2002 جىلدارى سول كەزدەگى وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ ورداباسى اۋدانىنداعى شاعىن ماركەتتىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا قاتىسىپ, لەنتاسىن قيدى.
جۇمىس بارىسىمەن سول داڭعىل بويىمەن ءجيى وتەمىز عوي. سول كەزدە ماركەت اشىلدى دەپ وبلىس اكىمىنىڭ ءوزى قۋانعان, ارنايى كەلىپ تىلەك ايتقان الگى دۇكەن بۇگىندە جۇپىنى عانا نىسان ەكەن. كوزگە قوڭىرايىپ كورىنەدى.
بۇگىندە باسقا سالالاردى ايتپاعاندا جىل سايىن كەرىسكەدەي ەتىپ جيىرمادان استام مەكتەپ سالىپ تاستايتىن وبلىستىڭ مۇمكىندىگى قانشالىقتى وسكەندىگىن وسىدان كورە بەرىڭىز.
بۇرىندارى ورتا مەكتەپ تۇگىل اپاتتى ءبىلىم وشاقتارىن بۇتىندەۋگە قارجى تاپپاي وتىراتىن قۇرىلىس باسقارماسى عالامات عيماراتتاردى كوتەرىپ جاتىر.
ياعني, اقشا بار, ءتيىمدى جۇمساۋدىڭ تەتىگىن تاپساڭ بولعانى. بىراق, بار اقشانى يگەرۋدىڭ ءوزى قيىنعا ءتۇسىپ جاتىر.
اكىمدىكتىڭ كەزەكتى ماجىلىسىندە وبلىس اكىمى جانسەيىت تۇيمەباەۆ بيۋدجەت قارجىسىنىڭ يگەرىلمەۋىنە بايلانىستى اۋدان, قالا جانە باسقارما باسشىلارىنىڭ جۇمىسىنا قاتىستى سىن پىكىرىن ءبىلدىردى.
– ءبىزدىڭ وسى باعىتتاعى جۇمىسىمىزدى مەملەكەت باسشىسى مەن ۇكىمەت قاتاڭ باقىلاۋعا العان. وسىعان سايكەس ءبىز بيۋدجەت قاراجاتىن يگەرۋ ماسەلەسىن تۇراقتى تۇردە اي سايىن قاراپ تالقىلايمىز. الايدا قارجى باسقارماسىنىڭ بۇگىن جاساعان بايانداماسىنا سايكەس, وبلىستىق باسقارمالاردىڭ جانە اۋدان, قالا اكىمدەرىنىڭ بيۋدجەت قاراجاتىن يگەرۋ باعىتىنداعى جۇمىستارى تومەنگى دەڭگەيدە بولىپ وتىر. سونىمەن قاتار بىلتىرعى جىلدان بەرى بيۋدجەت قاراجاتىن يگەرۋ بويىنشا بەرىلگەن تاپسىرمالار ورىندالماعانى بەلگىلى بولدى. وسى رەتتە, بىرقاتار وبلىستىق باسقارما باسشىلارىنىڭ جانە اۋدان, قالا اكىمدەرىنىڭ بيۋدجەت قاراجاتىن يگەرۋ بويىنشا جۇمىستارىنا قاناعاتتانارلىقسىز دەگەن باعا بەرەمىن, – دەدى وبلىس اكىمى.
جيىندا 2017 جىلعى 9 ايدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وبلىس بيۋدجەتىنىڭ اتقارىلۋى تۋرالى ءسوز العان وبلىستىق قارجى باسقارماسى باسشىسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ر.مۇلكەمانوۆ وبلىستىق باسقارمالار بويىنشا 209,6 ملن تەڭگە, ال, اۋدان, قالالاردا 559,4 ملن تەڭگە قارجى يگەرىلمەي قالعانىن ايتتى.
– جالپى, جىل باسىنان بەرى وبلىستىق قۇرىلىس, ەنەرگەتيكا, اۆتوموبيل جولدارى جانە كاسىپكەرلىك باسقارمالارى قارجىلاندىرۋ جوسپارلارىنا 17,1 ملرد تەڭگەگە 25 رەت نەگىزسىز وزگەرىستەر ەنگىزگەن. ەگەر قىركۇيەك ايىنداعى 4,4 ملرد تەڭگە كەيىنگى ايلارعا اۋىستىرىلماعان جاعدايدا اتالعان وبلىستىق بيۋدجەتتىك قارجىنى يگەرۋ دەڭگەيى تومەن بولار ەدى. بۇگىنگى تاڭدا وبلىس بيۋدجەتىنىڭ قارجىسى 99,8 پايىزعا يگەرىلىپ وتىر, – دەدى ول.
باياندامادا ءمالىم بولعانداي, ەڭ ءىرى كولەمدە يگەرىلمەگەن قارجى سارىاعاش, سايرام اۋداندارى مەن شىمكەنت قالاسى جانە وبلىستىق ەنەرگەتيكا جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق پەن دەنەشىنىقتىرۋ جانە سپورت باسقارمالارىنا تيەسىلى ەكەن.
جيىندى قورىتىندىلاعان وبلىس اكىمى كەمشىلىككە جول بەرگەن اۋدان, قالا جانە باسقارما باسشىلارىنا وزىنە ءتيىستى جۇمىسقا نەمقۇرايدىلىقپەن قاراعان ورىنباسارلارعا ءۇش كۇن ىشىندە تارتىپتىك شارا كورىپ, ناتيجەسىن بايانداۋدى تاپسىردى. بۇل جولى ورىنباسارلار عانا جازا المايتىن سىڭايلى.
جانسەيىت تۇيمەباەۆ 2017 جىلدىڭ بيۋدجەتىندە قارالعان قارجىلاردىڭ جىل سوڭىنا دەيىن يگەرىلۋىن بارلىق باسشىلارعا ەسكەرتىپ, جۇمىستار ءوز مانىندە ورىندالماسا ءبىرىنشى باسشىلارعا قاتاڭ تارتىپتىك شارا قولدانباق.
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىندا جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. بيىلعى جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىجىلدىعىندا وبلىستا جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى 1 340,5 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, 2,7 پايىزعا ارتقان. وبلىس اكىمدىگىنىڭ كەزەكتى ماجىلىسىندە وبلىستىق ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى ارمان ءسابيتوۆ جىل سوڭىندا جالپى وڭىرلىك ءونىم كولەمى 3 014,5 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىندىعىن ايتادى. وسىلايشا وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى رەسپۋبليكا كولەمىندە ءوسىم بويىنشا 5-ورىنعا تۇراقتاماق. ال وڭدەۋ ونەركاسىبى ءونىمىنىڭ كولەمى 410,8 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, 2,1 پايىزعا ارتقان. الايدا ونەركاسىپ ءونىمى بويىنشا ينديكاتوردىڭ ورىندالماۋ قاۋپى بار. جىلدىق جوسپاردى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءونىم كولەمىن 850 ملرد تەڭگەگە جەتكىزۋ قاجەت. الايدا شىمكەنت قالاسى مەن بايدىبەك, وتىرار اۋداندارىنىڭ ينديكاتورلارى جىلدىق جوسپاردان ارتتا قالۋدا.
– قازىرگى كەزەڭدە سوڭعى 9 ايدا ونەركاسىپ ءونىم كولەمى 605 ملرد تەڭگەنى قۇراۋى قاجەت بولاتىن. الايدا 9 ايدىڭ قورىتىندىسىمەن ءونىم كولەمى 599,2 ملرد تەڭگەگە جەتىپ وتىر. بۇدان بولەك, وڭىرىمىزدە تىركەلگەن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ ارەكەت ەتەتىن نىساندارىنىڭ ۇلەسى 83 پايىزدى قۇراپ, ينديكاتوردىڭ ورىندالماۋ قاۋپى بار. سوڭعى 9 ايدا تىركەلگەن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك نىساندارىنىڭ سانى 213 419 بولسا, ولاردىڭ 36 796-سى ارەكەت ەتپەيدى. ونىڭ ىشىندە ەڭ جوعارى دەڭگەي شىمكەنت قالاسىندا تىركەلىپ وتىر. ياعني, قالاداعى 21 815 شاعىن كاسىپكەرلىك نىساندارىنىڭ جۇمىسى توقتاپ تۇر, – دەدى ارمان ءسابيت ۇلى.
سونداي-اق قوعامدىق قاۋىپسىزدىكتى قامتۋ ماقساتىندا ىشكى ىستەر دەپارتامەنتىنە بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجى كولەمى جىل سايىن ۇلعايعانىمەن سالاعا قاتىستى بىرنەشە ينديكاتورلاردىڭ ورىندالماۋى بايقالادى. اتاپ ايتقاندا, جاسوسپىرىمدەر جاساعان قىلمىستاردىڭ ۇلەسىنىڭ جوسپارى 3,4 پايىز بولسا, ناقتى 9 ايدا – 3,5 پايىزدى قۇراعان. وتكەن جىلدىڭ 9 ايىمەن سالىستىرعاندا كورسەتكىش شىمكەنت, تۇركىستان, كەنتاۋ قالالارى مەن قازىعۇرت, ماقتارال, وتىرار, سايرام, تولەبي, شاردارا اۋداندارىندا وسكەن.
جيىندا ايتىلعان ولقىلىقتارعا قانىققان ءوڭىر باسشىسى اۋدان, قالا اكىمدەرى مەن سالاعا جاۋاپتى باسشىلاردىڭ جۇمىسىن سىنعا الىپ, بىرقاتار تاپسىرمالار جۇكتەدى.
– بىرقاتار اۋدان-قالالاردا تىركەلگەنىمەن ارەكەت ەتپەيتىن شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك نىساندارى كوبەيىپ وتىر. مەملەكەت پەن ۇكىمەت تاراپىنان قانشاما قولداۋلار كورسەتىلىپ وتىرعان كەزەڭدە شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتى تۇرالاتۋعا بولمايدى. ماسەلەن, شىمكەنتتە, سوزاقتا, تولەبيدە, تۇلكىباستا شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىك نىساندارىنىڭ سانى ازايعان. اۋدان, قالا باسشىلارىنىڭ وسى رەتتەگى جۇمىستارىنا قاناعاتتانارلىقسىز دەگەن باعا بەرۋگە بولادى. بۇدان بولەك, بىرقاتار اۋدان, قالا اكىمدىكتەرىندە تەك بيۋدجەتتىك ينۆەستيتسيالارمەن شەكتەلىپ, جەكە ينۆەستيتسيا تارتۋ بويىنشا جۇمىستار تومەن دەڭگەيدە جۇرگىزىلۋدە. جىل سوڭىنا دەيىن وسى ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋدى جانە اپتا سايىن اقپارات بەرىپ وتىرۋدى تاپسىرامىن, – دەدى وبلىس اكىمى.
«بالاپاندى كۇزدە سانايدى» دەگەن قاناتتى ءسوز بار. جىل بويى اتقارىلعان جۇمىستىڭ ناتيجەلەرى قورىتىندىلانىپ جاتىر. وتكەن جىلدارعا قاراعاندا تابىسى مولايعانىمەن ەتەكتەن تارتقان ەنجارلىق, جاۋاپسىزدىق تا ورىن الىپ كەلەدى. وبلىس اكىمى وسى جاعىنا قاتتى ءمان بەرىپ وتىر.
باقتيار تايجان,
«ەگەمەن قازاقستان»
وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى
