى دامىتۋدىڭ 2020 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسىندا جانە قابىلدانعان ءىس-شارالار جوسپارلارىندا بەكىتىلگەن شارالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋى شەكارا ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەر حالقىنىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى جانە ولاردىڭ قارقىندى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا ءوز ۇلەسىن قوسادى دەپ پايىمدايمىز.
سونىمەن بىرگە ادام ءومىرىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان جاڭا باستامالار ەنگىزىلۋدە. ماسەلەن, 2017 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ بالا تۋىنا بايلانىستى بەرىلەتىن ءبىر جولعى جاردەماقىنىڭ كولەمى 20%-عا ءوستى. 2018 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ الەۋمەتتىك شارت جاساۋ جۇيەسىنە نەگىزدەلگەن اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەكتىڭ جاڭا فورماتى ەنگىزىلەدى».
ال سەناتوردىڭ وسى وڭىرلەرگە «شەكارا ماڭى اۋداندارىنىڭ تۇرعىنى» ارنايى مارتەبەسىن بەرىپ, ولاردى ايرىقشا ىنتالاندىرۋ, بيۋدجەت قىزمەتكەرلەرىنىڭ جالاقىسىن 25-تەن 75%-عا, بالا تۋعاندا بەرىلەتىن ءبىر رەتتىك جورگەكپۇلدى 1 ملن تەڭگەگە دەيىن ارتتىرۋ جانە ت.ب. ناقتى ۇسىنىستارى ەسكەرۋسىز قالىپ, جالپى بەرىلەتىن جەڭىلدىكتەردى سانامالاپ شىعۋمەن ءتامام بولىپتى. مۇنداي «ىنتالاندىرۋمەن» حالىقتى شەكارا اۋماعىندا ۇستاپ قالۋدىڭ قيىن ەكەنى كورىنىپ تۇر.
دايىنداعان
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
