مەديتسينا • 17 قاراشا, 2017

اداسقاننىڭ ايىبى جوق...

852 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

تەرىس ءدىني اعىمداردىڭ ءالى دە بولسا وڭى مەن سولىن ايىرا قويماعان جەتكىنشەك ۇرپاق وكىلدەرىنە تيگىزەتىن زارداپتارى از ەمەس. ونىڭ جەتەگىندە كەتكەندەردىڭ كوپ كەشىكپەي-اق قارا نيەتتىلەردىڭ قول شوقپارىنا اينالىپ شىعا كەلەتىن ساتتەرى دە كەزدەسىپ تۇرادى. 

اداسقاننىڭ ايىبى جوق...

بۇگىنگى كۇنى وندايلاردىڭ بەتىن بەرى قاراتۋدىڭ سان الۋان ادىستەرى مەن تاسىلدەرى قولدانىلىپ ءجۇر. بۇل رەتتە تەولوگ-مامانداردىڭ دا تىندىرىپ جۇرگەن ىستەرىن جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ءبىز تاياۋدا و باستا تەرىس ءدىني ەكسترەميستىك جولعا ءتۇسىپ, الايدا كەيىن ءوزىنىڭ اداسقانىن ءتۇسىنىپ, ءداستۇرلى يسلام دىنىنە بەت بۇرعان س ۇلىكتەي جىگىتپەن كەزدەسىپ قالعان بولاتىنبىز. 

– قاتەلەسپەسەم, ءىى كۋرستا وقىپ جۇرگەن كەزىم ەدى. وسى تۇستا دىن­گە دەگەن قىزىعۋشىلىعىم ويانىپ, ءوز بەتىمشە يسلام جايلى ۋا­عىزداردى تىڭداۋعا اۋەستىگىم اۋا بەردى. كەيىن قالاداعى «نۇر­داۋلەت» مەشىتىنە تاياۋ دۇڭ­گىرشەكتەردىڭ بىرىنەن «ناماز وقىپ ۇيرەنەيىك!» دەگەن كىتاپشا سا­تىپ الىپ, وندا ايتىلعان تا­لاپ­تاردى بۇلجىتپاي ورىنداي باستادىم. اۋەل باستا وسى كىتاپ­تان كوڭىلگە تۇيگەنىم بويىنشا ناماز وقىپ ءجۇردىم. بىراق كەي­ىن بىرەر نامازحان باۋىرلارىم بۇ­لاي وقۋ دۇرىس ەمەس دەدى. ءسويت­تى دە, وزدەرىنىڭ وقىلۋ ءتار­تىبىن ۇيرەتتى. سولاردىڭ اي­تۋى بويىنشا, نامازدى قاي­تا-قايتا قول كوتەرىپ وقۋعا ادەت­تەن­دىم. ءاميندى داۋىستاپ ايتا­تىن بولدىم. ساقال قويىپ, بالاق­تى قىسقارتتىم. ايەلىم دە ارنايى نيقاب كيمەسە دە, ورامالىنىڭ شەتىمەن بەتىن جاۋىپ, بۇركەنىپ ءجۇردى. قازىر وي­­لاپ وتىرسام, باستاپقىدا بىز­دەر­دە سىرتقى كەلبەتكە دەگەن ەلىك­تەۋشىلىك باسىم بولعان سي­ياق-
­تى. سولار نە جاساسا, سونى قاي­تالادىق. ءدىننىڭ دۇرىسى وسى دەپ ويلادىق. ءبىر جاعىنان, يسلامدى ەندى تاني باستاعانىڭدا كەز كەلگەن اقپاراتتى تەز قابىل­داۋ­عا بەيىم تۇراسىڭ عوي. ءارى ول كەزدە ءدىني ساۋاتىمىزدىڭ دەڭگەيى دە وتە تومەن ەدى.

راس, ءبىلىم الۋىمىزعا ەشقان­داي كەدەرگى بولعان جوق. باسىندا ءدى­ني كىتاپتاردى ساتىپ الىپ ون­داعى نەكە, يسلامداعى وتباسى جا­نە ساحابالاردىڭ ءومىرى جايلى تا­راۋ­لاردى وقيتىنمىن.  بىراق مەشىتتەگى يمامداردان ارنايى ساباق العان ەمەسپىن. مۇمكىن وعان بۇعان دەيىنگى ورتام اسەر ەتكەن شىعار. سەبەبى ولار يمامداردى تىڭداماڭدار دەپ ۇنەمى ايتىپ وتىرۋشى ەدى. 

الگى ءوزىڭىز ايتقان ورتانىڭ بۇرىس جولدا ەكەندىگىنە قالاي كوز جەتكىزدىڭىز دەپ ساۋال قويدىق ءبىز وعان ءدال وسى ارادا. 

– بىلتىر كۇزدە اقتوبەگە ءبى­راز تەولوگ ماماندار كەلىپ, جا­ما­عات اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇ­مىس­تارىن جۇرگىزدى. سوندا باۋىرجان ءالي ۇلى ەسىمدى ۇستاز مەنىمەن جەكە سويلەستى. نامازدى قالاي وقيسىڭ, دارەتتى قالاي الاسىڭ دەپ سۇرادى. ءبارىن جاسىرماي ايتتىم, قارسىلىق تانىتقان جوقپىن. كەيىن ول ءمازھاب ۇستانۋ كەرەكتىگىن ايتتى. ماعان بۇرىن ناماز ۇيرەتكەن جىگىتتەر اداسىپ ءجۇر دەدى. ولاردىڭ تەك نامازدا ەمەس, اللانى تانۋدا دا قا­تە­لىك­تەرى بار ەكەن. اللانى ادام­عا ۇقساتادى. وعان اعزا, مەكەن بە­رەدى دەگەندەي. شى­نى كەرەك, بۇل ماسەلەدە مەنىڭ ءبى­لى­مىم از. وسى ۋاقىتقا دەي­ىن ول تۋرالى ەش­­كىممەن تارتى­سىپ تا كور­مەپ­پىن. ال باۋىر­جان دە­گەن ۇستاز ماعان وسى­نىڭ ءبا­رىن ءتۇ­سىندىردى. اللا ەش­بىر جا­را­تى­لىس­قا ۇقسا­ما­ي­­تىن­دى­عىن, وعان اع­زا بەرۋ دۇ­­رىس ەمەس­تىگىن ايت­تى. ال­دا­عى ۋا­قىتتا ساۋ­ال تۋىن­دا­عان جاع­داي­دا حابار­لاس, دەپ ءوز تەلەفون ءنومىرىن قال­دىر­دى.

وسى كەزدەسۋدەن كەيىن كوپ ويلاندىم. ونسىز دا سوڭعى كەزدە نامازحان تانىستارىمنىڭ كەي­بىر ىستەرى ماعان ەرسىلەۋ بولىپ كو­­رى­نەتىن. سۋننامەن جۇرەمىز دەي­دى, بىراق ەكى ءسوزىنىڭ ءبىرى بى­لا­پىت-بوعاۋىز. كەيبىرەۋى اناشا شەگەدى دەپ تە ەستيتىنمىن. قا­رىز السا, قايتارمايدى. كوز­دە­رىن­دە تۇك مەيىرىم جوق, ادامعا وپ-وڭاي جالا جابا سالادى. ەس­تۋىمشە, اقتوبە, الماتى قا­لا­لا­رىنداعى تەررورلىق ءىس-ارە­كەت­تەردى ۇيىمداستىرعاندار وسى­لاردىڭ ۋاعىزىن تىڭداعان ەكەن. شىنى كەرەك, وسىدان كەيىن ولاردان جيرەنىپ كەتتىم. ىستەرى مۇسىلمانشىلىققا مۇلدەم جات كورىندى. سۋننامەن جۇرەمىز دەگەندەرى بوس ءسوز ەكەنىنە ابدەن كوزىم جەتتى.

قازىرگى تاڭدا دا تەولوگپەن بايلانىسىمدى ۇزگەن جوقپىن. ونىڭ ۇستىنە قازىر وزىمە كەرەك اق­پاراتتى مەشىت يمامدارىنان سۇراپ-ءبىلىپ ءجۇرمىن. جۋىردا قازاقستان مۇسىلماندارى ءدى­ني باسقارماسىنىڭ  وكىل يما­مى تولەبي وسپاننىڭ قابىل­داۋ­­ىندا بولدىم. ەكەۋمىز ءبىر­شا­ما اڭگىمەلەستىك. سول كەزدە كو­كەيى­مدە جۇرگەن كوپتەگەن ساۋال­دار­دىڭ جاۋابىن تاپقانداي كۇي كەش­تىم.  «براتتار» ايتقانداي, يمام­دار جامان ادام ەمەس ەكەن. كەرىسىنشە, ول كىسىدەن جا­نا­شىرلىق پەن دوستىق ءىلتيپاتتى كور­دىم. ءوڭىردىڭ باس يمامى مە­نى ءدىني ساۋاتىمنىڭ دەڭگەيىن كو­تەرۋگە شاقىردى. قازىرگى تاڭ­دا «نۇر عاسىر» مەشىتىندەگى ءدىن­ي­ ساۋ­ات اشۋ كۋرسىنا بارىپ, ۇس­تاز­­داردان ساباق الىپ ءجۇرمىن. نەگىزى قالادا تۇرمايمىن. جەكە كولىگىم بولعاندىقتان, اۋىلدان قاتىنايمىن. ويتكەنى ءدى­ني ءبى­لىمنىڭ قاجەتتىلىگى مەن ما­ڭىز­دىلىعىن ءتۇسىندىم. 

ۇيدە ءتورت اعايىندىمىز. انام مەن جۇبايىم عانا ناماز وقي­دى. ەكەۋى دە ءمازھابتى ۇس­تا­نىپ ءجۇر. ايەلىم قازىر بۇ­رىن­عى­داي بەتىن بۇركەمەيدى.
قازىر ءداستۇرلى دىنىمىزگە جا­ڭا­دان بەت بۇرىپ جۇرگەن جاس­تار­عا ءتيىپ-قاشپاي, جۇيەلى تۇر­دە ءبىلىم الۋ كەرەك دەگىم كە­لەدى. مەشىت يمامدارى مەن تەو­­-
ل­وگتاردىڭ ايتقاندارىنا كو­ڭىل قويعاننىڭ ەشقانداي ارتىق­شى­­لىعى جوق دەگەن تۇيىنگە تا­بان تىرەگىم كەلەدى. ەلىمىزدە ءدىن, ار-وجدان بوستاندىعىنا اتا زاڭىمىز بويىنشا تولىق رۇق­سات پەن ەركىندىك بەرىلگەن. ءارى ەش­كىم دە ناماز وقىما, ءدىندى ۇس­تاما دەمەيدى, سونىڭ قادىر-قا­سي­ەتىن تۇسىنە ءبىلۋىمىز كەرەك دەپ اياق­تادى ول ءوز اڭگىمەسىن.

«اداسقاننىڭ ايىبى جوق, قاي­تىپ ءۇيىرىن تاپقان سوڭ» دەگەن حالىقتىق قاعيدا وسىندايدا ايتىلسا كەرەك. سوندىقتان ءوزى­نىڭ قاتەلەسكەنىن ءتۇسىنىپ, ونى وزگەلەردىڭ قايتالاماۋىن وتى­ن­گەن ورىمدەي جىگىتتىڭ باسى­نان كەشكەن شىرعالاڭ جايتتار وز­گەلەرگە دە وي سالسىن دە­گەن ني­ەتپەن ونى گازەت وقىر­مان­دا­رىنىڭ نازارىنا ۇسى­ن­عاندى ءجون كوردىك.

تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»

اقتوبە

سوڭعى جاڭالىقتار