– ءامىرحان مۇراتبەك ۇلى, اڭگىمەمىزدى اۋەلى كورمە جايىنان باستاساق.
– ەلباسى كىتاپحاناسى العاش رەت «ن.نازارباەۆ: ءداۋىر, تۇلعا, قوعام» اتتى كوشپەلى عىلىمي ءبىلىم بەرۋ جانە مادەني-اعارتۋ كورمە جوباسىن ۇيىمداستىرعالى وتىر. ونىڭ اشىلۋ سالتاناتى الماتى قالاسىنداعى مەملەكەتتىك ورتالىق مۋزەيدە 10 قاراشا كۇنى وتەدى. ەلوردامىزدىڭ ارقا تورىنە قونىس اۋدارعانىنا 20 جىلدان استام ۋاقىت بولدى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا ەلباسىنىڭ جەكە ءارحيۆى, جەكە كىتاپحاناسى جانە مۋزەيى قورىنىڭ زەرتتەۋ ناتيجەلەرى مەن ماتەريالدارى, باس-اياعى 140 مىڭعا جۋىق قۇجات, 30 مىڭعا جۋىق كىتاپحانالىق قور, 40 مىڭنان استام مۋزەي جادىگەرلەرىنىڭ ىشىنەن تاڭداۋلىلارىن الماتى قالاسى جۇرتشىلىعىنىڭ نازارىنا ۇسىنباقپىز. قازىرگى ۋاقىتتا الماتىعا 700-دەن استام ەكسپونات جەتكىزىلدى.
كورمەنىڭ ەكسپوزيتسياسى ءتورت ۇلكەن بولىمنەن تۇرادى. العاشقىسى ەلباسىنىڭ تۋىپ-وسكەن جەرى ۇشقوڭىردان باستاپ, وتباسى, مەكتەپتە بىرگە وقىعان سىنىپتاستارى, ۋكرايناعا بارىپ دنەپرودزەرجينسكىدە وقىعان كەزى, تەمىرتاۋدا جۇمىس ىستەگەن شاعى, الماتىدا قىزمەت ەتكەن جىلدارى, سونداي-اق العاش رەت پرەزيدەنت بولىپ سايلانعان كەزى تۋرالى سىر شەرتەدى. بۇل ءبولىم «كوشباسشى جولى» دەپ اتالادى.
ەكىنشى ءبولىمدى «كوشباسشى فەنومەنى» دەپ اتاۋدى ءجون كوردىك. مۇندا ەلباسىنىڭ كەمەل جۇمىستارىنىڭ ءبىر پاراسى – قازاق حالقىنا قاسىرەت اكەلگەن سەمەي پوليگونىنىڭ جابىلۋىنان باستاپ, اسپان كەڭىستىگىنە ۇشقان عارىشكەرلەرىمىز, ەلتاڭبامىز, تۋىمىز, تەڭگەمىز سەكىلدى قۇندى دۇنيەلەرىمىزدى كورسەتۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. كورمەگە قاتىسۋشىلار بۇل بولىمنەن قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى تۋرالى, مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەل استاناسىن اۋىستىرۋ يدەياسىن جۇزەگە اسىرۋعا دەيىنگى تاريحي ماڭىزى بار شەشىمدەرى مەن باستامالارىنان حاباردار بولادى.
ءۇشىنشى ءبولىم «ەلباسى مارتەبەسى – ەل مارتەبەسى» دەپ اتالادى. بۇل جەردە كوشباسشىنىڭ جانە قازاقستان حالقىنىڭ جاھاندىق ۇدەرىستەردىڭ تۇراقتىلىعى مەن وركەندەۋىنە قوسقان ۇلەسىن تانۋ رەتىندە جۇرت نازارىنا ۇسىنىلعان ەلباسىنىڭ 40-تان استام شەتەلدەردىڭ جوعارى ناگرادالارى تۋرالى باياندالادى.
ال «الەم قادىرلەگەن ەلباسى» اتتى ءتورتىنشى بولىمدە مەملەكەت باسشىسىنىڭ كوشباسشى رەتىندە الەمگە قالاي تانىلعانىنان باستاپ دەرەكتەر بەرىلەدى. بۇدان بولەك, قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتتاعى ەڭبەكتەرى كورىنىس تاباتىن بولادى. ولاردىڭ اراسىندا كورشىلەس رەسەي فەدەراتسياسىمەن, قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىمەن, سونداي-اق امەريكا قۇراما شتاتتارىمەن ساياسي, ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستار العاش ورناعان كەزەڭىنەن ماعلۇماتتار سويلەيدى. سىرتقى ساياسات بولعاندىقتان مۇسىلمان ەلدەرىمەن, ەۋروپا ەلدەرىمەن ورناعان قارىم-قاتىناستار دا, ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ۇيىمدارمەن بىرگە اتقارعان جۇمىستارى دا نازاردان تىس قالعان جوق.
– كىتاپحانا بولعاننان كەيىن الماتى جۇرتشىلىعىنا قانداي قۇندى كىتاپتار ۇسىنىلادى؟
– ەلباسىنا بەرگەن قۇندى سىيلىقتار – كىتاپتار. بوريس ەلتسين, بيلل كلينتون, مارگارەت تەتچەر سەكىلدى الەمگە بەلگىلى تۇلعالاردىڭ نۇرسۇلتان نازارباەۆقا ءوز قولىمەن جازىپ بەرگەن كىتاپتار جيناعى جۇرتشىلىق نازارىنا ۇسىنىلادى. سونىمەن قاتار مۇسىلمان مەملەكەتتەرىنەن سىيعا بەرىلگەن قاسيەتتى قۇراندار جيناعى دا بار. سول سياقتى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ءوزى جازعان كىتاپتارى, ولاردىڭ الەم تىلدەرىنە اۋدارىلعان نۇسقالارى دا كورمەگە قويىلادى.
– وسى ورايدا ەلباسى كىتاپحاناسى جونىندە كەڭىنەن ايتا كەتسەڭىز.
– كوپشىلىك ەلباسى كىتاپحاناسى تۋرالى تەك قانا كىتاپ سورەلەرى ورىن العان, وقۋ زالدارى بار قاراپايىم عيماراتتاردىڭ ءبىرى دەگەن پىكىردە. وسى تۇستا مىنا ءبىر جايتتى ايتا كەتەيىن, اقش-تىڭ سوڭعى ون ءۇش پرەزيدەنتىنىڭ جەكە كىتاپحاناسى, ورتالىقتارى نەمەسە مۇراعاتتارى بار. تمد كەڭىستىگىندە رەسەيدەگى ەلتسين ورتالىعىن, ازەربايجانداعى اليەۆ ورتالىعىن اتاپ وتۋگە بولادى. قازاقستانداعى سونداي ەرەكشە ورتالىقتاردىڭ ءبىرى – استانا قالاسىنداعى نازارباەۆ ورتالىعىنىڭ عيماراتى. ونىڭ ىشىندە ن.نازارباەۆ قورى جانە ەلباسى كىتاپحاناسى بار. ەلباسى ءوزىنىڭ ۇيىندە قولدانعان جەكە كىتاپتارىن وسى كىتاپحاناعا بەردى. ونىڭ باس-اياعى 28 مىڭنان اسىپ جىعىلادى. سول كىتاپتاردىڭ ارقايسىسىن اشىپ قاراساق, مەملەكەت باسشىسى وقىرمان رەتىندە ءوزى بەلگى قويعان تۇستارىنا دەيىن كورۋگە بولادى.
ارحيۆتىك جۇمىستاردى دا ايتۋعا بولادى. مۇندا نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى پرەزيدەنت بولىپ سايلانعاننان بۇگىنگە دەيىنگى قۇجاتتاردىڭ ءبارى تسيفرلى نۇسقاعا كوشىرىلگەن. ال ولاردىڭ سانى جوعارىدا ايتقانىمداي 140 مىڭنان اسادى.
ءوزىنىڭ ەرەكشە رۋحاني اۋراسى مەن تاريحي ورنى بار ەلباسى مۋزەيى – ن.نازارباەۆتىڭ جاڭا استاناداعى العاشقى رەزيدەنتسياسىندا ورنالاسقان تۇڭعىش پرەزيدەنت كىتاپحاناسىنىڭ ماڭىزدى قۇرىلىمى.
بۇدان بولەك نازارباەۆ ورتالىعىنىڭ تالداۋ قىزمەتىن اتاپ ايتساق ءجون بولار. ونىڭ باستى ماقساتى – قازاقستاننىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرى مەن مەملەكەتتىڭ 2050 جىلعا دەيىنگى ۇزاق مەرزىمدى دامۋ ستراتەگياسى نەگىزىندە قازىرگى زاماننىڭ وزەكتى ماسەلەلەرىنە تالداۋ جاساۋ.
كىتاپحانانىڭ اسا ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى – عىلىمي-زەرتتەۋ جانە ءبىلىم-اعارتۋشىلىق قىزمەت. ونىڭ ماقساتى – وسكەلەڭ ۇرپاقتى وتانسۇيگىشتىككە تاربيەلەۋ, ەلباسىنىڭ باستامالارىن كوپشىلىككە جاريا ەتۋ, مۇرا ەتىپ قالىپتاسىپ كەلە جاتقان تاۋەلسىزدىك ءداۋىرىنىڭ قۇجاتتارىن زەردەلەۋ, سونداي-اق, مەملەكەت باسشىسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» تۇجىرىمداماسى اياسىندا جۇمىسىمىزدى ۇيىمداستىرۋ. وسىعان قاراپ اتى كىتاپحانا بولعانمەن, ونىڭ اتقاراتىن قىزمەتى اۋقىمدى ەكەنىن اڭعارۋعا بولادى.
– كورمە اياسىندا تاعى قانداي ءىس-شارالار وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر؟
– كورمە اياسىندا, اسىرەسە العاشقى اپتاسىندا بىرنەشە ءىس-شارا ۇيىمداستىرىلادى. ماسەلەن, 10 قاراشا كۇنى «عىلىمي-ءبىلىم بەرۋ قىزمەتىندەگى يننوۆاتسيالىق جۇمىس تۇرلەرى» اتتى سەمينار وتەدى. سول كۇنى كەشكە رەسپۋبليكا سارايىندا ەلباسى كىتاپحاناسىنىڭ كوشپەلى كورمە جوباسىنىڭ اشىلۋىنا وراي قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك كۇزەت قىزمەتى پرەزيدەنتتىك وركەسترىنىڭ ەسەپتىك كونتسەرتى كورەرمەن قاۋىمعا ۇسىنىلادى.
جوبانىڭ ەكىنشى كۇنى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى كىتاپحاناسى: مەملەكەتتىك باسقارۋ ستراتەگياسى جانە كوشباسشى فەنومەنى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياسى ءوز جۇمىسىن باستايدى. ءدال وسى كۇنى «رۋحاني سانانى جاڭعىرتۋداعى مۋزەيدىڭ ءرولى» عىلىمي-تاجىريبەلىك سەمينارى جانە «رۋحاني سانانى جاڭعىرتۋ: كىتاپحانا جانە ارحيۆ قىزمەتتەرىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر.
بۇدان بولەك ءبىلىم بەرۋ جانە مادەني-اعارتۋشىلىق سالاسىندا جاستارمەن جۇمىس ىستەۋدىڭ جاڭا تەحنولوگيالارى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىندە جانە قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىندە 13 قاراشا كۇنى وتەتىن «قازاقستان جولى: «ماڭگىلىك ەل» سەمينار-ترەنينگىنىڭ بارىسىندا كورسەتىلەدى.
14 قاراشا كۇنى قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «رۋحاني جاڭعىرۋ: جاستاردىڭ كوزىمەن اتتى عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا وتەدى.
16 قاراشادا ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «نازارباەۆ مودەلى» حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياسى, سونداي-اق دارىستەر مەن ينتەراكتيۆتى پىكىرتالاس تۇرىندە ازىرلەنگەن «نازارباەۆ مودەلى» كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرىن وتكىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. مۇنىڭ ءبارى «ن.نازارباەۆ: ءداۋىر, تۇلعا, قوعام» كوشپەلى كورمە جوباسىنىڭ العاشقى اپتاسىندا وتپەك.
– مۇنداي اۋقىمدى جوبا نەگە الماتىدا وتكىزىلگەلى جاتىر؟
– ەلىمىز ءۇشىن الماتى قالاسىنىڭ ورنى بولەك. الماتى – ۇلكەن مەگاپوليس, تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ التىن بەسىگى. رۋحاني, تاريحي وردامىز دەپ ايتۋعا بولادى. ەلوردا كوشكەلى 20 جىل ىشىندە استانا قالاسى ءىرى جاھاندىق وقيعالاردىڭ ورتالىعى بولىپ تانىلدى: ەقىۇ ءسامميتى, الەمدىك ءدىنباسىلار سەزدەرى, حالىقارالىق ەكونوميكالىق فورۋم, ەكسپو كورمەسى, ءتىپتى سيريا ماسەلەسىن شەشۋ جولىنداعى استانا پروتسەسىن اتاساق, ارقايسىسى تاۋەلسىز استانامىزدىڭ جەتىستىگى. ونىڭ بارلىعى ەلباسىنىڭ ەڭبەگى مەن كورەگەن ساياساتىنىڭ ناتيجەسى. ەندەشە وسى 20 جىلدىق تاريحپەن الماتى جۇرتشىلىعىن تانىستىرماقپىز. مۇنداي اۋقىمدى جوبا العاش رەت ۇيىمداستىرىلعالى وتىر. ال الماتىعا ات باسىن تىرەگەن ءاربىر شەتەلدىك عالىم, ساياساتكەر, ساراپشى كورمە اياسىندا قازاقستان جونىندە, دامۋ باعىتى تۋرالى كوپ ماعلۇمات الارى ءسوزسىز. سونىمەن قاتار بۇل كورمە جاستاردى پاتريوتتىققا, نامىسشىلدىققا تاربيەلەۋىنە, بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋىنا سەپتىگىن تيگىزەدى. كورمە 2018 جىلدىڭ 14 قاڭتارىنا دەيىن سوزىلادى.
«ن.نازارباەۆ: ءداۋىر, تۇلعا, قوعام» اتتى بۇل كورمەنىڭ اشىلۋىنا پرەزيدەنت كەڭسەسىنىڭ باسشىسى ماحمۇت قاسىمبەكوۆ, مادەنيەت جانە سپورت ءمينيسترى ارىستانبەك مۇحامەدي ۇلى, الماتى قالاسىنىڭ اكىمى باۋىرجان بايبەك قاتىسادى دەپ جوسپارلانۋدا. سونىمەن قاتار الماتىدا ءبىلىم الىپ جۇرگەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ ستۋدەنتتەرى, مەكتەپ وقۋشىلارى, عالىمدار, قالا تۇرعىندارىن تارتۋ تۋرالى ويىمىز بار.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن ايان ءابدۋالي,
«ەگەمەن قازاقستان»
