– قايرات قالەلحان ۇلى, جالپى ءبىزدىڭ وڭىرگە قاراستى قالقامان – پوگرانيچيك – تورتقۇدىق جول بولىكتەرىنىڭ اياقتالۋىن اسىعا كۇتىپ جۇرگەن جۇرتشىلىققا نە ايتاسىز؟
– ەلىمىزدە «نۇرلى جول» باعدارلاماسى اياسىندا «ورتالىق-شىعىس» اۆتوجول ءدالىزىنىڭ پاۆلودار وبلىسى اۋماعىندا 2014 جىلى استانا-پاۆلودار باعىتىنداعى 383 شاقىرىمىندا جۇمىس باستالدى. ياعني اقمولا وبلىسى شەكاراسىنان وڭىرىمىزدەگى لەنين كەنتىنە دەيىن 215 شاقىرىم جانە پاۆلوداردان شىعىس قازاقستان وبلىسىنا دەيىنگى 168 شاقىرىم جەر. جول قۇرىلىسى قازىرگى زامانعا سايكەس سالىنۋدا. جولدىڭ پارامەترى I-ا كاتەگورياسىنا سايكەس, ءتورت جولاقتى قوزعالىسپەن, بەتوندى جانە اسفالت-بەتوندى جابىندى توسەلىپ, قورشاۋلارمەن قورشالادى. قازىرگى ۋاقىتتا جۇمىس استانا – پاۆلودار, پاۆلودار – سەمەي اۆتوموبيل جولدارىن قايتا جاڭعىرتۋ بويىنشا 15 بولىكتە ىسكە اسىرىلۋدا.
بۇل اۋقىمدى جوبانىڭ قۇنى 202,8 ملرد تەڭگە, 2014-2016 جىلدارى 104,7 ملرد تەڭگە يگەرىلدى. مىسالى, اقمولا وبلىسىنىڭ شەكاراسىنان ەكىباستۇزعا دەيىن 34 شاقىرىم اسفالت جابىندىسى, ەكىباستۇزدان لەنين كەنتىنە دەيىن 56 شاقىرىم تسەمەنت-بەتون جابىندىسى جاسالدى. بيىل استانا – ەرەيمەنتاۋ – شىدەرتى, قىزىلوردا – پاۆلودار – وسپەن – رف شەكاراسى, پاۆلودار-سەمەي ارالىعىنداعى 207 شاقىرىم جول پايدالانۋعا بەرىلدى. وسى استانا-پاۆلودار اۆتوجولىنىڭ قالقامان – پوگرانيچنيك – تورتقۇدىق اۋىلدارى ارالىعىنداعى 235-259 شاقىرىمىندا «اقمولا قۇرىلىس ماتەريالدارى» جشس, 1206-1251 شاقىرىمىندا «اۆتودورسەرۆيس فيرما» جشس, سونىمەن قاتار «ك-دورستروي» اق جۇمىس جاساۋدا. قالقامان – پوگرانيچنيك – تورتقۇدىق ارالىعىنداعى توقتاپ قالعان جول جوباسى اسفالت-بەتون جابىندىسىمەن جاسالۋدا. اۋا-رايى بوگەت كەلتىرمەسە, بۇل جول دا اشىلادى دەگەن ويدامىز.
– وسى قالقامان – پوگرانيچنيك – تورتقۇدىق اۋماعىنداعى جول بولىگىن اياقسىز قالدىرىپ كەتكەن يراننىڭ «دەنا راحساز كونستراكشن» كومپانياسىنىڭ جاعدايى نە بولدى؟
– قازىر «دەنا راحساز كونستراكشن» كومپانياسىمەن كەلىسىمشارت توقتاتىلدى. ەسەپشوتىنداعى قارجى مەن تەحنيكاسى تۇگەلدەي كەپىلگە الىندى. جالپى, بەلگىلەنگەن ايىپپۇل مولشەرى 2 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. مەردىگەر وزىنە تاپسىرىلعان تالاپتاردى, جۇمىس جوسپارىنىڭ كەستەسىنىڭ ورىندالماعانى, تەحنيكالارىنىڭ جانە ادامدارىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن ەسكەرىپ, 2017 جىلدىڭ ءساۋىر ايىندا «قازاۆتوجول» اق بىرجاقتى تارتىپپەن كەلىسىمشارتتى بۇزعان بولاتىن. «دەنا راحساز كونستراكشن» كومپانياسىمەن كەلىسىمشارت بۇزىلعاننان كەيىن «قازاۆتوجول» اق جوعارىدا اتالعان جاڭا فيرمالارمەن كەلىسىمشارتقا وتىرعان.
– ەرەيمەنتاۋ شەكاراسىنان باستالاتىن شىدەرتى – ەكىباستۇز – پاۆلودار باعىتىنداعى جولدا جۇمىس قالاي جۇرگىزىلۋدە؟
– بىرىنشىدەن, اقمولا وبلىسىنىڭ شەكاراسىنان ەكىباستۇزعا دەيىنگى بولىكتەگى 99 شاقىرىمدىق جولدا قيىرشىق تاس, اسفالت-بەتون توسەلەدى. جول 5 قاباتتان تۇراتىن بولادى. ەكىباستۇزدان لەنين كەنتىنە دەيىنگى 116 شاقىرىم جولعا بەتون پايدالانامىز. ويتكەنى بۇل جول ارالىعىندا اۋىر جۇك كولىكتەرىنىڭ قوزعالىسى جوعارى بولماق.
جاڭا تەحنولوگيا بويىنشا بەتون نەگىزىندە سالىنعان جولدار ۇزاق ۋاقىت قىزمەت ەتەدى. ەكىنشىدەن, جالپى جوبا بويىنشا شىدەرتى جانە قالقامان بەكەتتەرى ماڭىنداعى «ەرتىس-قاراعاندى» كانالى ارقىلى 2 كوپىر سالۋ قارالعان. كولىك قوزعالىسىنىڭ قاۋىپسىزدىگى ءۇشىن قورشاۋلار ورناتىلۋى كەرەك. بارلىق قۇرىلىس بولىكتەرىندە قايتا جاڭعىرتۋ جانە جوندەۋ, 5 ساتىلى جول ساپاسىن باقىلاۋ جۇمىسىن مەردىگەردىڭ ساپا كەڭسەسى, اۆتورلىق كەڭسە, تەحنيكالىق قاداعالاۋ كەڭسەسى, «پاۆلودارجولزەرتحاناسى» رمم, تاپسىرىس بەرۋ ساپا كەڭسەسى قاداعالايدى. سونىمەن قاتار ءار اپتا سايىن فيليال قىزمەتكەرلەرى, مەردىگەرلەر, تەحنيكالىق قاداعالاۋ كەڭسەسى جول بولىكتەرى بويىنشا ساپانى قاداعالاپ جۇرەدى جانە جۇمىس ءوندىرىسى بويىنشا جينالىستار وتەدى.
– جالپى, بەتون جولدىڭ تيىمدىلىگى قانداي؟ بەتون جول قىمباتقا تۇسپەي مە؟ قانشالىقتى قاۋىپسىز؟
– قازىر جول قۇرىلىسىنا يننوۆاتسيالىق ماتەريالدار مەن قۇرالدار ءجيى قولدانىلادى. ەلىمىزدە 2009 جىلى ءبىرىنشى رەت بەتوندالعان جولدار پايدا بولدى. مىسالى, استانا مەن بۋراباي اراسىن جالعايتىن جول وتە ساپالى. قىزمەت ەتۋ جاعىنان بەتوندالعان جولدار قۇرىلىسى ءتيىمدى دەر ەدىم. استانا – پاۆلودار باعىتىنداعى جول قۇرىلىسىنىڭ جوباسىن تالقىلاۋ بارىسىندا تەحنيكالىق كەڭەس پاۆلودار-ەكىباستۇز ارالىعىندا بەتون, ال ءارى قاراي اسفالت-بەتون توسەۋ سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعان ەدى. راس, بەتون جول كوپ قاراجاتتى قاجەت ەتەدى, ماتەريالدار قىمبات, قىستا كۇتىپ ۇستاۋ دا قيىن. كوكتايعاق كەزىندە اسفالت بەتىنە تۇز سەبە الامىز, ال بەتون جولعا العاشقى 1 جىلدا ەشتەڭە سەبۋگە بولمايدى. ونى تازالايتىن حيميالىق قۇرالدار دا قىمبات. جالپى, رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار جولداردى بەتوننان سالۋعا كوشەتىن ۋاقىت كەلگەن سياقتى.
– بەتوندى قايدان الاسىزدار؟
– استانا – پاۆلودار جولى قۇرىلىسىندا مەردىگەر كومپانيالار جەرگىلىكتى ماتەريالداردى پايدالانۋدا. قيىرشىقتاس مايقايىڭنان اكەلىنسە, قۇمدى-گرانيتتى قوسپا اقسۋ قالاسىنا قاراستى سپۋتنيك اۋىلىنان جەتكىزىلۋدە. بەتوندى دا وبلىس اۋماعىنان الادى. قۇرىلىس جۇمىستارىنا تارتىلعان مامانداردىڭ 60 پايىزى جەرگىلىكتى تۇرعىندار.
– جاڭا ءادىستىڭ ەرەكشەلىگى قانداي؟
– بۇل يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا گەرمانيادا قولدانىلىپ كەلەدى. رەسايكليروۆانيە دەگەنىمىز – ەسكى اسفالتتان جاڭا جول جاساۋ ءادىسى. ارنايى ماشينا ەسكى اسفالتتى ۇساقتاپ ۇگىتىپ, وسى ۇگىندىگە جول جاساۋعا قاجەتتى قوسپالار قوسۋ ارقىلى سۋىق كۇيىندە قايتادان جولعا توسەيدى, تەگىستەيدى. سۋىق كۇيىندە توسەلگەن اسفالت قاتىپ قالادى.
– مەردىگەرلەر جولداردىڭ ساپالى سالىنىپ جاتقانىنا سەنىمدى مە؟
– ارينە, 5 جىلعا كەپىلدىك بەرەدى. ماتەريالدار مەن قۇرىلىس جۇمىستارىنىڭ ساپاسىنا كۇن سايىن زەرتحانالىق تەكسەرىس جۇرگىزىلەدى. جوعارىدا ايتىپ وتكەندەي, بەس ساتىلى قاتاڭ قاداعالاۋ بولادى.
– جول بويىندا «قوقىس تاستاماڭىزدار, جولداردى ساقتاپ, كۇتەيىك» دەگەن ەسكەرتپە جازۋلار نەگە كورىنبەيدى؟
– جۇرگىزۋشىلەر مەن جولاۋشىلاردى جول بويىنداعى مادەنيەتتى ساقتاۋعا ۇيرەتەر ەدىك دەيسىز عوي. بيلبوردتار ورناتىلسا, ۇگىت-ناسيحات تاقىرىبى بويىنشا اقپاراتتار, ارينە, قاجەت. ال 2018 جىلى جول قۇرىلىسى دا اياقتالىپ, استانا مەن پاۆلوداردى ءبىرىنشى ساناتتاعى اۆتوجول – ءتورت جولاقتى زاماناۋي اۆتوبان بايلانىستىرادى. جول مادەنيەتىنە دە ۇيرەنەرمىز. ومىرگە جاڭا تەحنولوگيا, جاڭاشىلدىقتار, وركەنيەت تالاپتارى كەلدى. جىلدار بويى اعىمداعى جوندەۋ, كۇردەلى جوندەۋ, شۇڭقىرلاردى جابۋ سياقتى جۇمىستارمەن ساقتالىپ كەلگەن ۇلكەن جولعا بۇگىندە جاڭالىق, جاڭعىرۋ كەلدى. جولدار, كوپىرلەر سالۋ ارينە, ءبىر كۇننىڭ, ءبىر جىلدىڭ ۇلەسىندە تۇرعان جوق, ستراتەگيالىق جوبالار يگىلىگىن ءبىز عانا ەمەس, بولاشاق ۇرپاق كورەدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
فاريدا بىقاي,
«ەگەمەن قازاقستان»
پاۆلودار وبلىسى
