ەلىمىز ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىندا مۇناي مەن گاز سەكتورىنىڭ الاتىن ورنى ايرىقشا. وسىناۋ ستراتەگيالىق شيكىزات كوزدەرىنەن تۇسكەن تابىس حالىقتىڭ يگىلىگىنە جۇمسالۋعا ءتيىس ەكەندىگى دە دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيدى. الايدا سوڭعى ۋاقىتتا رەسپۋبليكا اۋماعىنداعى شيكىزات ءوندىرۋشى كومپانيالار دا مۇناي مەن گازدىڭ كولەڭكەلى اينالىمى ورىن الىپ جۇرگەنى ەشكىمگە دە قۇپيا ەمەس. بۇل ماسەلەلەردى قالاي رەتتەۋگە بولادى؟ تەرىس قۇبىلىستىڭ الدىن الۋ جولدارى قانداي بولماق؟ وتكەن جۇما كۇنى اقتوبەدە وتكىزىلگەن «مۇناي مەن گازدىڭ كولەڭكەلى اينالىمىنىڭ پروبلەمالارى» وڭىرارالىق فورۋمىندا وسى ساۋالدارعا جان-جاقتى ءارى ناقتى جاۋاپتار قايتارىلدى.
ەلىمىزدىڭ باس پروكۋراتۋراسى مەن اقتوبە وبلىستىق اكىمدىگى باستاماشى بولعان باسقوسۋدىڭ وزگە ەمەس, ناقتى وسى ايماقتا وتكىزىلۋىنىڭ دە ءمانى بار ەكەنى انىق. ويتكەنى فورۋم تاقىرىبىنا ارقاۋ بولعان پروبلەمالار اقتوبە ايماعىنا دا ءتان. وبلىس كومىرسۋتەگى شيكىزاتىن وندىرۋدە ەلىمىزدە جەتەكشى ورىنداردىڭ بىرىنە يە. مۇنداعى جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلاردىڭ جۇمىس ىرعاعى ەشقاشان بۇزىلىپ نەمەسە جاڭىلىسىپ كورگەن ەمەس. ءارى ايماقتا مۇناي مەن گاز ءوندىرۋ كولەمى جىل سايىن ءوسىپ كەلەدى. سونىمەن قاتار مۇندا سالانى جەتىلدىرۋ مەن جاڭعىرتۋ جولدارى دا قاتار جۇرگىزىلۋدە. تاياۋ جىلدار ىشىندە بۇل ءۇشىن 60 ميلليارد تەڭگە مولشەرىندە قاراجات سالىنباق. قازىردىڭ وزىندە باستالىپ كەتكەن گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارى وڭىردەگى مۇناي-گاز سالاسىنىڭ كەلەشەگى كەمەل ەكەنىن كورسەتەدى.
مىنە, وسىنداي ۇلكەن سالالىق ءوندىرىس جانە ۇلكەن ولشەمدەر مەن ۇلكەن مولشەرلەر بار جەردە وكىنىشكە قاراي, مۇناي مەن گازدىڭ كولەڭكەلى اينالىمى دا كەزدەسپەي تۇرمايدى. بۇگىنگى تاڭدا مۇنىڭ ءوزى تەك اقتوبە وبلىسى ءۇشىن عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە بۇكىل ەلىمىز ءۇشىن دە وزەكتى پروبلەما بولىپ وتىرعانى ايان. ارينە, ونىڭ بىرنەشە سالدارى بار. بىرىنشىدەن, مۇنداي جاعدايدا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىق ماسەلەسىنە سىزات ءتۇسۋى مۇمكىن. ەكىنشىدەن, مۇناي مەن گازدىڭ كولەڭكەلى اينالىمى بيۋدجەتتىڭ كىرىس بولىگىن ەلەۋلى تۇردە جوعالتۋ دەگەن ءسوز. بۇل جاعداي ءوز كەزەگىندە حالىقتىڭ ءال-اۋقاتى مەن ينۆەستيتسيالىق احۋالدىڭ تومەندەۋىنە سالقىنىن تيگىزبەي قويمايدى. ءارى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ورىندالۋىنا دا جىمقىرۋ دەرەكتەرى كەرى اسەرىن تيگىزەدى. سونداي-اق سالاداعى كولەڭكەلى كورىنىس جەكەلەگەن ۇيىمداسقان قىلمىستىق توپتار مەن راديكالدىق ءدىني اعىمداردى قارجىلاندىرۋدىڭ باستى ءبىر كوزى دەسەك, شىندىقتان قاشىق كەتە قويماسپىز.
وسى ورايدا اقتوبە وبلىسىنىڭ اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆ بۇل ماسەلەلەردى رەتتەۋدىڭ بىرقاتار وڭتايلى جولدارىن ۇسىندى. بۇل ورايدا ول سالانىڭ ستراتەگيالىق سيپاتىن ودان ءارى تەرەڭدەتۋ قاجەتتىگىن تۇيىندەپ بەردى. ءارى مۇناي-گاز سەكتورىنداعى ءونىم ءوندىرۋ ىسىنە يننوۆاتسيا جەتىستىكتەرىن تۇبەگەيلى ورنىقتىرۋ كەرەكتىگىنە توقتالدى. سونىمەن بىرگە ول قازاقستاندىق مامانداردى وقىتۋ جانە جەرگىلىكتى قۇرىلىمداردى ۇستاۋ مەن پايدالانۋ دەڭگەيىن كوتەرۋ ىسىندە دە قوردالانىپ قالعان پروبلەمالار از ەمەس ەكەنىن جەتكىزدى.
بۇدان كەيىن ءسوز العان باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى اندرەي لۋكين ءوڭىر باسشىسىنىڭ ۇتىمدى ۇسىنىستارى مەن وي-پىكىرلەرى نازارعا الىناتىنىن ايتا كەلىپ, كولەڭكەلى اينالىمنان سالانى ساۋىقتىرۋدىڭ شەشىمدەرى مەن تاسىلدەرى جونىندە بايانداپ بەردى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, تاياۋ ارادا جۇيەلى ءارى كەشەندى ءىس-شارالار بەلگىلەنىپ, جۇزەگە اسىرىلماسا, مۇناي مەن گاز سالاسىنداعى كولەڭكەلى اينالىم كورىنىستەرى تىيىلمايدى. بىرەۋى قۇرىقتالعانىمەن, ەكىنشىسى باس كوتەرىپ شىعا كەلەدى. وسى ورايدا, باس پروكۋروردىڭ ورىنباسارى ونىمەن كۇرەسۋدىڭ بىرنەشە جولدارىن ۇسىندى.
سونىڭ ەڭ باستىلارىنا توقتالا كەتسەك, بۇگىنگى كۇنى وندىرىلگەن شيكىزات ونىمدەرىنىڭ ناقتى ەسەبى جۇرگىزىلمەيدى. سونىڭ سالدارىنان سوڭعى ەكى جىلدا وندىرىلگەن ءونىم مەن ەكسپورتتالعان مۇنايدىڭ اراسىندا اجەپتاۋىر ايىرماشىلىق بار. سوندا ارتىق ءونىم قايدان شىققان؟ بۇل, ارينە, ءبىرىنشى كەزەكتە كولەڭكەلى اينالىمنىڭ تيگىزەر اسەرى.
ەلىمىزدەگى جەر قويناۋىن پايدالاناتىن كاسىپورىندارداعى قىزمەت جۇيەسى تولىقتاي اۆتوماتتاندىرىلماعان. ۇڭعىمالاردى قاداعالاۋ مەن كۇزەتۋ جۇيەسىنىڭ دەڭگەيى تومەن. مۇلدەم قورعالمايتىن نىساندار دا بار. سونداي-اق ۇڭعىمالاردى كونسەرۆاتسياعا قويۋدىڭ ءتيىستى تارتىپتەرى مەن نورمالارى ساقتالا بەرمەيدى. مۇناي مەن گاز تاسىمالدايتىن قۇرىلىمداردى باقىلاۋ ىسىندە دە بىلىقتار از ەمەس. ەڭ باستىسى, ەسەپكە الۋدىڭ اقپاراتتىق جۇيەسى مەن بازاسى جەتىلدىرۋدى تالاپ ەتەدى. تۇتاستاي جۇيەنى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى دا ءوز كەزەگىن كۇتىپ تۇر. ايتپەسە ۇرلىق ودان ءارى جالعاسا بەرمەك.
فورۋم كەزىندە تۇرعىنداردىڭ تۇرمىستىق كوڭىل-كۇيىنە بىردەن اسەر ەتەتىن الەۋمەتتىك گازدىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيى جونىندە دە وي-تۇيىندەر جاسالدى.
ەلىمىزدە بۇل شيكىزاتتىڭ تاپشىلىعى دا, باعاسىنىڭ نەگىزسىز ءوسۋ كورىنىستەرى دە ءجيى كەزدەسەدى. اشىقتىق پەن جاريالىلىقتىڭ ازدىعى دا ويلاندىرماي قويمايدى. الەۋمەتتىك گازدى كوتەرمە ساۋدا جاساۋشىلار مەن جانارماي ستانسالارى قوجايىندارى اراسىندا ءبولۋدىڭ ناقتى تەتىكتەرى جاسالماعان. ال مۇنىڭ ءوزى جوعارىدا ايتىلعانداي شيكىزاتتىڭ جەتىسپەۋى مەن باعانىڭ ورىنسىز وسۋىنە اسەر ەتپەي قويمايدى. ونى شەشۋدىڭ باستى ءبىر جولى – اكىمدىكتەرگە سۇيىتىلعان گازدى ىشكى نارىقتا ءبولۋ بويىنشا ءتيىستى وكىلەتتىلىكتەر ءبولۋ بولىپ تابىلادى دەگەن ۇسىنىستار ايتىلدى.
بۇدان سوڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى مەن ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ قۇرىلىمدىق جەتەكشىلەرى جانە سالالىق مينيسترلىكتەر مەن شيكىزات ءوندىرۋشى وڭىرلەر وكىلدەرى جوعارىدا اتالعان پروبلەمالاردى شەشۋ مەن رەتتەۋ جونىندەگى ءوز ويلارىن ورتاعا سالدى. ولار كومىرسۋتەگىنىڭ زاڭسىز اينالىمىنىڭ سالدارىمەن كۇرەسۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. فورۋمدا مۇناي مەن گازدىڭ زاڭسىز اينالىمىنا قارسى كۇرەس پەن ءىس-قيمىل ءجۇرىپ جاتقانى دا ايتىلىپ ءوتتى. وسىنداي كەڭ اۋقىمدى تالقىلاۋلاردىڭ قورىتىندىسى مەن ۇسىنىستار نەگىزىندە كەشەندى تۇردە اتقارىلاتىن شارالار توپتاستىرىلعان قۇجات قابىلداندى.
تەمىر قۇسايىن,
«ەگەمەن قازاقستان»
اقتوبە
