- اپىرماي, اق جايىق جاستارى مەن ەلباسىنىڭ اراسىندا ءبىز بىلمەيتىن ءبىر بايلانىس, قارىم-قاتىناس بار-اۋ, ءسىرا! – دەپ ازىلدەدى فورۋمنىڭ قۇرمەتتى قوناعى, ساياساتتانۋشى دوس كوشىم ساحناعا شىعىپ تۇرىپ. – نەشە كۇن بۇرىن دايىندالىپ, الىس-جاقىننان مەيمانداردى شاقىرىپ, فورۋمنىڭ باستالۋىن پرەزيدەنتتىڭ لاتىن ءالىپبيى تۋرالى جارلىققا قول قويعان كۇنىنە ءدال كەلتىرۋ ءۇشىن قانداي شەبەرلىك كەرەك؟!
دوس كوشىم جاڭا ءالىپبيدى دايىنداۋ بويىنشا قۇرىلعان مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرامىندا بىرنەشە اي ەڭبەك ەتكەنىن, ءالىپبيدىڭ جۇزدەگەن نۇسقاسىن تالقىلاۋعا قاتىسقانىن ايتىپ بەردى.
- ارينە, باستاپقىدا كوز ۇيرەنىپ قالعان كيريللمەن قوشتاسۋ قيىن كورىنەر. قاي رەفورما دا وڭاي ەمەس, سونىڭ ىشىندە تىلدىك رەفورما – ەڭ قيىن ءىس. ءبىزدىڭ الدىمىزدا ۇلكەن جۇمىس ەندى باستالادى. وسى جولدا كەزدەسەتىن قيىندىقتاردى بىرگە جەڭەيىك, - دەدى ساياساتتانۋشى.
شىنى كەرەك, قازاق بىرنەشە ءالىپبي رەفورماسىن باستان كەشتى. سونىڭ ىشىندە قازىرگى كيريلل ءالىپبيىن ەنگىزۋ – سوۆەت وداعى قۇرامىنداعى بارشا ۇلتتى بىرتە-بىرتە ورىستاندىرۋ ماقساتىنان تۋعان ساياسي قادام بولاتىن. 38 دىبىس, 42 ءارىپ, قازاقتىڭ بۇكىل تىلدىك-دىبىستىق جۇيەسىنە قاتىسى جوق 9 تاڭبا كۇشتەپ ەنگىزىلدى. بۇل تاريحتى بىلە تۇرىپ كيريلل ايماعىندا قالۋ – بۇگىنگى تاۋەلسىزدىك تۇسىندا كەشىرىلمەيتىن ءىس بولۋى كەرەك.
- ءبىز بۇگىنگى كۇنگە ۇلكەن دايىندىقپەن كەلدىك. 2012 جىلى پرەزيدەنت لاتىن الىپبيىنە كوشۋ يدەياسى تۋرالى ويدى ورتاعا سالدى. سودان بەرى 4 جىل دايىندىق ءجۇردى. لاتىن ءالىپبيىنىڭ العاشقى نۇسقاسىنا كوپشىلىك حالىقتىڭ نارازى پىكىرىن ەسكەرگەن مەملەكەت باسشىسى ءالىپبيدىڭ ەكىنشى نۇسقاسىن ۇسىندى. وسىنىڭ ءبارى بۇل ءىستىڭ ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىكپەن, سالماقتاپ, سارالاپ جاسالىپ جاتقاندىعڭىن كورسەتەدى. شىنى كەرەك, ءالىپبيدىڭ قازىرگى نۇسقاسىنىڭ ءوزىن تۇبەگەيلى شەشىم دەپ ايتۋعا بولمايدى, قاتەسى مەن كەمشىن تۇسىن تۇزەتۋ, جاڭعىرتۋ – الدا تۇرعان ۇلكەن مىندەت. ەڭ ۇلكەن جۇمىس – جاڭا الىپبيگە كەزەڭ-كەزەڭىمەن, قاتەلىك جىبەرمەي ءوتۋ, - دەدى دوس قالماحان ۇلى.
لاتىن الىپبيىنە 1990 جىلدارى وتكەن ازەربايجان, وزبەكستان مەن تۇركىمەنستان ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسى قازاقستان ءۇشىن ۇلكەن ساباق. بۇل مەملەكەتتەردىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىنان ساباق الىپ, قاتەلىگىن قايتالاماۋ ءالىپبي رەفورماسىن ءساتتى جۇرگىزۋگە ىقپال ەتەرى انىق.
فورۋمنىڭ تاعى ءبىر قوناعى – استانادان كەلگەن جاس عالىم, گۋمانيتارلىق عىلىمدار ماگيسترى ەلدوس توقتاربايدىڭ جالىندى ءسوزى جاستاردىڭ قىزۋ قولداۋىنا يە بولدى.
- ءبىز, وسى زالدا وتىرعان جاستار, ءبىر زاماننىڭ تۋماسىمىز. تاۋەلسىزدىكتىڭ سارىاۋىز قۇرداسى رەتىندە ءبىز بۇگىن تاريحي كۇندى قارسى الىپ تۇرمىز. ءدال قازىر ءبىز بۇل كۇننىڭ تاريحي ءمانىن سەزىنبەسپىز. بۇل كۇننىڭ ءمانى مەن ماڭىزى, ءرولى بولاشاقتا ايقىندالادى. ءبىز وسى كۇننىڭ جەمىسىن بولاشاقتا تاتاتىن بولامىز! – دەدى ەلدوس ءنۇسىپ ۇلى.
«بۇل ۇلتتىق ۇلى بۇلقىنىستىڭ قارساڭى. ەلباسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تاراپىنان لاتىن الىپبيىنە كوشۋگە جارلىق شىقتى. بۇل ءبىزدىڭ تۇركى حالىقتارىمەن, باۋىرلاس تۋىس ەلدەرمەن بىرىگۋىمىزگە باستايتىن جولدىڭ باسى. لاتىن الىپبيىنە كوشۋ نە ءۇشىن قاجەت, جانە جاستارعا نە بەرەدى؟ وسى ماسەلە توڭىرەگىندە ويلانىپ كورەيىكشى. لاتىن ءالىپبيىنىڭ يگىلىگى جاستار ءۇشىن وتە ماڭىزدى. ءار ەلدىڭ, ءار ۇلتتىڭ باسىنان وتەتىن اۋىر كەزەڭ بولادى. ءبىز وتكەن حح عاسىردىڭ باس كەزىندە كوپتەگەن تاريحي تۇلعالارىمىزدان ايرىلدىق. كوپتەگەن وقيعالاردى باستان وتكەردىك. سىزدەردىڭ جەرلەستەرىڭىز, قازاقتىڭ الپاۋىت اقىنى جۇبان مولداعاليەۆ ايتقانداي, مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلدىك. 1991-دە ازاتتىعىمىزدى الىپ, بيىل تاۋەلسىزدىكتىڭ اق تاڭىن 26-جىل قارسىلاعالى وتىرمىز. ءبىز ەندى لاتىن الىپبيىنە نارتاۋەكەلمەن بارۋىمىز كەرەك. لاتىن ءالىپبيى ءبىزدىڭ جانە بالالارىمىزدىڭ جارقىن بولاشاعى ءۇشىن قاجەت. لاتىن ءالىپبيى قازاق ءتىلىن جوعارى كوتەرىپ, قازاق ءۇنىن, مارتەبەسىن بيىكتەتەدى, بولاشاقتا قازاق ءتىلىن پرەستيجدى تىلگە اينالدىرۋ, ەلىمىزدى 100 پايىز قازاقتىلدى قوعامعا اينالدىرۋ وسى قادامداردان باستالادى. ەندى قايتىپ يساتاي مەن ماحامبەت نەمەسە اباي كەلىپ, قازاق ءتىلى ءۇشىن كۇرەسپەيدى. ەندىگى كۇرەس بىزدە. ۇلتتىق ۇلى بۇلقىنىسقا نارتاۋەكەلمەن كىرۋىمىز كەرەك!» دەپ تولعادى جاس عالىم.
- ەلباسى ءوزىنىڭ ءبىر سوزىندە « ەلىڭنىڭ ازاماتى بولساڭ, ەلىڭە جانىڭ اشىسا, جەر بەتىندەگى جالعىز وتانىڭ – تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءوسىپ وركەندەۋىنە كۇش-جىگەرىڭدى, قاجىر-قايراتىڭدى سالىپ ءجۇرىپ ەڭبەك ەت» دەدى. بۇل ءسوز – بىزگە بەرىلىپ وتىرعان سەنىم ەستافەتاسى. ءبىز وسى سەنىم ەستافەتاسىن بولاشاق ۇرپاققا اماناتتاپ بەرۋىمىز كەرەك. وزدەرىڭىز بىلەسىزدەر, اماناتتىڭ جۇگى اۋىر! – دەپ قورىتىندىلادى ءسوزىن جاس الاشتانۋشى ەلدوس توقتارباي.
باتىس قازاقستان وبلىستىق تىلدەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن وتكەن فورۋمدا ءسوز العان سپيكەرلەردىڭ بارلىعى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ ماڭىزىن ناقتىلاپ, لاتىن الىپبيىنە قاتىستى ماسەلەدەگى وزەكتى تاقىرىپتاردى تالقىعا سالدى. وڭىرگە بەلگىلى تاريحشى عالىم جاڭابەك جاقسىعاليەۆ, باتىس قازاقستان وبلىستىق «پريۋرالە» گازەتىنىڭ ءتىلشىسى, بلوگەر گالينا سامويلوۆا لاتىن الىپبيىنە كوشۋدى قولداپ پىكىر ءبىلدىردى.
شاراعا قاتىسقان ورىمدەي cتۋدەنتتەر, ءتىلشى ماماندار, عالىمدار, ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ پەداگوگتارى, مەملەكەتتىك مەكەمە قىزمەتكەرلەرى, كاسىپكەرلەر, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردىڭ كوشباسشىلارى, قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ بقو فيليالىنداعى وكىلدەرى, جاستار مەن ءتىل جاناشىرلارى سپيكەرلەردىڭ سوزدەرى مەن ۇسىنىستارىن قىزۋ قولداپ, قول شاپالاقتاپ وتىردى.
فورۋم بارىسىندا جاستار وكىلدەرى ەلباسى بەكىتكەن لاتىن ءالىپبيىنىڭ جاڭا نۇسقاسىنىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, ونى ءبىراۋىزدان قولداۋ تۋرالى ۇندەۋ جاريالادى.
قازبەك قۇتتىمۇرات ۇلى
«ەگەمەن قازاقستان»
