اقش-تىڭ قازىرگى پرەزيدەنتى د.ترامپتى ساددام حۋسەيندى بىردەن تاۋبەسىنە كەلتىرگەن دج. بۋشتاي بولا المادىڭ دەپ قىزدىراتىندار دا جوق ەمەس ەكەنى شەتەلدىك باسپاسوزدەردە ايتىلىپ ءجۇر. ساياساتتى مەڭگەرە باستاسا دا پەندەشىلىك قىزۋقاندىلىعى كورىنىپ تۇراتىن امەريكا پرەزيدەنتى مۇنداي ارانداتۋلارعا ەلىگەتىن دە سياقتى. سوندىقتان دا ول السىزدىك تانىتۋدان قاشىپ, كەلىسىم ۇستەلىنە وتىرۋعا ازىرگە كونىڭكىرەمەي ءجۇر.
ارينە, اسكەري تۇرعىدان العاندا ءوزىن باتىل پرەزيدەنت ەتىپ كورسەتۋ ءۇشىن دج. بۋشقا جاعداي ءتيىمدى بولدى. ول يراكتىڭ يادرولىق قارۋى جوق ەكەندىگى دالەلدەنگەننەن سوڭ, قارۋ-جاراعىنىڭ ساپاسى الدەقايدا تومەن ەكەندىگىنە كوز جەتكىزگەننەن كەيىن بارىپ «دالاداعى داۋىل» وپەراتسياسىن باستادى.
ال مىنا جەردە... سولتۇستىك كورەيانى بۇكتەپ تاستاۋعا ونداي مۇمكىنشىلىك بولماي وتىر. وعان العاشقى كەدەرگى بولىپ تۇرعان, ارينە كحدر-دىڭ يادرولىق قارۋى. ونى بىردەن زارارسىزداندىرىپ, تۇنشىقتىرىپ تاستاۋدىڭ 100 پايىزدىق سەنىمى جوق. ەكىنشى الىپ «كەدەرگى» – قىتاي. ەلىنىڭ ىرگەسىندە يادرولىق قارۋ جارىلسا ونىڭ جەرىنە شەكتىرەتىن زالالى از بولمايدى. سوندىقتان قىتاي تەك قانا كەلىسسوزدەر ۇستەلىنىڭ باسىندا مامىلەگە كەلۋدى عانا جاقتاۋدا. ال اقش قىتايدىڭ ۇستانىمىن اتتاپ كەتە المايدى, ساناسادى. ترامپتىڭ قول-اياعىن بايلاپ وتىرعان ءۇشىنشى كەدەرگى – جاپونيا مەن وڭتۇستىك كورەيا. ەكەۋى دە اقش-تىڭ ۇزاق جىلداردان بەرگى سەنىمدى وداقتاسى. پحەنيانعا ەڭ جاقىن ورنالاسقان كورشىلەرى بولعاندىقتان, ولار يادرولىق وتتىڭ ورتاسىندا قالىپ, ءوز ەلدەرىنىڭ قيراعانىن, ادامدارىنىڭ زارداپ شەككەنىن قالامايدى. سوندىقتان دا اقش-تىڭ ەكونوميكالىق قىسىمدارىن قولداعانىمەن, اسكەري ارەكەتكە بارۋىنا ديپلوماتيالىق ادىستەرمەن قارسىلىق بىلدىرۋدە.
دونالد ترامپتىڭ قولىن بايلاپ وتىرعان تاعى ءبىر تاراپ – رەسەي جاعىنىڭ ۇستانعان ساياساتى. اقش-پەن ونسىز دا قىرعي-قاباق بولىپ وتىرعان, يادرولىق ارسەنالى مول بۇل ەلمەن ساناسپاۋ دا مۇمكىن ەمەس. سولتۇستىك كورەيامەن ءداستۇرلى تۇردە جاقىن قارىم-قاتىناستاعى رەسەي اقش-تىڭ باستاماسىمەن جاسالعان بۇۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قىركۇيەكتەگى كەزەكتى سانكتسيالارىن قولدادى. وعان رەسەيدىڭ ءاددى دە جوق ەدى, ويتكەنى قاتارىنان التىنشى رەت جاسالعان يادرولىق سىناقتار بۇكىل الەمدى تولعاندىرىپ وتىرعان ماسەلە. قىتاي جاعى دا ونى قولدادى. سوندىقتان رەسەيدىڭ مۇندايدا جالعىز قالۋى – بۇكىل الەمنىڭ قارسىلىعىن تۋدىرار ەدى.
سوڭعى كەزدەرى سولتۇستىك كورەيانىڭ ءوزى رەسەيدى قولداۋىن ارتتىرىپ كەلەدى. ول رەسەيدىڭ قىرىمدى قوسىپ العانىن, وندا بولعان رەفەرەندۋمنىڭ ناتيجەسىن قولداعان از ەلدەردىڭ ءبىرى ەدى. ەندى وزدەرىندە الەمنىڭ جاڭا اتلاسىن جاساعاندا قىرىمدى رەسەيدىڭ تۇسىمەن بوياپ, ونى وسى ەلدىڭ اۋماعى دەپ تانىپتى. بۇل دا رەسەيدى قولداۋدىڭ انىق يشاراسى.
دونالد ترامپ قانشا تىرىسسا دا وسىنداي «كەدەرگىلەردىڭ» سەبەبىمەن سولتۇستىك كورەياعا اسكەري شابۋىل جاساي المايتىنىنا كوزى جەتكەن سياقتى. ماماندار دا ونىڭ بۇل شابۋىلدى ەشقاشان جاساي الماسىن ايتادى. قىسىمنىڭ جالعىز جولى – ەكونوميكالىق سانكتسيالار. ال كورەي تۇبەگىنىڭ ماڭىنداعى اسكەري ويىندار مەن اسكەري كەمەلەردىڭ كوبەيۋى جاعدايدى ونسىز دا شيەلەنىستىرىپ جىبەرەتىن سىڭايلى.
اقش پرەزيدەنتى قاراشانىڭ 3-ءى مەن 14-ءى ارالىعىندا شىعىس ازيا ەلدەرىنە رەسمي ساپارمەن بارىپ, قىتاي, وڭتۇستىك كورەيا, جاپونيا, فيليپپين جانە ۆەتنام ەلدەرىن پحەنيانعا قارسى ەكونوميكالىق قىسىمدى ارتتىرۋ كەلىسىمىنە كوندىرۋگە تىرىسپاقشى. بۇل تۋرالى مەملەكەتتىك دەپارتامەنتتىڭ رەسمي وكىلى اشىق ايتتى.
ترامپ الدىمەن ارينە, قىتايعا بارماقشى. سولتۇستىك كورەيامەن وسى ۋاقىتقا دەيىن ەڭ ۇلكەن ارىپتەس بولىپ كەلگەن وسى ەل. 2016 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا, پحەنيان قىتايعا جاساعان ەكسپورتىنىڭ ارقاسىندا 1,5 ملرد دوللار كىرىس ەنگىزگەن ەكەن. ەندى ترامپ وسىنشا تابىستىڭ كوزىن مۇلدە جاۋىپ تاستاۋدى كوزدەپ وتىر. ونىڭ قىتايدى بۇل ىسكە كوندىرۋگە ديپلوماتيالىق قۇدىرەتى جەتە مە, جوق پا, ونى وسى ساپار قورىتىندىسى كورسەتپەك. ال قىتاي كونسە, باسقا تاراپتاردىڭ اقش-تىڭ ىقپالىنان شىقپاسى انىق.
جاقسىباي سامرات,
«ەگەمەن قازاقستان»
