بىراق سوعان قاراماستان شەراعاڭنىڭ كەزىندە ءوزى ساتيرا ءبولىمىن باسقارعان «ەگەمەنىنە» ات باسىن تىرەگەندە كوڭىلى شاتتانىپ, الابوتەن كۇيگە ەنەدى. ارعى-بەرگىنى قوزعاپ, تاريحي تاعدىرلار تۋرالى اعىل-تەگىل تولعاعاندا, بۇرىن-سوڭدى ەستىمەگەن نەبىر كەرەمەت دەرەكتەر الدىڭىزعا كولبەي قالىقتاپ, ساعاتقا قاراماي تىڭداي بەرگىڭىز كەلەدى, تىڭداي بەرگىڭىز كەلەدى.
سوندايدا ساتيريك اعامىز قوزعاعان مىناداي ءبىر تۇشىمدى اڭگىمەنى كوپشىلىكپەن ءبولىسۋدى ءجون كوردىك. قالامگەردىڭ ايتۋىنشا, جاپوندار ءبىز سياقتى ءبىر كاسىپكە ولە-ولگەنشە جابىسىپ وتەتىن حالىق ەمەس ەكەن. ولاردا «اناۋ مەن تۋرالى نە ايتادى؟», «مىناۋ نە دەپ قويادى؟» دەپ اينالاسىنداعى جۇرتقا جالتاقتاۋ, قالىڭ ءنوپىر پىكىرىنە تاۋەلدىلىك, بولماسا جازاتىنى تاۋسىلىپ, سارقىلىپ, حالىققا بەرەتىن تۇگى قالماسا دا ءومىرىنىڭ اقىرىنا دەيىن اقىن, جازۋشى اتىن جامىلىپ جۇرە بەرۋ سياقتى جاداعاي جاعدايلار اتىمەن جوق كورىنەدى. مۇندا ءوزى تۋرالى حالىقتىڭ نە ويلايتىنى, نە ايتاتىنى ماڭىزدى ەمەس. سوندىقتان ول ەلدە ءومىر سۇرەتىن ادامداردىڭ ىشىندە ءارتۇرلى جاستاعى, اسىرەسە, 40-تان اسقانداردىڭ اراسىندا باسقا كاسىپتى مەڭگەرۋ, ماماندىعىن اۋىستىرۋ ءجيى كەزدەسەتىن قۇبىلىس, ءتىپتى قوعامدا قالىپتاسقان ۇيرەنشىكتى جايت سانالادى.
– سوندىقتان ءبىر ماماندىققا تاس كەنەشە قاتىپ بايلانىپ قالعان دۇرىس ەمەس. بۇل رەتتە جاپونداردان ۇلگى الۋىمىز كەرەك, – دەيدى سىقاقشى.
جاپونداردىڭ وزىق تەحنولوگياسىن بۇكىل دۇنيەجۇزىنىڭ حالقى مويىنداپ وتىر. بۇل حالىق نەگە مۇنشاما ءوسىپ كەتكەن؟ وتكەندە اقپارات كوزدەرىنىڭ بىرىنەن كۇنشىعىس ەلىندە جاستارى 100-دەن اسقان ادامداردىڭ كوپتىگىن كوزىمىز شالىپ قالدى. سوندا مۇنداعىلاردىڭ ۇزاق ءومىر ءسۇرۋىنىڭ, عاسىر جاساۋىنىڭ سىرى نەدە؟ جانە مۇنداي دەرەك جەر بەتىندەگى باسقا ەشبىر ەلدە تىركەلمەگەن.
كەي عالىمدار ۇزاق ءومىر ءسۇرۋدىڭ باستى سەبەبى ولاردىڭ تەڭىز ونىمدەرى مەن بالدىرلاردى پايدالانۋىنان دەپ وي قورىتسا, ەندى ءبىر زەرتتەۋشى ماماندار ونىڭ سىرى جاپونداردىڭ قالىپتاسقان مەنتاليتەتىنە كەلىپ تىرەلەدى دەپ ەسەپتەيدى, ياعني بۇل حالىق ءبىرىنشى كەزەكتە, ءبىر-ءبىرىنىڭ كوڭىل-كۇيىن تۇسىرەتىن جاعىمسىز ارەكەتتەرگە بوي الدىرماۋعا بارىنشا تىرىسىپ باعادى. ال ەندى ءوز تاراپىمىزدان ولاردىڭ ۇزاق عۇمىر كەشۋىنە بايلانىستى اڭگىمەگە قوسارىمىز – ءجۇز جاساۋدىڭ تاعى ءبىر قۇپياسى ءبىر كاسىپپەن شەكتەلىپ قالماي, ءوز مۇمكىندىگىن ءومىر بويى ىزدەپ تابۋدان قاشپاۋىندا, «جاس كەزىمدە جيناعان اتاق-داڭقىمنىڭ ارقاسىندا ءارى قاراي دا تىنىشتىقتا ءومىر سۇرە بەرەمىن» دەگەن ماسىل پيعىلدان مۇلدەم اۋلاق بولۋىندا دەپ توپشىلاۋعا تولىق نەگىز بار.
وتىز بەس-قىرىق جاسقا دەيىن ءبىر سالاعا ادال تەر توگىپ, ەندى ودان كەيىن باسىندا ماردىمدى تىڭ ويلارى قالماعانىن, تۇبەگەيلى سارقىلىپ بىتكەنىن مويىنداپ, بۇرىنعى مانسابىن مالدانىپ ءومىر كەشە بەرۋدەن سانالى تۇردە باس تارتقان جۇرت دۇنيەجۇزىنىڭ الدىنا تەحنولوگياسىمەن, مادەنيەتىمەن وزباعاندا, ەندى باسقاشا سيپاتتا وركەندەۋى مۇمكىن بە, ارينە؟
ماعان دەسەڭىز نەبىر جاۋھار تۋىندىلاردىڭ اۆتورى بولىڭىز, ايتۋلى جوعارى ماراپاتتاردى يەلەنىڭىز, ءتىپتى اتاعىڭىز جەر جارىپ تۇرسا دا حالقىڭىزعا مۇنان ءارى قاراي پايدالى ەشنارسە جازا المايتىنىڭىزعا انىق كوز جەتكىزسەڭىز, وندا بۇل سالانىڭ ەسىگى وعان ءارى قاراي جابىق. جانە بۇعان زاڭمەن شەكتەۋ قويىپ وتىرعان ەشكىم جوق ەكەن. ياعني ساليقالى قوعام سالتى سولاي قۇرىلعان. ءبىزدىڭ قازاق ءۇشىن 40-50 جاستاعى ادام قاي جاعىنان الىپ قاراعاندا دا ومىرلىك ۇستانىمى مەن دۇنيەتانىمى ابدەن قالىپتاسىپ, بەلگىلى ءبىر دەڭگەيگە جەتىپ ۇلگەرگەن تۇلعا بولىپ سانالادى.
سونداي جاستاعى شىعارماشىلىعى توقىراپ, تۇك جازباي جۇرگەن ءبىر قالامگەرگە: «ەندى سىزگە كاسىبىڭىزدى اۋىستىرۋعا تۋرا كەلەدى» دەڭىزشى, ءولىپ بارا جاتسا دا ەشكىم مۇنداي كوزسىز «ەرلىككە» بارا قويمايدى. ياعني ىشىمىزگە ءداا-ءاۋ تەجەگىش ورناتىپ العانبىز. ومىرىندە ءبىر-اق رەت ءساتتى ويناعان ءبىر ءرولىنىڭ, بولماسا جاس كەزىندە جازعان 2-3 كىتابىنىڭ بۋىنا عۇمىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن ماساتتانىپ دۇنيەدەن ءوتىپ كەتەتىن پەندەلەردىڭ ءبىزدىڭ قوعامىمىزدان كوبىرەك توبە كورسەتىپ قالىپ جاتاتىنى سودان. ال ورتا جاستان اسقانىنا قاراماستان ءومىر جولىن جازىلماعان اق پاراقتان باستاپ كەتۋدەن قايمىقپايتىن, ءوز بويىنان بەيمالىم باسقا قىرلاردى اشىپ تابۋدان تالمايتىن, مىنا تەڭىز ونىمدەرىن كوپ تۇتىناتىن ەلدىڭ ادامدارى نەتكەن قايسار ەدى؟
اقىندارىنىڭ جىرى تاۋسىلعان تۇستان جاڭا قىرى باستالىپ كەتە باراتىن مۇنداي ەلدە سوسىن قارتايىپ, قايعى ويلاۋعا ۋاقىت جوق-اۋ... قازاق: «سەگىز قىرلى, ءبىر سىرلى» دەگەن ءسوزدى بەكەر ايتپاعان. ءبىز سول سان ءتۇرلى قىرىمىزدىڭ قانشاۋىن تابا الدىق؟ تۇتىنباعاندىقتان تۇڭعيىقتا توت باسىپ تاعى قانشاسى بوس تۇر؟..
قاراشاش توقسانباي,
«ەگەمەن قازاقستان»
