مىنا دۇنيە ديدارىندا كەيدە ەسكە الىپ, ساعىنىشپەن ويعا ورالاتىن ساتتەر بولادى. اياگوز دەگەندە ءتۇرلى وقيعالار ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى. اۋدان ورتالىعىندا تۇرىپ, قيانداعى تاڭسىققا باراتىنىمىزدى ەستىگەندە داستارقان باسىندا ءۇنسىز وتىرعان ساكەن اقساقال دا «نەمەن باراسىڭدار؟» – دەپ ورنىنان قوزعالاقتاپ قويدى.
الىس جولدان كەلىپ, تاعى دا ىلگەرى قوزعالاتىنىمىزدى ەستىگەندە ويعا شومىپ تۇرعان بىزگە اقساقالدىڭ مىنا ساۋالى دەم بەرگەندەي بولدى.
بۇل كەسەنەنى كەزىندە 1858 جىلى ن.ابراموۆ, 1898 جىلى ن.پانتۋسوۆ زەردەلەگەن, ال 1952 جىلى ورتالىق قازاقستان ارحەولوگيالىق ەكسپەديتسياسى زەرتتەدى. ونى الكەي مارعۇلان باسقارعان بولاتىن. شامامەن ءحVى-ءحVىىى عاسىردا قالانعان بۇل شوشاق كۇمبەزدى, قالاق تاستان قالانعان تابان اۋدانى 6-دا 6 مەترلىك كولەممەن قالانعان. ەسكەرتكىش بيىكتەگەن سايىن سۇيىرلەنە بەرەدى, جالپى بيىكتىگى 12 مەترگە جەتەدى. قۇرىلىس ۇلگىسى دىڭعا ۇقساس بولعاندىقتان, قازاق جەرىنە يسلام ءدىنى تاراماي تۇرىپ سالىنعان دەگەن جورامال ايتىلادى. جول بويى ۇساق شاڭداق جولدا ارتىمىزدان ءبىر ەلى قالماعان قويۋ قارا شاڭدى كوتەرىپ كەلە جاتقان اق «نيۆانىڭ» الدىڭعى ورىندىعىنا جامباستاي جاتقان ساكەن سابىربەك ۇلى ەڭبەك دەمالىسىنا دەيىن وسى ايقىز دالاسىن كەزىپ, ۇزاق جىل مەحانيزاتور بولعانىن ايتىپ, سامبىرلاي سويلەپ كەلەدى. جازىق دالانىڭ كەرەمەت قاسيەتى دە شىعار, ءارى-بەرى اينالعان كولىك قالاي جۇرسە دە ماحاببات مۇناراسىنداي كۇمبەز كەرەمەت قالپى كوز الدىمىزدا بىردە زورايىپ, بىردە ەڭسەلەپ مىڭ قۇبىلادى.
جول قىسقارسىن دەدى مە, ساكەن اقساقال كەسەنە جايىندا بىلەتىنىن اعىل-تەگىل اڭگىمەگە قوستى. – جارىقتىق بۇل ەسكەرتكىش قاي عاسىردا تۇرعىزىلعانى جايىندا تۇجىرىمدى ەشتەڭە ايتىلمايدى. ەسكەرتكىشتىڭ جانىندا باياعىدا تاس مۇسىندەر بولاتىن. ونى 1956 جىلى شوقان ءۋاليحانوۆ قاعاز بەتىنە نوبايلادى عوي. وندا قاسيەتتى قۇتى ۇستاعان ءۇش ايەل مەن ءبىر ەر ادامنىڭ بەينەسى سۇلبالانعان ەدى. اڭىزداردا ءۇش ايەلدىڭ ءبىرى بايان سۇلۋ دا, ەكىنشىسى ءسىڭلىسى ايعىز, ال ءۇشىنشىسى اپاسى دەۋشى ەدى, ال ەندى ەر ادام قوزى دەسەتىن. قازىر سول تاس مۇسىندەر ءىزىم-قايىم جوق بولىپ كەتتى عوي...– دەپ ءبىر قويدى ساكەن اتامىز...
«قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ» جىرىنىڭ قاي كەزدە شىققانىن جاقسىلاپ ايىراتىن بەلگىنىڭ ءبىرى – ونىڭ كۇمبەزى. بۇل كۇمبەز وتە ەرتە ۋاقىتتا يسلامنان كوپ بۇرىن, عۇن زامانىندا نە تۇرىك قاعاناتى كەزىندە تۇرعىزىلعان بەلگى. ونى كۇمبەزدىڭ كۇنشىعىس جاق بەتىندە تۇرعان ءمۇسىن تاستار دالەلدەيدى», دەيدى الكەي مارعۇلان. كۇن استىندا ماحاببات ەسكەرتكىشى الىستان كەرىم كۇيىندە ايشىقتالا كورىنەدى. كەرىم كەربەز كەسەنە. اياگوزدىڭ مايدا تولقىندارى بارىنە مويىنسۇنعانداي بۇلقىنىپ اعادى. شىركىن, اياگوز بارىنە كۋا قالپى شىمىرلايدى.
ساپارباي پارمانقۇل,
«ەگەمەن قازاقستان»
شىعىس قازاقستان وبلىسى,
اياگوز اۋدانى,
تاڭسىق اۋىلى
سۋرەتتى تۇسىرگەن اۆتور
